Dzień dobry drodzy. Dzisiaj czas na

kolejny filmik. Mimo że tego czasu coraz

mniej do matury i na nagrywanie filmików

też, w związku z tym to jednak chciałam

dzisiaj omówić dla was takie jedno z

najbardziej kluczowych zagadnień, jeżeli

chodzi o zdawanie matury z polskiego na

poziomie rozszerzonym. mianowicie

zagadnienie narracji. Mamy już taki

temat wypracowania dany nam akurat przez

Operon dotyczący narracji. CKE jeszcze

narracji nie opracowała, jeżeli chodzi o

temat wypracowania na poziomie

rozszerzonym. Natomiast ten temat dany

przez Operon brzmi tak: rozważ w jaki

sposób narracja wpływa na kreację świata

przedstawionego w utworach literackich.

I tym tematem jakoś będziemy się

kierować opracowując to zagadnienie.

Rozpatrzymy je sobie właśnie pod kątem

tego, żeby udało się napisać rozprawkę

na tak właśnie sformułowany temat.

Oczywiście, jeżeli mamy hasło narracja,

to najpierw musimy sobie stworzyć taką

swoją definicję tej narracji albo

sprawdzić czy to pojęcie w ogóle

rozumiemy, jak je rozumiemy. To są

pierwsze i kluczowe kroki, jeżeli chodzi

o start pracy nad rozprawką, nad każdą

właściwie na poziomie podstawowym też,

bo najpierw musicie zastanowić się nad

tym, jak zdefiniować pojęcia kluczowe,

które w temacie się znajdą. Zatem

narracja i to jak ona się ma w stosunku

do świata przedstawionego, to jest

jasne, że sposób opowiedzenia danego

świata, czyli właśnie opowiedzenie to

narracja. Sposób opowiedzenia tego

świata decyduje o tym, jak ten świat

jawi się przed oczami odbiorcy. My

patrzymy jako czytelnicy na świat

przedstawiony tylko i wyłącznie oczyma

narratora. patrzymy właśnie przez

pryzmat narracji.

Pamiętacie, że narrator to taki władca

świata przedstawionego. Czasem taki

duch, jeżeli mowa o trzecioosobowym

narratorze, który nad tym światem

przedstawionym jakoś się unosi, to on

właśnie decyduje o tym, jakie fragmenty

tego świata nam pokaże, jakie

wyeksponuje, a jakie pozostawi w cieniu.

on zdecyduje o języku, stylu, konwencji,

jakiej użyje w opowieści o tym swoim

świecie. To narrator swoją opowieścią,

czyli właśnie narracją kreuje świat,

stwarza go za pomocą materii językowej.

Nawet Konrad w trzeciej części Dziadów

jako twórca, jako poeta mówił, że ma

taką moc światotwórczą jak sam Bóg.

Mówił: "Ja nieśmiertelność czuję,

nieśmiertelność tworzę". Cóż ty

większego mogłeś stworzyć, Boże? Nie na

darmo też, nie bez powodu w okresie

renesansu mówiono o twórcy, o pocieus

poeta,

czyli poeta jest jak drugi Bóg, czyli

opowiadacz snując swoją opowieść

zaprasza nas po prostu do świata, który

przed nami roztacza, a my sobie ten

świat na podstawie tejże opowieści

aktualizujemy w naszej wyobraźni. za

pomocą naszego intelektu.

Samo słówko narracjo. Narracja tak

pochodzi od łacińskiego. Narracjo,

oznacza opowiadanie,

jakieś relacjonowanie, przedstawianie

wydarzeń słowami. To jest rzeczownik

odczasownikowy, utworzony od czasownika

narrary, czyli właśnie opowiadać,

relacjonować, ale też tak przedstawiać

po kolei, czyli opowiadać w jakiś

uporządkowany sposób. snucie narracji to

taka czynność przekazywania wiedzy w

jakiejś no właśnie uporządkowanej formie

i o tej formie i sposobie i

uporządkowania decyduje właśnie

wyłącznie narrator. Dlatego my patrząc

na świat przez pryzmat narracji

odbieramy ten świat właściwie w taki

sposób w jaki narrator chce żebyśmy go

odebrali. Gdybyśmy mieli definiować co

to jest narracja, no to jest to jakaś

wypowiedź najczęściej monologowa,

choisująca nam świat przedstawiony w

utworze i relacjonująca ciąg zdarzeń

składający się na akcj, fabułę danego

utworu. Oczywiście z narracją mamy do

czynienia w epice. Nie mamy narracji

w liryce ani w dramacie i tego się

będziemy trzymać. Można tam jakieś

przypadki, wiecie, wynaleźć bardzo

marginalne, jakieś odstępstwa od tego,

ale na potrzeby napisania rozprawki na

maturze, na poziomie rozszerzonym, to

nam wystarczy.

Pamiętajmy też o gatunkach

synkretycznych, ewentualnie takich jak

powiedzmy ballada, gdzie również mamy do

czynienia z narracją, z jakąś

opowieścią, przedstawieniem ciągu

zdarzeń i mamy do czynienia z

narratorem. Podmiotem narracji jest

właśnie narrator. To też możemy gdzieś

tam włożyć do naszego wstępu. Narrator,

czyli taki opowiadacz. Wy tego słowa

opowiadacz również możecie używać. Ono

nie jest jakieś wymyślone, potoczne, ono

nawet znajduje się w słowniku terminów

literackich, więc jak najbardziej

możecie również go stosować w takich

pracach waszych w fazi naukowych. I

teraz chciałabym wam po prostu pokazać

narzędzie, które służy do

przeanalizowania

tego, jak w danym utworze wygląda

narracja. To jest ciąg pytań i te

pytania zadacie może nie do każdego

utworu, jaki będziecie próbowali

przeanalizować, jaki będziecie próbowali

omówić. Do niektórych utworów, do

niektórych sytuacji narracyjnych te

pytania niekoniecznie będą pasowały, ale

zrobiłam wam tutaj taki zestaw, który

mam nadzieję, że cokolwiek ułatwi,

ponieważ jakby można za pomocą tego

zestawu pytań spróbować rozłożyć na

czynniki pierwsze to pojęcie narracji i

ujrzeć je pod różnymi kątami, w różnych

aspektach, w różnych szczegółach.

