Brak snu jest dla nas zabójczy. I pewnie

wydaje się to oczywiste, ale jest jedno,

ale nauka do dziś nie wie dokładnie jak

to się dzieje. Dlaczego mózg bez snu

zaczyna się rozpadać? Kto nie spał

najdłużej? Jak to się skończyło? Czym

jest mikrosen i dlaczego może być

niebezpieczny? Jeśli śpisz po mniej

więcej 6 godzin na dobę, możesz po tym

filmie już nie chcieć.

Ja się nazywam Karol Bielski. To jest

odwrócona lekcja. Zaczynamy. Rozdział

pierwszy. 11 dni.

Jest rok 1964.

Eksperyment nie zaczyna się w

laboratorium, tylko jako szkolny

projekt. 17letni Randy Gardner

chcę sprawdzić, jak długo człowiek może

nie spać i co się wtedy dzieje z jego

mózgiem. bardzo szybko. Przestaje to być

jednak zwykły, zwykłe zadanie domowe. Do

obserwacji włączają się lekarze i

badacze snu, w tym William Dement.

Gardner przez cały czas pozostaje pod

nadzorem. Warunki nie są typowo

laboratoryjne. To nie jest zamknięte

środowisko z pełnym monitoringiem

neurologicznym przez całą dobę. W latach

60 nie ma jeszcze możliwości ciągłego

zapisu aktywności mózgu w takiej formie,

jaką znamy dziś. Zresztą w latach 60

chyba etyka jeszcze nie była na tyle

dobrze rozwinięta, żeby 17olatka poddać

tak nie nie mam lepszego słowa, tak

drastycznym torturom. Zamiast tego

stosuje się stałą obserwację i testy

funkcjonalne. Gner jest pilnowany przez

całą dobę tak żeby nie zasnął nawet na

chwilę. Rozmawia z badaczami, wykonuje

proste zadania. Jest regularnie

sprawdzany pod kątem pamięci,

koncentracji, koordynacji. Kluczowe jest

jedno, nie?

się do snu w żadnej formie. Nawet

krótkie epizody zasypiania są

natychmiast przerywane. Pierwsze 24

godziny nie wyglądają groźnie.

Zmęczenie, spadek koncentracji,

rozrażnienie, nic zaskakującego. Reakcje

są wolniejsze, ale organizm wciąż

funkcjonuje. Po dwóch dniach zaczynają

się wyraźne problemy. Trudności z

pamięcią, kłopoty z logicznym myśleniem,

zrozumowaniem. Proste zadania zaczynają

sprawiać problemy. Trzecia i czwarta

doba przynoszą zmiany już emocjonalne,

wahania nastroju. problemy z mówieniem,

coraz większe trudności z utrzymaniem

uwagi. Po kilku dniach dochodzi coś

jeszcze. Zmienia się sposób postrzegania

rzeczywistości. Gardner zaczyna widzieć

rzeczy, których nie ma. Ma trudności z

odróżnianiem bodźców realnych od tych

wytworzonych w jego głowie. W pewnym

momencie pojawiają się też zaniki,

sekundy, w których traci kontakt z tym,

co robi. Dziś wiemy, że to zjawisko

nazywa się mikrosnem, kiedy fragmenty

mózgu wyłączają się, mimo że człowiek

formalnie nie śpi. Mimo pogarszającego

się stanu. Przypominam,

że on ma 17 lat, eksperyment trwa dalej.

Gardner pozostaje, przytomny, rozmawia,

funkcjonuje, a przynajmniej pozornie. Po

11 dniach 264

godzinach bez snu, eksperyment zostaje

zakończony. Gardner w końcu zasypia, nie

zapada w śpiączkę, nie traci

przytomności, po prostu zasypia długo i

głęboko. Po kilku dniach wraca do

względnego funkcjonowania, względnie

normalnego, bez trwałych uszkodzeń, a

przynajmniej beztrzń wykrytych wtedy.

Pamiętajmy, to są lata 60

i to właśnie ten moment przez lata

prowadził do wniosku, że skoro można nie

spać 11 dni, to może brak snu no nie

jest aż taki groźny, jak się z pozoru

wydaje. Problem w tym, że to tylko część

tej historii. Rozdział drugi. Czym

właściwie jest sen?