Popatrzcie, można zadać zawsze pytanie,

jeżeli mamy do czynienia z utworem

epickim. Kto opowiada o świecie? Kim

jest ten głos mówiący do nas w

opowieści? I tutaj takie podpytania,

można powiedzieć, podzagadnienia, które

nam to pytanie uszczegółowią, które też

można sobie postawić i oczywiście na nie

odpowiedzieć. W której osobie się

wypowiada tenże nasz opowiadacz. To jest

kluczowe. To jest pierwszy, na co

zwracacie uwagę. Zawsze mówicie narracja

pierwszoosobowa, trzecioosobowa, drugo

też istnieje. W ogóle formy gramatyczne,

bo czasem narracja będzie snuta, zdarza

się tak w liczbie mnogiej, jak na

przykład w książkach Ani RNO. Jak

weźmiemy sobie

nobliski, tak francuski, jak weźmiemy

sobie na przykład jej powieść lata, to

tam będziemy mieli wypowiedź narratora w

imieniu całego pokolenia, z którego

pochodzi narratorka, którą można do

pewnego stopnia z autorką też

utożsamiać. Zatem tam będzie często

posługiwanie się liczbą mnogą. Wszystkie

te zabiegi, nawet użycie odpowiedniej

formy gramatycznej

zawsze ma coś na celu. Nigdy nie jest po

nic. Więc właśnie naszym zadaniem jest

zwykle docieczenie, po co autor użył

takiego a nie innego zabiegu, takiej a

nie innej strategii. Kolejne takie

pytanie, które nam dużo pomoże, dużo nam

podpowie i pokaże kierunki dalszego

myślenia. Czy narrator ujawnia siebie,

czy ujawnia to, kim on jest, czy

pokazuje swoje emocje, swoje poglądy,

czy jednak pozostaje niewidzialny,

mówimy przezroczysty, czy się ukrywa

zupełnie za światem przedstawionym. My

czasem jako analitycy tekstu stajemy

wobec tego tekstu jakby z taką lupą i

śledzimy co ten tekst mówi nam o osobie

mówiącej, osobie tego opowiadacza. Czy

da się coś na jego temat dociec? No

jeżeli ustalimy już co się da, to możemy

iść do następnego pytania. na ile

obiektywny, subiektywny stosunek do

świata przedstawionego

ma narrator i co za tym idzie również

jego opowieść, na ile jest właśnie

obiektywna. Kolejne pytanie, z jakiej

perspektywy

świat jest pokazywany w narracji? Czyli

to jest pytanie o punkt widzenia, o

sytuację, w jakiej znajduje się

narrator, czyli sytuację narracyjną. Tu

możemy sobie postawić takie

uszczegóławiające pytania. czy narrator

na przykład patrzy tak mocno z góry, z

dystansu ogromnego w stosunku do świata.

Czy w związku z tym widzi absolutnie

wszystko, co na tym świecie może się

znaleźć? Czy widzi na przykład tylko to,

co może widzieć jedna postać? Czy zatem

świat może jest filtrowany przez sposób

widzenia, przez emocje, przez wiedzę czy

niewiedzę danego bohatera? Może przez

jakieś jego lęki, obsesje, pragnienia,

może ten świat wtedy być w narracji

pokazywany jako ograniczony, bo tylko w

takim stopniu, w jakim jest w stanie

widzieć go bohater, chociaż ta narracja

nadal może być trzecioosobowa,

ale taka właśnie personalna, taka jakby

właśnie kamerkę zawiesić na jednym z

bohaterów i jej okiem obserwować świat.

też takie pytanie, czy narrator w

trakcie trwania akcji zmienia swoje

punkty widzenia, może swoje miejsce, z

którego relacjonuje zdarzenia, bo i tak

się zdarza. Jak na przykład, nie wiem,

weźmiemy chłopów albo nawet weźmiemy

potop, to tam mamy wyraźne zmiany

perspektywy,

z jakiej snuta jest narracja,

perspektywy, z której narrator spogląda

na świat. Zazwyczaj zarówno w Potopie,

jak i w chłopach, na początkach części,

zwłaszcza czy na początkach rozdziałów

mamy taką relację kogoś o wiele bardziej

zdystansowanego do świata niż ten

narrator, który opowiada już o

poszczególnych bohaterach, ich

działaniach i zdarzeniach. Na przykład w

chłopach mamy takie przepiękne opisy

kolejnych pór roku i tego co się dzieje

wtedy na świecie, tego co się dzieje w

przyrodzie. I tutaj mamy do czynienia z

opowieścią snutą przez kogoś, kto jest

takim młodopolskim twórcą. My tam mamy

jakieś impresjonistyczne, cudowne opisy

natury, jej zmienności,

nie wiem, światła, czasu, wszystkiego,

co jest czasem związane. Więc właśnie z

tym następstwem pórszelkie

jakieś poruszenia w naturze są tam

obserwowane oczyma tego narratora.

Natomiast kiedy on przechodzi do

opowiadania o wydarzeniach, konkretnie o

działaniach poszczególnych bohaterów, to

mamy wrażenie, że to jest ktoś, kto jest

blisko nich, kto gdzieś między nimi

żyje, funkcjonuje i w związku z tym

doskonale zna ten świat. Wtedy mamy

również o wiele silniejszą stylizację

gwarową. Mamy posługiwanie się takim

właśnie językiem, jakim mogliby się

posługiwać ludzie na wsi, co staje się o

wiele mniej wyraziste właśnie w tych

fragmentach narracji zdystansowanej.

Podobnie jest w Potopie. yyy tam

czasami, zwłaszcza właśnie na początku

jakichś rozdziałów, narracja

przybiera charakter takiej relacji o

wydarzeniach historycznych i mamy do

czynienia, mamy wrażenie, że opowiada

nam to jakiś dziejopis, jakiś historyk,

być może ktoś, kto studiuje

dzieje tego właśnie okresu historycznego

X wieku i pokazuje nam te wydarzenia

jakoś tak właśnie z ogromnego dystansu,

z góry pokazuje co dzieje się na

przykład w skali całej Rzeczypospolitej

w okresie kiedy Rzeczpospolita toczyła

walki ze Szwedami. Także tak to mniej

więcej wygląda. Natomiast znów kiedy ta

narracja zaczyna dotykać bezpośrednio

wydarzeń,

ona staje się opowieścią jakby kogoś,

kto pomiędzy tymi wojownikami,

żołnierzami

się porusza. i doskonale ich zna. I

również tutaj będziemy mieć silniejszą

stylizację archaiczną. Z kolei będziemy

mieli próbę użycia takiego języka,

wystylizowania go przynajmniej na taki

język, jakim posługiwali się ludzie,

jakim posługiwała się szlachta,

szczególnie w X wieku. Kolejne istotne

pytanie, jakie możemy sobie postawić to

pytanie o zakres wiedzy narratora. Czyli

tutaj to, co doskonale znacie,

ustalenie, czy narrator jest

wszechwiedzący, czy nie jest

wszechwiedzący.

Jak to przetestować? Patrzymy na

przykład, czy bohater zna również myśli

bohaterów, czy jest w stanie wniknąć do

ich wnętrz, czy w związku z tym

dokładnie bez żadnych wątpliwości zna i

przekazuje nam motywy działań bohaterów,

czy zna ich przeszłość, a może nawet

czasem przyszłość, bo i tak się zdarza

nierzadko, kiedy mamy do czynienia z

prolepsis, ale też czy zna wszystkie

mechanizmy działania świata, działania

rzeczywistości, o której nam opowiada.

Czy jednak ta rzeczywistość w wielu

miejscach pozostaje dla niego tajemnicą?

Może być tak i tak. Od tego bardzo wiele

zależy. Zależy nam od tego kreacja

świata przedstawionego. Jak najbardziej

będziemy też sprawdzać, czy w związku z

tym w tekście pojawiają się jakieś luki

informacyjne, jakieś niedopowiedzenia,

jakieś tajemnice, których narrator, no

właśnie czy celowo nie wyjaśnia, czy po

prostu sam ich nie zna. To wszystko jest

do ustalenia. Jeżeli zajdzie taka

potrzeba, jeżeli tylko zauważycie cień

takiej strategii w tekście. Następne

pytanie. Czy narrator jest wiarygodny?

Czyli właśnie czy on może się mylić? To

trochę pytanie związane z poprzednim,

ale też czy jest emocjonalnie

zaangażowany, bo jeżeli będzie, to może

nie być właśnie obiektywny, a zatem może

nie być zupełnie wiarygodny.

sprawdzamy, czy narrator ma powody by

coś ukrywać z rzeczywistości albo coś

zniekształcać,

coś falsyfikować. Na przykład niedawno

czytałam taką znakomitą książkę Noc

Szpilek, gdzie mamy arcyciekawą narrację

yyy i taką właśnie, gdzie narratorom, bo

tam jest aż czterech narratorów, to

czterej koledzy, którzy razem

współdziałali kiedyś tam dawno w okresie

szkolnym, kiedy byli nastolatkami.

Każdy z nich snuje część opowieści i

każdy pokazuje te same wydarzenia ze

swojego własnego punktu widzenia. I

ponieważ ci narratorzy i jednocześnie

bohaterowie, się domyślacie pewnie, że

narracja będzie tam pierwszoosobowa,

brali udział w zdarzeniach, które mają

znamiona przestępstwa,

to oni będą opowiadać o tym tak, żeby no

trochę tę rzeczywistość może

zafałszować, trochę się wybielić, trochę

zmniejszyć swoją odpowiedzialność za to,

co się wydarzyło.

trochę właśnie też pomniejszyć jakby

swój udział w tych zdarzeniach, które

miały miejsce. Każdy też pokaże to

wydarzenie z innego punktu widzenia, co

złoży nam się na taki ciekawy mozaikowy

obraz, ale my do końca nie będziemy

pewni, czy mamy pełen obraz sytuacji.

Nawet będziemy pewni, że nie mamy

pełnego obrazu w sytuacji, ponieważ

zawsze znajdą się tam jakieś luki,

jakieś niedopowiedzenia, jakieś

zafałszowania. Także tak ciekawie można

tutaj te strategie narracyjne

wykorzystać do przedstawiania świata. No

i właśnie w związku z tym czytelnik może

w pełni zaufać narratorowi na przykład

takiemu narratorowi homeryckiemu my

ufamy całkowicie, bo wiemy, jesteśmy

przekonani o jego wszechwiedzy.

Natomiast takim narratorom z nocy

szpilek absolutnie zaufać nie można i od

razu to widać nawet po ich sposobie

opowiadania.

Można tam nawet środki językowe

konkretne wskazać, które pokażą nam

punkty, w których my tego zaufania nie

możemy w pełni dać narratorowi.

Dalej pytanie, jak narrator opowiada? To

jest pytanie o język, o styl narracji.

My z samego języka narracji możemy

wytropić bardzo, bardzo wiele informacji

i wyciągnąć bardzo, bardzo wiele

wniosków. Jaki jest język narracji?

Prosty czy złożony? potoczny czy

literacki, a może ironiczny, a może

jakiś patetyczny, a może taki chłodny,

mocno zdystansowany, a może przeciwnie,

emocjonalny. Tutaj dałam kropki,

ponieważ tych możliwości jest ogrom. To

będzie zależało od poszczególnego tekstu

literackiego. Będziemy też patrzyli, czy

narrator komentuje wydarzenia, czy

ujawnia swój stosunek do świata

przedstawionego i czy to odbija się w

języku i w jaki sposób. Na przykład w

słownictwie wartościującym, chociażby to

wszystko na poziomie języka można

rozłożyć na czynniki pierwsze. Tam nawet

właśnie formy gramatyczne,

zwłaszcza czasowników będą miały bardzo,

bardzo istotną rolę. będą odgrywały

pewne zadane przez autora ważne funkcje.