Zanim zanurzymy się w neurologię i

fizjologię, najlepsze co zapewnia

biologia, jeszcze dwa słowa

podziękowania za wsparcie dla partnera

odcinka. Wyobraź sobie, że twoje

pieniądze nie leżą bezczynnie, ale

pracują na ciebie. Trade

Republicencjonowany

niemiecki bank, z którego korzysta ponad

10 milionów klientów w całej Europie.

Całkowicie zmienili oni sposób, w jaki

patrzę na oszczędzanie i zarządzam

swoimi pieniędzmi. Pomnażam pieniądze po

prostu utrzymając je na koncie. Trade

Republic oferuje bardzo uczciwe

oprocentowanie gotówki, obecnie

wynoszące 3,25 w skali roku i zawsze

jest równe stopie depozytowej NBP. Bez

ukrytych haczyków, ofert powitalnych,

które znikają po kilku miesiącach. Nie

ma tu żadnego drobnego druczku ani

gwiazdek. Odsetki są naliczane

codziennie i wypłacane co miesiąc, więc

zarabiam każdego dnia mając jednocześnie

stały dostęp do swoich pieniędzy.

Dodatkowo pieniądze są zabezpieczone

systemem gwarantowania depozytów. Po

drugie zarabiam na rozwoju światowej

gospodarki. W Trade Republic możesz

zainwestować w indeksy, akcje, fundusze

ETF, a nawet kryptowaluty za pomocą

kilku kliknięć. To proste. Możesz zacząć

już od złotówki i oszczędzać dzięki

automatycznym planom inwestycyjnym,

które są realizowane bez żadnych

prowizji. Nawet gdy wydajesz pieniądze

na codzienne potrzeby, zyskujesz więcej

niż 1% zwrotu za płatność kartą. To

specjalny benefit od Trade Republic

Safback. Jedynym wymogiem jest aktywny

plan inwestycyjny na kwotę co najmniej

100 zł. Mam też dla was coś specjalnego.

Załóż konto w Trade Republic. Nie zajmie

ci to więcej niż 5 minut, a jako nowy

klient otrzymasz 250 zł w akcjach.

Jedyne co musisz zrobić to wpłacić co

najmniej 400 zł na swoje konto i dokonać

trzech pierwszych inwestycji w ciągu 21

dni od rejestracji. Zrób to co ja i 10

milionów klientów Trade Republic. Spraw,

by twoje pieniądze pracowały na ciebie.

Otwórz konto korzystając z kodu QR

wyświetlonego na ekranie i zacznij

oszczędzać już dziś. A teraz wracamy do

materiału. Zanim odpowiemy na pytanie,

co się dzieje, gdy przestajesz spać,

trzeba zadać inne. Czym właściwie jest

sen, bo intuicja podpowiada coś

prostego. Zasypiasz, ciało się wyłącza,

mózg odpoczywa. Tyle że to nie do końca

prawda. Kiedy śpisz, z zewnątrz wszystko

wygląda spokojnie. Leżysz nieruchomo,

cisza, brak reakcji, ale wewnątrz dzieje

się coś odwrotnego. Twój mózg wcale nie

przechodzi w tryb jakiejś bezczynności.

On zaczyna nocną zmianę. Pod koniec XIX

wieku chemicy próbowali rozwiązać pewien

problem. Chodziło o strukturę benzenu,

jednej z podstawowych cząsteczek w

chemii organicznej. Przez długi czas

nikt nie potrafił jej poprawnie opisać,

aż pewnego dnia niemieckki chemik August

Kekule Kekulé

opowiedział historię, która do dziś jest

jedną z najbardziej znanych w nauce.

Twierdził, że zasnął i zobaczył we śnie

łańcuch atomów, który zaczął się

poruszać, aż w końcu zamknął się w

pierścień. Kiedy się obudził, miał

rozwiązanie. Struktura benzenu ma formę

pierścienia. Czy tak było naprawdę, tego

się pewnie nigdy nie dowiemy i możliwe,

że była bardziej metaforą, ale to nie

jest jedyny taki przypadek. Ponad 100

lat później Paul McCartney obudził się z

gotową melodią w głowie. Roboczo nazwał

ją Scrumbled eggs, czyli jajecznica. A

to był utwór, który dziś znamy jako

Yesterday. Sam McCartnayy wielokrotnie

opowiadał, że to melodia, którą już

słyszał, która już gdzieś istnieje.