Też właśnie czy w języku odbija się

ocena postaci, czy może w języku widać

ironię, może jakąś kpinę, może jakiś

dystans, a może przeciwnie, może jakąś

sympatię względem, no zwłaszcza

bohaterów, chyba że też jakiś innych

elementów świata przedstawionego. Tutaj

takie pytanie, słuchajcie, które już

wykracza nam w stronę poszczególnych

elementów świata przedstawionego, które

my sobie już omawialiśmy dawno, jak

czas, przestrzeń, ale zawsze warto

rzucić okiem na to, jak narrator, jak

narracja organizuje czas i przestrzeń

świata przedstawionego, czyli po prostu

jaki sposób obrazowania stosuje. na

przykład czy narracja jest linearna, czy

nielinearna, czy zawiera jakieś

retrospekcje, a może wizje, może sny,

może jakieś inne rodzaje nieciągłości,

kiedy nagle mamy taki przeskok w

narracji, że nie za bardzo wiemy w

pewnym momencie o czym ten narrator

mówił, do jakiej rzeczywistości się

nagle przemieścił,

czy czy takie jakieś uskoki właśnie w

tej opowieści występują, bo czasem tak

jest, zwłaszcza w takiej nowoczesnej

prozie, kiedy czytelnik jest tym wręcz

zdezorientowany, Czy opis przestrzeni

jest ciągły, spójny, czy też odwrotnie

fragmentaryczny, czy na przykład

narracja skacze nam po różnych miejscach

bez może nawet bez jakiegoś większego

uzasadnienia.

Czy ten opis przestrzeni jest

obiektywny? Również, bo zobaczcie,

przestrzeń też można opisywać albo w

sposób obiektywny, albo w sposób

nacechowany emocjonalnie. Czemu nie?

Można pokazać przestrzeń jako jakąś

odstręczającą, odrażającą, straszną, jak

na przykład Petersburg w zbrodni karze,

albo jako osielską, cudowną, jak panu

Tadeuszu.

Czy linia czasu jest ciągła,

chronologiczna, czy właśnie zdarzenia są

na niej poukładane chronologicznie,

czy następują po sobie w sposób płynny,

ciągły, logiczny, czy przeciwnie, czy

linia czasu jest nieciągła, złożona z

epizodów, z zaburzeniem związków

przyczynowoskutkowych pomiędzy

zdarzeniami. Tutaj kiedy będziecie pisać

wypracowanie o narracji to w te kwestie

nie będziecie się wgłębiać tak wiecie

bardzo bardzo mocno, maksymalnie tak jak

to zrobicie kiedy będziecie pisać o

samej przestrzeni i o samym czasie ale

rzutka na te kategorie też dużo powie

nam o narracji no i oczywiście o tym jak

w tej narracji jest kształtowany świat

przedstawiony więc warto też temu się

przyjrzeć bo ten temat z operonu tak

właśnie brzmi jak narracja wpływa na

kreację świata przed przedstawionego.

Więc napomknięcie tutaj czy skupienie

się wręcz na jakiś moment na czasie czy

przestrzeni na ich kreacji jak

najbardziej jest ważne. Tylko trzeba to

zrobić przez pryzmat narracji. Jaki jest

stosunek narratora do bohaterów i innych

elementów świata przedstawionego? Na

przykład czy narrator sympatyzuje z

bohaterami? A może ich potępia? A może

zachowuje względem nich dystans,

czy daje czytelnikowi jednoznaczne oceny

poszczególnych elementów świata

przedstawionego? to pytanie już padło w

różnych innych tam tych sekcjach.

Można je sobie właśnie zadawać na różne

sposoby, w zależności od danego tekstu.

Dlatego czasem może jest tutaj takie

wrażenie powtarzalności.

Yyy, czasem się może okazać, że jeżeli

na jedne z tych pytań odpowiecie, to

odpowiadanie na inne z nich nie jest już

konieczne, bo już zbierzecie odpowiednią

liczbę danych na temat narracji, taką

liczbę, jaka pozwoli wam zrealizować y

wasz temat, napisać wasz tekst i

przeprowadzić w sposób przekonujący i

pełny waszą argumentację.

Na przykład tutaj przychodzi mi do

głowy, słuchajcie, jaki jest stosunek

narratora do bohaterów i do świata

przedstawionego. To tutaj na przykład

mogą się pojawić takie bardzo niewygodne

sytuacje. To też takie eksperymenty

narracyjne, kiedy będziemy mieli do

czynienia z narratorem, na przykład

pierwszoosobowym, który narzuca nam

swoją wizję świata, która jest na

przykład jakaś mocno nieetyczna i z tego

powodu dla czytelnika bardzo niewygodna.

Zobaczcie jak ten świat wtedy będzie

wykrzywiony, jak on będzie kreowany w

taki czasem wręcz przerażający sposób.

Będziemy mieli z tym do czynienia na

przykład w Lolicie na Bokowa, czy

będziemy mieli no gdzie gdzie narratorem

jest pedofil? Tak. I my niestety

będziemy mieli narzuconą jego wizję

świata, która jednocześnie jest taka

przewrotna, potworzona w niezwykle

wyrafinowany sposób, pięknym językiem.

jest wciągająca, ale jakby tak dając się

wciągnąć czytelnik w te wizje świata ma

jakby wyrzuty sumienia, że daje się

właśnie jej porwać. Czy jest też taka

monumentalna powieść Jonathana Littela

Łaskawe, gdzie narracja jest snuta z

punktu widzenia SSmana, z punktu

widzenia człowieka dokonującego zbrodni

wojennych i my jego oczami musimy

obserwować świat. Ta książka pamiętam,

że kiedy wychodziła jakiś czas temu, to

wzbudziła przeogromne kontrowersje. Tak.

Także zobaczcie jak dużo może tutaj

zależeć od yyy znaczy jakby uformowanie

świata przedstawionego i nasze jego

widzenie. Jak dużo, jak w dużej mierze

może zależeć od narracji.

Następnie pytanie, w jakiej konwencji

jest prowadzona narracja? Tu wkraczamy

na następny obszar tych konwencji

rozmaitych, których z których wiele

macie w podstawie programowej. możemy

się przyjrzeć, czy mamy narrację

prowadzoną po prostu w konwencji

realistycznej, a może naturalistycznej,

a może fantastycznej, baśniowej,

onirycznej, groteskelskowej,

symbolicznej. Chyba wymieniłam już

większość tych, które macie w podstawie

programowej obecnie. Wiele z nich

niedawno wypadło.

I na koniec, słuchajcie, pytanie. yyy do

tego tematu, o którym teraz mówimy i

wokół którego się cały czas kręcimy,

nie jest takie konieczne odpowiadanie na

to pytanie, ale jednak mimo wszystko

zawsze y wam proponuję sprawdzanie, jaką

funkcję mają wszelkie strategie, które

dostrzeżecie, wszelkie strategie

zastosowane przez autora. Tutaj

strategie narracyjne, tak? Jaka jest ich

funkcja? To zazwyczaj jest kluczowym

pytaniem. Takie wiecie odpowiedzi na to

pytanie możecie dawać do jakiś

podsumowań waszych, do wniosków, które

wyciągacie kończąc swoje akapity czy w

ogóle kończąc całe swoje wypracowania.

Możecie też je wkomponowywać w

argumentację.

Popatrzmy pytania po prostu. Dlaczego?

Po co, w jakim celu autor wybrał właśnie

taki typ narracji i takiego narratora?

Co dzięki temu osiągnął? Tak. Co my

dzięki temu widzimy wyraźniej? a co

pozostaje przed nami ukryte, co staje

się głównym problemem w utworze. Tutaj w

to byśmy szli, gdybyśmy mieli taki temat

wypracowania,

y, jak narracja wpływa na odczytanie

sensu dziełan, nie? To to wtedy

szlibyśmy w tę stronę. Ten ten temat

operon jest sformułowany troszkę

inaczej, ale to nie znaczy, że nie może

się pojawić temat sformułowany również

tak. Rozważ jaki wpływ narracja ma na

odczytanie sensu dzieła czy na

przesłanie dzieła. Tak również tak może

być sformułowany temat na rozszerzeniu i

wówczas to pytanie będzie takim waszym

ostatnim kluczowym, które poprowadzi was

do wniosków jakie wysnujecie z całej tej

wcześniejszej analizy prowadzonej przez

te poprzednio pokazane wam pytania.

Słuchajcie, teraz jeszcze mam taki

taki mały schemat, taką podpowiedź,

trochę takie rusztowanie jak zacząć, bo

zauważyłam, że wielu moich uczniów ma

ogromny problem ze sformułowaniem

argumentu, a bardzo dobrze, jeżeli od

argumentu zaczyna się nazapit

rozwinięcia. Wy tak jak pitów

rozwinięcia powinniście mieć trzy pracy

na poziomie rozszerzonym, ponieważ

musicie wykorzystać co najmniej trzy

teksty literackie i te trzy teksty

omówić, przeanalizować. Zatem trzy

argumenty będą wam potrzebne, a teksty,

na które się powołacie,

będą źródłem przykładów, żeby te

argumentacje rozwinąć, poprzeć jakimiś

konkretami wziętymi wprost z tekstów.

Słuchajcie, jak zatem napisać argument?

Ja tak właśnie testowałam w pracy z

uczniami i zauważyłam, że ci, którzy nie

mają jeszcze dużej wprawy w pisaniu

takich tekstów, to służą im takie

schematy właśnie. I gdybym ja miała taki

temat, rozważ w jaki sposób narracja

wpływa na kreację świata przedstawionego

w utworach literackich. Popatrzcie,

narracja, słowo kluczowe, najważniejsze.

Co z tym słowem kluczowym zrobić?

Oczywiście najpierw je zdefiniować,

uświadomić sobie czym jest narracja. co

już zrobiliśmy, a następnie sprawdzić

jak ta narracja, jak strategie

narracyjne wpływają na nic innego tylko

na kreację świata przedstawionego. To

jest bardzo ważne, czyli na wybrane

przez was elementy świata

przedstawionego. Pamiętacie filmik o

świecie przedstawionym, wiecie już

doskonale, co się składa na świat

przedstawiony. Więc jeżeli tylko w

waszych tematach wypracowań pojawia się

hasło świat przedstawiony, to zawsze

pamiętajcie, żeby wziąć przynajmniej dwa

elementy tego świata przedstawionego i

je przeanalizować tutaj pod kątem

narracji, sprawdzić jak ta narracja

wpływa, czy to na przestrzeń

przedstawioną, czy na czas, czy na

bohaterów, czy na przebieg fabularny,

przebieg akcji, tak? Czyli na

poszczególne zdarzenia, które na te

akcje się składają. Zatem wiemy, co mamy

zrobić. I teraz musimy do tegoż tematu

formułować argumenty. Powiedzmy, że

wstęp już mamy, bo już dużo

powiedzieliśmy o tym, czym ta narracja

jest. Tyle nam wystarczy. Przechodzimy

do akapituł rozwinięcia.

Popatrzcie, taki schemat.

Narracja może służyć wykreowaniu świata.

I teraz jaka narracja?