Tygodniami grał ją znajomym, pytając czy

ktoś jej nie zna. Kiedy nikt nie mógł

jej rozpoznać, uznał, że to jego

kompozycja. Czy to dowód na to, że sen

tworzy muzykę? No nie. Ale jest to

dobrze udokumentowana relacja samego

McCartneya i takich historii jest dużo

więcej. A naukowcy, artyści, twórcy,

ludzie, którzy twierdzą, że rozwiązanie

przyszło do nich nie w trakcie pracy,

ale po przebudzeniu.

Wszystkie te historie wskazują na jedną

rzecz. Mózg podczas snu nie przestaje

działać. Przez cały dzień mózg zbiera

informacje, rozmowy, obrazy, decyzje,

stresy, powiadomienia. Setki drobnych

bodźców, które wydają się nieistotne i

kilka naprawdę ważnych, co razem daje

naprawdę duży chaos i dopiero w nocy ten

chaos zaczyna być porządkowany. Mózg

segreguje wspomnienia, wzmacnia jedne

połączenia, osłabia inne, utrwala co

istotne, wycisza co zbędne. To dlatego

sen ma ogromne znaczenie dla pamięci i

dla uczenia się. Ale to wciąż nie

wszystko. Kilka lat temu odkryto coś

jeszcze. Brzmi to niemal naprawdę jak

science fiction, takie biologiczne

science fiction. W czasie snu mózg

uruchamia specjalny system oczyszczania,

tak zwany układ glimfatyczny.

Przestrzenie między komórkami się

rozszerzają, a przez tkankę mózgową

zaczyna intensywnie przepływać płyn

mózgowo-rdzeniowy. I ten płyn działa jak

nocna ekipa sprzątająca. Usuwa produkty

przemiany materii, które nagromadziły

się w ciągu dnia. To czego mózg nie

zdążył posprzątać podczas aktywności. W

dzień trwa działanie. W nocy trwa

serwis. Jeśli tego procesu zabraknie,

bałagan zaczyna się kumulować, odkładać.

To właśnie dlatego brak snu uderza nie

tylko w koncentrację, dużo szerzej, w

pamięć, w emocje, w odporność, w

gospodarkę hormonalną, w metabolizm.

Czyli to nie jest jakiś jeden problem.

To wiele kłopotów, które pojawiają się

jednocześnie. Sen nie jest dodatkiem do

aktywności, do życia. nie jest luksusem

ani nagrodą po ciężkim dniu. Jest

podstawowym mechanizmem, który pozwala

ciału czy mózgowi działać prawidłowo. A

kiedy ten mechanizm z naszej winy

przestaje prawidłowo działać, problemy

piętrzą się jeden po drugim. Dlatego

brak snu jest taki podstępny, bo przez

długi czas możesz mieć wrażenie, że

wszystko jest w porządku, że po prostu

jesteś nieco zmęczony, niedospany, ale w

rzeczywistości układ nerwowy działa już

trochę na innych zasadach. I dokładnie

to pokazuje kolejne badanie, zresztą dla

mnie osobiście chyba najważniejsze z

całego odcinka. Rozdział trzeci. 6

godzin.

Po historii Gardnera łatwo pomyśleć, że

brak snu to problem tylko w

ekstremalnych sytuacjach. 11 dni

eksperyment, granica organizmu, ale w

rzeczywistości to jest nieco prostsze.

Na początku tego tysiąclecia badacze

przeprowadzili kontrolowany eksperyment

nad ograniczeniem snu. Uczestników

podzielono na kilka grup. Każda z nich

przez dwa tygodnie spała określoną

liczbę godzin w ciągu doby. Jedna grupa

miała 8 godzin, inna sześć, jeszcze inni

cztery. Warunki były kontrolowane. Czas

snu ściśle ograniczony i monitorowany. W

ciągu dnia uczestnicy regularnie

wykonywali testy poznawcze. Mierzono

czasy reakcji, liczbę błędów, zdolność

koncentracji. To nie był jednorazowy

pomiar. Oczywiście te same testy

powtarzano każdego dnia, żeby zobaczyć

jak zmienia się ta wydajność w czasie,

jak błędy czy problemy zaczynają się

kumulować. No i to było właśnie

najważniejsze, bo zmiany nie pojawiały

się nagle, możliwości mózgu pogarszały

się stopniowo, dzień po dniu w grupie

śpiącej 6 godzin na dobę. Spadek

wydajności narastał z kolejnymi dniami.