To wbrew pozorom nie jest łatwe

uzupełnienie tego. Zobaczcie, ja tu

zostawiam kropeczki. I tutaj powinniście

wpisać swój pomysł, jaka narracja. I to

wydaje się może na pierwszy oka proste,

ale żeby tutaj cokolwiek w te kropki

wpisać, żeby dokonać jakiegoś

uogólnienia, to trzeba naprawdę zrobić

to z ogromną odpowiedzialnością i po

mnóstwie przemyśleń, po analizie

właściwie danej narracji, czyli my

bierzemy utwór, analizujemy go pod kątem

narracji, sprawdzamy jaka ta narracja

jest, rozpatrujemy ją we wszelkich jej

aspektach możliwych i wyciągamy z tego

coś, co uznamy za najważniejsze, za

takie konstytutywne dla tej narracji w

tym danym utworze. Więc napiszemy sobie

jaka narracja jest w danym w lekturze,

którą wybraliście, tak? Nie wiem czy to

będzie Iliada, czy to będzie proceski,

czy to będzie mistrz Małgorzata, czy to

będzie lalka, czy cokolwiek to tutaj

świetnie gdyby padło jakieś określenie

za jaką wy te narrację uznaliście, co

uznaliście za jej najważniejsze cechy i

tutaj je wpiszecie. narracja jaka, jakaś

tam tak może służyć wykreowaniu świata

jakiego i znowu zobaczcie tutaj yyy w

tym yyy argumencie niech się pojawią

słowa kluczowe z tematu i narracja, tak

jak tutaj mieliście i kreacja świata

przedstawionego, czyli może służyć

wykreowaniu świata, który jest jaki. I

tutaj popatrzcie, to też jest bardzo

istotne, żebyście już mieli w głowie czy

na czy w brudnopisie na papierze tak

przeanalizowany ten świat przedstawiony

i żebyście z całą odpowiedzialnością

mogli stwierdzić, że on jest taki a

taki, tak że to wypływa z waszej

dokładnej takiej opartej mocno na

tekście analizy.

Popatrzmy jak to może być zrealizowane.

Na przykład w przypadku sklepów

cynamonowych wypełniamy sobie schemat.

Narracja jaka tam jest? Popatrzmy.

Pierwszoosobowa,

skrajnie subiektywna, snuta z dziecięcej

perspektywy. Ja uznałam, że to są takie

bardzo, bardzo ważne cechy narracji w

sklepach cynamonowych. Tym razem tak mi

się po prostu wydało. Ktoś inny by to

pisał, w innym momencie by to pisał i

wstawiłby tu coś innego. To, że ona jest

pierwszoosobowa, to jest takie jasne.

Tak, tutaj nie ma żadnych wątpliwości.

Yyy, kolejne moje sformułowania są już

bardziej subiektywne. Ktoś może uznać,

no dla mnie ważniejsze jest coś innego.

Okej. Yyy, oby to miało poparcie w

tekście, będzie dobrze. Zatem ja

napisałam tak: "Narracja

pierwszoosobowa, skrajnie subiektywna,

snuta z dziecięcej perspektywy, może

służyć wykreowaniu świata jakiego?" I

teraz dla mnie cechy konstytutywne tego

świata uszulca są takie, że on jest

mityczny,

doświadczany po raz pierwszy. On jest

tak pokazany, jakby właśnie zadziwia tak

tego, kto się z nim styka. Tutaj

bohatera, narratora. Także tam każdy

malutki element, każdy banalny element

tego świata przedstawionego staje się

niezwykły, bo jest widziany po raz

pierwszy, doświadczany po raz pierwszy,

więc dlatego uznałam to za ważną cechę

tego świata.

Zatem jeszcze raz może służyć

wykreowaniu świata mitycznego,

doświadczanego po raz pierwszy,

dostarczającego esencjonalnych,

archetypicznych doznań. Ten świat

dostarcza właśnie takich doznań jak mit,

tak archetypicznych, czyli takich yyy

mocno esencjonalnych, takich, które być

może większość z nas będzie miała

podobne, jeżeli się zetknie z podobnymi

elementami rzeczywistości. I wychodzi

nam cały argument. Zobaczmy na tym

schemacie, takim prostym bardzo

schemacie. Narracja pierwszoosobowa,

skrajnie subiektywna, snuta z dziecięcej

perspektywy, może służyć wykreowaniu

świata mitycznego, doświadczanego po raz

pierwszy, dostarczającego

esencjonalnych, archetypicznych doznań.

I dalej można tworzyć ciąg dalszy

swojego akapitu, rozwinięcia. Można

napisać doskonały przykład takiej

strategii narracyjnej można znaleźć w

cyklu opowiadań Brunona Szulca Sklepy

cynamonowe i zacząć opisywać

jak to jest realizowane na konkretach

tak już w tym tekście

i dążąc do podsumowania do wyciągnięcia

wniosków teraz proces słuchajcie w

procesie popatrzcie trochę więcej tutaj

uzupełniłam tych zielonych wstawek tych

które powinny się znaleźć w miejscu

kropek jest więcej

ponieważ no ta narracja też jest taka

skomplikowana dosyć, nie wiem, jakoś mi

się tak uruchomił uruchomiło takie

myślenie

dość może niepowstrzymane i wpisałam

tutaj dużo swoich refleksji. Popatrzcie

narracja jaka? Trzecioosobowa,

zdystansowana, chłodna, ale nie

wszechwiedząca,

ograniczona ułomną perspektywą bohatera,

bo taka jest w procesie. Tak, my tam nie

mamy narratora, który wie jak

funkcjonuje świat, nie? On właśnie nie

wie. On narrator nie wie tak samo jak

Józef K nie wie. To jest bardzo ważne.

Taka narracja pozwala wykreować świat.

Zobaczcie, niezrozumiały i dla

protagonisty i dla czytelnika. A w

związku z tym świat nieprzyjazny, bo

ukrywający mechanizmy swojego działania,

a przez to nawet absurdalny świat, po

którym nie wiadomo jak się poruszać i

jak się adekwatnie zachować. Ja mam

takie wrażenie, kiedy obserwuję Józefa

K, że jego największym problemem jest

to, że on nie potrafi znaleźć

adekwatnych reakcji na to, co się dzieje

w świecie przedstawionym. On nie potrafi

adekwatnie odpowiedzieć

na to, co świat mu niesie, co świat mu

proponuje. On zwykle odpowiada tak, że

pociąga

kolejną lawinę jakichś wydarzeń dla

siebie niekorzystnych. I on też no

śledząc to czujemy się absurdalnie, że

nie wiem, obcy faceci wpadają mu rano do

domu, kiedy on jest jeszcze w łóżku, a

on zachowuje się tak jakby w zasadzie

niewiele się stało, nie jest jakoś mocno

zdenerwowany, nie wybucha, nie wiem, ja

bym się zachowała zupełnie inaczej, tak?

Nie wiem, wzywałabym policję albo nie

wiem co, co co bym zrobiła, gdyby taka

sytuacja się wydarzyła, albo bym zaczęła

panikować. On zachowuje się w taki

sposób właśnie jakby zupełnie nie

wiedział jak po tym świecie się

poruszać. Jakby absolutnie nie znał jego

mapy, jakby nie znał sposobów reagowania

na sytuację A. Tak. Mam sytuację A,

reaguję w sposób B i wychodzi z tego

jakiś kompletny absurd. Zaganiam się tym

w kozi róg, jakby nie i ten świat przez

to wydaje nam się i taki labiryntowy, i

nieprzyjazny, taki ciemny, taki jak z

koszmaru sennego. Właśnie ja to chciałam

jakoś tu ująć. yyy takie duże

uogólnienie, żeby za chwilę napisać z

taką sytuacją mamy do czynienia w

procesie

yyy Franca Kawki, tak? I zacząć opisywać

yyy na jakich przykładach można to

konkretnych zauważyć. Teraz, żeby

skoczyć gdzieś w zupełnie inny rejon, w

zupełnie inny okres historyczny, epika

zazwyczaj, tak, ten punkt wyjścia, punkt

zero, od którego wszelkie narracje się

zaczęły. Iliada i Odyseja. Weźmy taką

narrację epicką. To co tutaj napisałam

będzie pasowało i do Iliady, i do

Odysei, a może nawet do pana Tadeusza,

bo to też epos. Popatrzmy. Narracja

epicka, wszechwiedząca, totalna.

Napisałam w cudzysłowie później,

postaram się to wyjaśnić. może służyć

kreowaniu świata jakiego kompletnego i

skończonego obejmującego całe znane

uniwersum w każdym jego przejawie i

aspekcie, będące niejako modelem

objaśniającym wszelkie mechanizmy

działania rzeczywistości, która przed

narratorem nie ma żadnych tajemnic.

Popatrzcie, odwrotnie niż w procesie.

Narrator epicki wie o świecie wszystko.

Jego perspektywa jest nieograniczona. On

wie, co robią i myślą nawet bogowie.

Mała apokalipsa,

narracja pierwszoosobowa, subiektywna,

nasycona refleksyjnym dyskursem, nawet

przeintelektualizowana. Ja tutaj

napisałam, bo ona taka jest moim zdaniem

w małej apokalipsie momentami. Może

kreować świat jaki? Przefiltrowany przez

poglądy, przekonania, doświadczenia

narratora. wysuwać na pierwszy plan nie

jego opis, nie opis tego świata, nie

próbę jego odtworzenia, ale krytyczną

analizę i ocenę tego świata, tej

rzeczywistości, w której bohater

narrator się porusza. I teraz dla was

ćwiczenie.

Możecie się zastanowić, jak napisać na

tym samym schemacie argument do lalki,

do zbrodni kary, do pani Bowarii, czyli

do opowieści realistycznych, które są

stosunkowo proste w odbiorze. Strategie

narracyjne też są tutaj bardzo proste,

ale

to jest bardzo ciekawe, jak wasze

odpowiedzi będą się różniły między sobą.

Zróbcie sobie takie ćwiczenie, może sami

dla siebie, a jak ktoś chce, to może

wpisać je w komentarzach pod tym filmem.

Ja chętnie je przeczytam i może dam

informację zwrotną, jak o nią

poprosicie, bo jestem bardzo ciekawa.

Moi uczniowie też takie ćwiczenie robią

i tutaj wielość możliwych odpowiedzi

mnie często zaskakuje, a one wszystkie

są trafne. Także jeszcze raz pamiętajcie

o tym schemacie. Jeżeli nie macie

pomysłu jak napisać swój argument, jak

się w ogóle za niego zabrać, to

działajcie na początku na takim

schemacie. Później kiedy już wyćwiczycie

pisanie, kiedy nabierzecie dużo wprawy,

to będziecie ten schemat zostawiać i po

prostu pisać o wiele lżej, swobodniej,

bardziej po swojemu. Ale na razie ten

schemat nas tutaj chroni i daje nam

jakieś poczucie bezpieczeństwa.

To słuchajcie, teraz na zakończenie

pokażę wam wypracowanie,

jak można napisać wypracowanie na taki

temat. Ja sobie zdaję sprawę, że ono

może być trudne, ale niech to będzie.

coś w rodzaju takiego punktu dojścia.

Niech to będzie też dla was taki takie

sprawdzenie jak to może wyglądać. Wy

możecie pisać to zupełnie inaczej.

Możecie pisać to prościej, krócej. Mnie

już jest trudno odtworzyć tak jeden do

jednego perspektywę licealisty. Ja

jestem obarczona różnymi swoimi

doświadczeniami. Staram się różne rzeczy

upraszczać, żeby było to zrozumiałe dla

licealistów, ale wiecie, wejście w

czyjąś perspektywę w 100% nie jest

możliwe. Jest to pewna utopia, więc

tutaj coś ze mnie w tym tekście będzie.

Aczkolwiek staram się, żeby on był

jasny. Popatrzmy jeszcze raz na temat.

Rozważ w jaki sposób narracja wpływa na

kreację świata przedstawionego w

utworach literackich. W pracy odwołaj

się do wybranych opowiadań tomu Sklepy

cynamonowe Bruno Szulca. Tutaj mamy

wskazaną jedną lekturę. Wy też w jednym

temacie na maturze będziecie mieli

wskazaną lekturę, w drugim nie. Więc

zrealizujemy to polecenie. Czemu nie?