Reakcje były coraz wolniejsze. Pojawiało

się coraz więcej błędów. Po kilkunastu

dniach ich wyniki były porównywalne do

osób, które nie spały 48 godzin bez

przerwy. Ale najważniejsze było coś

innego i to dotyczy nas wszystkich i

może być niebezpieczne. Otóż uczestnicy

eksperymentu nie odczuwali tego

pogorszenia w pełni. Byli przekonani, że

funkcjonują w miarę normalnie. Myśleli:

"Okej, jestem zmęczony, ale mój umysł

pracuje sprawnie i myślę jasno". Otóż

nie. To jeden z najbardziej

niepokojących wniosków z tego badania.

mózg traci zdolność do oceny własnego

stanu. Zobaczcie podstępność tego

mechanizmu. Jedyny narząd mogący nas

ostrzec przed niebezpieczeństwem zbyt

krótkiego snu to ten sam narząd, który

jest przytłumiony w wyniku jego braku.

Słuchie, to było długie zdanie złożone.

Mam nadzieję, że mam nadzieję, że to

jest dla was jasne. Dokładnie w

momencie, kiedy działa gorzej, przestaję

to zauważać. Oznacza to, że możesz

funkcjonować każdego dnia będąc znacznie

gorszy, czy będąc w znacznie gorszej

kondycji niż ci się wydaje. Podejmujesz

decyzję, reagujesz wolnie i popełniasz

błędy i nawet nie wiesz, że coś jest nie

tak, że można lepiej. Jeśli od lat

sypiasz po 6 godzin na dobę i myślisz o

sobie, że jesteś, nie wiem, mniej

skupiony niż inni, jakiś roztrzepany,

może warto przeprowadzić eksperyment i

przez tydzień albo dwa spać po 8 godzin.

Ciekawe co z tego wyjdzie, bo brak snu

bardzo rzadko wygląda jak nagłe

załamanie. Zwykle działa inaczej,

powoli, płynnie, niezauważalnie, aż do

momentu, w którym popełniasz błąd,

którego nie da się już naprawić.

Rozdział czwarty. Mikrosen.

Brak snu ma jeszcze jeden efekt,

znacznie bardziej niebezpieczny, bo w

pewnym momencie mózg przestaje czekać,

aż zaśniesz i zaczyna robić to sam. To

zjawisko nazywa się mikrosnem. Krótkie

epizody, które trwają od ułamka do kilku

sekund. W tym czasie część mózgu po

prostu się wyłącza, nawet jeśli oczy

masz otwarte. Badania nad aktywnością

mózgu pokazują, że neurony mogą zasypiać

lokalnie w pewnych tylko fragmentach

mózgu. Opisywali to między innymi Giulio

Tononi i Kiara Kirelli. Oznacza to, że

część mózgu przestaje działać podczas

gdy reszta nadal funkcjonuje. Patrzysz

przed siebie, może nawet prowadzisz

rozmowę, wykonujesz jakieś zadanie, a

mimo to przez chwilę twój mózg nie

przetwarza pełnie informacji, nie

reaguje jak zazwyczaj, nie kontroluje w

pełni tego, co robisz. I to nie jest

zjawisko tylko laboratoryjne. Badania

nad zmęczeniem kierowców, operatorów

maszyn pokazują, że mikrosen jest jedną

z głównych przyczyn wypadków powiązanych

z przemęczeniem. Kilka sekund, gdzie tam

ułamki sekund wystarczą. Przy prędkości

autostradowej to dziesiątki metrów

przejechanych bez kontroli. Największy

problem polega na tym, że mikrosen jest

dla nas niewidzialny. Nie czujesz

momentu, w którym się pojawia. Nie

pamiętasz, że przez chwilę część mózgu

była wyłączona. Z twojej perspektywy

wszystko wygląda normalnie, ale przez

kilka sekund nie było cię w ciele. I to

właśnie dlatego mikrosen jest taki

niebezpieczny, bo nie wymaga, żebyś

zasnął. Wystarczy, że jesteś zmęczony.

Wystarczy, że śpisz za krótko przez

kilka dni i w pewnym momencie mózg może

się wyłączyć. Nie wtedy, kiedy możesz

sobie na to pozwolić, tylko wtedy, kiedy

musi. Czasem w trakcie pracy, czasem w

trakcie rozmowy, czasem w trakcie jazdy.

Jedna sekunda może zdecydować o

wszystkim. Rozdział piąty. Czy brak snu

naprawdę zabija?

Ale co się dzieje, gdy snu nie ma przez

długi czas? To pytanie próbowali

sprawdzić naukowcy w kontrolowanych

warunkach. W latach 80 badacz Alan

napiszę to na ekranie widzicie jak się

Alan nazywał przeprowadził serię

eksperymentów na szczurach ich celem

było sprawdzić co się stanie z

organizmem który nie śpi. Metoda była

bardzo

prosta i skuteczna. Zwierzę umieszczano

na takim obracającym się dysku nad wodą.

By spaść szczur musiał być przytomny.

Cały czas kontrolować swoje położenie.

Kiedy szczur zasypiał, po prostu spadał.

Zwierzę wpadło do wody, obudziło się,

wdrapywało się na dysk i heja. W

przeciwnym razie, no po prostu utopiłoby

się. W ten sposób naukowcy byli w stanie

niemal całkowicie wyeliminować senu

szczurów. Jednocześnie utrzymywali

zwierzę przy życiu wystarczająco długo,

by obserwować, co dokładnie dzieje się z

organizmem. Początkowe objawy nie

różniły się od tych, które już znamy.

Zmęczenie, spadek aktywności, pewna

dezorientacja, ale potem zaczęły się

dziać rzeczy poważniejsze. Szczury

zaczęły jeść więcej niż normalnie.

Zaburzył się ich układ termoregulacji.

Okazuje się, że sen jest ważny dla

utrzymania temperatury ciała. By

kompensować, jadły więcej, ale traciły

na wadze. I tak ich organizm przestawał

prawidłowo gospodarować energią.

Pojawiły się zmiany skórne, rany,

problemy z gojeniem. Układ odpornościowy

nie działał już prawidłowo. Organizm

tracił kontrolę nad fizjologią.

Eksperyment kończył się, gdy właściwie

było już pozamiatane. Czasem po dwóch

tygodniach, czasem po trzech. Wynik

zawsze ten sam. No i to nie są za

ciekawe wnioski, bo naukowcy do dziś nie

są w stanie wskazać jednej konkretnej

przyczyny śmierci. To nie jest jakiś

jeden uszkodzony organ, nie jakaś jedna

choroba. Cały organizm zaczyna się

rozpadać jednocześnie na wielu

poziomach. A więc przyczyna śmierci z

braku snu jest taka rozmyta,

wielonarządowa, wieloprzyczynowa.

Rozdział szósty. Mózg, który zaczyna się

zmieniać.

Jeśli myślisz, że brak snu to po prostu

osłabienie, to się mylisz, bo problem

nie polega tylko na zmęczeniu, na

utracie koncentracji. Problem jest dużo

głębszy na poziomie neuronalnym, na

poziomie komórkowym. W 2017 roku zespół

naukowców z Włoch opublikował badanie,

które pokazały kolejne ciekawe i

niepokojące rzeczy. W mózgach myszy

pozbawionych snu obserwowano wzrost

aktywności komórek odpowiedzialnych za

sprzątanie. Niby dobrze to astrocyty i

mikroglej. W normalnych warunkach te

komórki pełnią faktycznie taką funkcją.

Usuwają zużyte fragmenty jakiś innych

komórek. porządkują połączenia między

neuronami, dbają o to, żeby mózg działał

sprawnie, ale po dłuższym okresie braku

snu ten proces się nasilał. Astrocy

astrocyty częściej pochłaniały elementy

synaps, czyli połączeń między neuronami.

Mikroglej wykazywał oznaki zwiększonej

aktywności zapalnej. Znaczy w niektórych

źródłach takich popularnonaukowych

piszą takie nagłówki, że mózg zaczął

zjadać sam siebie. To nie do końca tak,

ale system porządkowy zaczynał działać

aktywniej, inaczej niż powinien. No i

robi się z tego problem, bo jeśli ten

stan utrzymuje się długo, mózg może

zacząć tracić zdolność do utrzymywania

stabilnych połączeń nerwowych. No a to

bywają te połączenia, które odpowiadają

za pamięć, za uczenie się, za sprawne

myślenie, rozumowanie, wyciąganie

logicznych wniosków. Ale co ważne i

zawsze będę to podkreślał w takich

sytuacjach to wyniki z badań na

zwierzętach i nie mamy 100%ow pewności,

czy można to przenieść jeden do jednego

na człowieka. Oczywiście można

wnioskować, można stawiać hipotezy,

ale akurat w tym wypadku te hipotezy są

dosyć spójne z tym, co wiemy z innych

badań. Przewlekły brak snu wiąże się z

pogorszeniem funkcji poznawczych. Być

może właśnie z powodu tego, że

połączenia między neuronami zaczynają

zanikać. zaburzenia pamięci, większe

ryzyko chorób neurodegeneracyjnych.

Naukowcy podejrzewają, że jednym z

powodów może być właśnie zaburzenie

równowagi między tworzeniem się a

usuwaniem połączeń. W mózgu wciąż obszar

do badań. Nie wszystko jest jasne, ale

wydaje się to bardzo interesujące. Brak

snu działa też na ten poziom makro.

Jedna nieprzespana noc może wyraźnie

zaburzyć regulację emocji. Mózg staje

się bardziej reaktywny, drażliwy,

silniej reaguje na bodźce takie

negatywne, gorzej radzi sobie z kontrolą

impulsów. Badania pokazują też spadek

empatii i trudności w odczytywaniu

emocji innych ludzi. No ile razy będąc

niedospanym nawrzeszczeliśmy na kogoś z

rodziny, na kogoś kogo kochamy, na kogoś

bliskiego i w sumie nie wiemy dlaczego

nawrzeszczeliśmy, bo brak snu osłabia

dokładnie funkcje odpowiedzialne za

relacje i za podejmowanie decyzji. To

jeszcze nie jest utrata siebie, ale

wyraźna zmiana w tym jak funkcjonujemy.

Dlatego kiedy mówimy, że brak snu jest

zabójczy, to nie chodzi tylko o jakieś

takie skrajne przypadki. Chodzi o ten

proces powolny, kumulujący się,

dotykający jednocześnie pamięci, emocji

i sposobu działania naszego w świecie.

Więc jeśli planujesz zostać dziś do

późna przed ekranem, pomyśl o tym w ten

sposób. Mózg właśnie czeka na moment, w

który będzie mógł się zregenerować, a

jeśli mu tego nie dasz, zacznie działać

gorzej. Rozdział siódmy. Sen

starożytnych.

Wyobraź sobie, że budzisz się w nocy o

1:00, cisza, ciemność i od razu pojawia

się myśl: "No świetnie, jutro ważny

dzień, a ja się właśnie obudziłem. Dla

większości z nas to początek walki, z

góry przegranej walki, bo im bardziej

próbujesz zasnąć, tym trudniej to

zrobić. A co jeśli to nie jest problem?

Istnieje hipoteza." Ale to tylko

hipoteza, że przez setki, a nawet

tysiące lat przodkowie, ludzie nie spali

w jednym takim powiedzmy ośmio czy 10

godzinnym bloku. Zamiast tego ich sen

był podzielony na dwie części. Pierwszy

sen, przerwa i drugi sen. Te koncepcje

spopularyzował Roger Ekrich, który

przeanalizował dziesiątki historycznych

źródeł od tam chyba X do X wieku. W

dawnych tekstach regularnie pojawiają

się odniesienia do pierwszego i drugiego

snu. Na przykład Erasm z Rotterdamu

pisał o czasie spędzonym w łóżku,

czekając na drugi sen. Inne źródła

wspominają o przebudzeniach około

północy jako o czymś normalnym. I to nie

tylko europejski zwyczaj. Relacje z

różnych części świata sugerują podobne

wzorce. nocne wybudzenia jako moment na

rozmowę, jedzenie, pilnowanie ognia, a

nawet takie aktywności sypialniane,

by później nastąpił drugi etap, drugi

sen. I rzecz zaczęła się zmieniać,

rzekomo zaczęła się zmieniać dopiero

wraz z rewolucją przemysłową. Sztuczne

oświetlenie skróciło nam noc, a sen

został ściśnięty do jednego bloku

dopasowanego do rytmu fabryk, do rytmu

naszej pracy. Ale może nasza biologia

się do tego do końca nie dostosowała. To

próbował sprawdzić Thomas Wer. W jego

eksperymencie uczestnicy przez kilka

tygodni funkcjonowali w warunkach

przypominających

świat sprzed eepoki elektryczności.

mieli 10 godzin światła i aktywności i

aż 14 godzin całkowitej ciemności. Bez

ekranów, bez sztucznego światła. Zabrano

im nawet świeczki i ogień i żadnych

drzemek w ciągu dnia. Nie powiedziano im

też czego badacze się spodziewają. To

było ważne, żeby uczestnicy

niejako nie odpowiadali na potrzeby

naukowców, żeby to nie była

samospełniająca się przepowiednia. No

więc na początku ich sen po prostu się

wydłużył. No mieli więcej ciemności,

więc spali dłużej, ale po kilku dniach

zaczęło dziać się coś ciekawego. Zaczęli

się, znaczy sen ich zaczął się dzielić.

Najpierw kilka godzin snu, wybudzenie,

około jednej, dwóch, nawet do trzech

godzin, a potem drugi sen. I ten schemat

pojawiał się u większości badanych,

przypominam, bez instrukcji, bez

sugestii ze strony badaczy. Jakby

organizm wracał do korzeni, do starego

trybu działania sprzed elektryczności.

Zmieniła się też fizjologia. Wydzielanie

melatoniny. Melo, melo. Wydzielanie

melatoniny wydłużyło się, a uczestnicy

zgłaszali dwie wyraźne fale senności.

Jedna przed pierwszym snem, a druga, nie

zgadniecie, przed drugim.

No ale to nie jest takie jasne. Warunki

tego eksperymentu były bardzo

specyficzne. Ciemność aż 14 godzin

znacznie dłużej niż naturalne warunki i

prawdopodobnie dłużej niż wiele realnych

sytuacji historycznych. Już dawno znamy

ogień, już dawno potrafimy se tę

ciemność rozjaśnić. No i są wątpliwości,

bo inne badania jak te prowadzone przez

Keneta Wg pokazują inny obraz, kiedy

ludzie funkcjonują w naturalnym rytmie

dnia i nocy. Tu badanie było gdzieś na

kempingu w lesie, ale bez sztucznego

światła, choć z dostępem do ognia. Ich

sen się stabilizuje, trochę wydłuża, ale

nie dzielił się na dwa etapy. Do tego

dochodzi jeszcze jeden problem.

Historyczne źródła, na których opiera

się ta koncepcja, wcale nie muszą

oznaczać, że to było regularne,

biologiczne, naturalne. Możliwe, że to

po prostu sposób opisywania różnych

części nocy albo efekt tego, że część

ludzi tak jak dziś miała problemy ze

snem. Bo warto pamiętać, że bezsenność

to nie jest wynalazek współczesności. No

i ta historia już nie jest taka prosta.

Zamiast jednej odpowiedzi pojawia się

pytanie, czy sen dwufazowy, tak zwany

sen starożytnych, to rzeczywiście

naturalna norma, powrót do pierwotnych

zwyczajów naszych przodków, czy

interpretacja, która tylko częściowo

pasuje do danych. A może ktoś z was

próbował, może to wasz naturalny sposób

funkcjonowania? Na tą chwilę wydaje się

to raczej ciekawostką niż instrukcją do

poprawy jakości snu. Ale kto wie, może

jakieś dalsze badania pokażą coś więcej.

A co z Rendy Gardnerem? Zapytacie, tym

rekordzistą w Niespaniu z pierwszego

rozdziału. Nowsze relacje wskazują, że w

późniejszych dekadach życia zmagał się z

bardzo poważną bezsennością. Nie ma

dowodów, że to była skutek tego

eksperymentu.

No i to jest problem z badaniami nad

snem, bo nawet jeśli coś wygląda

bezpiecznie, nie zawsze wiemy jakie będą

długoterminowe

konsekwencje. Ja wam dziękuję za

najwyższy dowód uznania dla twórcy, a

więc wysiedzenie ze mną do końca. Życzę

wam dobrej nocy, spokojnych snów i cóż

do następnego razu.