Odwołamy się do sklepów cynamonowych, do

innych utworów literackich, czyli

jeszcze dwa inne są nam potrzebne i

wybranego kontekstu. Kontekstów to

zazwyczaj na rozszerzeniu z automatu

tworzy się wiele, bo my zahaczamy o

przeróżne dziedziny tutaj wiedzy o

literaturze. Więc te konteksty mnożą się

same tak naprawdę. Zobaczmy wstęp. Ja

wcześniej próbowałam napisać bardziej

rozbudowany wstęp, ale uznałam, że nie

jest to potrzebne. Krótko i zwięźle.

Narracja to wypowiedź monologowa

opisująca świat przedstawiony w utworze

i relacjonująca ciąg zdarzeń

składających się na akcje fabułę.

Podmiotem narracji jest narrator, czyli

opowiadacz, od którego kreacji i

usytuowania względem rzeczywistości

zależy charakter wszystkich elementów

świata przedstawionego. Już mamy

nawiązanie do tego, co w temacie, do

świata przedstawionego.

Ono musi się znaleźć tu we wstępie.

Narrator decyduje o oddaniu w pewnych

momentach głosu bohaterom. Jednak to

jego wypowiedź pozostaje w utworze

nadrzędna. Wynika stąd to bardzo ważne,

to co na czerwono jest stanowiskiem,

kluczowy moment formułowania wstępu, bo

do tego będziecie się odnosić przez cały

czas, przez cały tok wasz dalszego

myślenia i przez cały czas pisania

rozprawki.

Dobrze, żeby stanowisko wynikało z tego,

co napisaliście wcześniej, żeby nie było

zawieszone w próżni. Zatem wynika stąd,

że właśnie sposób prowadzenia narracji

decyduje o tym, w jakiej konwencji są

tworzone poszczególne elementy świata

przedstawionego, z jakiej perspektywy

pokazywane i w jakim stopniu, jakie

miejsce zajmują w całej strukturze

tekstu. Niech to będzie nasze

stanowisko. Zobaczcie, że w stanowisku

mamy wszystkie słowa kluczowe z tematu.

Mamy i narrację, sposób prowadzenia

narracji, tak to jest ważne jak ta

narracja jest zrobiona, czyli sposób,

chociaż bezpośrednio to pytanie nie

padło, ale to jak i po co jest bardzo

ważne w wypracowaniu i komponenty świata

przedstawionego, żeby różnie pisać

elementy, tak żeby nie powtarzać się.

Więc tutaj stosujemy różne synonimy. Ja

też w tych swoich filmikach próbuję wam

podpowiadać słownictwo,

jakie możecie stosować w swoich pracach,

żeby ono było w miarę bogate. I idziemy

teraz z akapitami rozwinięcia.

Popatrzcie na strukturę pracy.

Mamy trzy akapity rozwinięcia, tak jak

musimy mieć na rozszerzeniu.

Na czerwono są zaznaczone skrajne

momenty tych akapitów, czyli

wprowadzenia do nich i ich podsumowania.

żeby akapity miały piękną, domkniętą,

trójdzielną strukturę. Patrzymy. W

pewnych okresach rozwoju naszej kultury

twórcy tęsknili za narracją totalną,

która byłaby w stanie zrelacjonować

wszelkie poruszenia uniwersum, odkryć i

opisać kompletny mechanizm jego

działania. Ja tutaj rezygnuję z tego

schematu, który wam wcześniej

pokazywałam, żeby pokazać wam też jak

inaczej, swobodnie po prostu sobie

pisać. Ale zobaczcie, to jest

uogólnienie. Ja się tu odnoszę też do

pewnych okresów literackich, czyli

narzucam sobie tutaj taką linię czasu,

która stanie się w pewnym sensie

szkieletem całego tego tekstu, który

tworzę.

Więc celowo odwołuję się najpierw do

tekstów archaicznych. Widzieliście już

pewnie wcześniej, że lubię to robić,

żeby najpierw pokazać jakie były te

pierwsze strategie, a później pokazać

ich ewolucję, jak one się zmieniały na

przestrzeni epok.

Zatem w pewnych okresach rozwoju naszej

kultury twórcy tęsknili za narracją

totalną, która byłaby w stanie

zrelacjonować wszelkie poruszenia

uniwersum, odkryć i opisać kompletny

mechanizm jego działania. Obserwujemy te

tendencje w wielkich starożytnych

eposach. Narracja Iliady prowadzona jest

w trzeciej osobie. Niełatwo wyczytać z

niej informacje na temat narratora. Jego

postać pozostaje nieuchwytna. chowa się

za światem przedstawionym, ale w każdym

momencie czuć, że nim zarządza, odsłania

przed odbiorcom jego najdrobniejsze

szczegóły i pragnie, żeby nic nie

pozostało w ukryciu. Zobaczcie, ja sobie

tutaj analizuję jak wygląda narracja w

Iliadzie i widzę, że to są ważne cechy

tej narracji, że narrator nam chce o tym

świecie powiedzieć absolutnie wszystko.

Ja właśnie tak rozumiem tę narrację

totalną, tak jakby narrator naprawdę

wiedział wszystko o rzeczywistości. To

są oczywiście pozory, tak? Ale

powiedzmy, że ten narrator zawiera tam

całą dostępną wtedy ludziom wiedzę o

świecie i on im ten świat objaśnia jakoś

dzięki temu. Taką funkcję miały też

między innymi eposy.

Homer był wielkim nauczycielem Grecji.

Tak. Narracja dotyka zarówno sfery

egzystencjalnej. Zobaczcie, ja staram

się teraz tego dowodzić, żeby pokazać

egzaminatorowi,

dlaczego tak sądzę, no nie? Jakie to ma

zakorzenienie w tekście. Więc narracja

dotyka zarówno sfery egzystencjalnej, w

której działają ludzcy bohaterowie, jak

i metafizycznej, którą zamieszkują

bogowie decydujący o losach ludzi.

Relacjonuje zarówno czyny postaci, jak i

ich odczucia emocje. Skupia się nie

tylko na bieżących zdarzeniach, ale

ujawnia także przeszłość jednostek i

zbiorowości, swobodnie dysponując

czasem, często korzystając z

retrospekcji. Popatrzcie, chcę pokazać

tutaj to, że narrator chce jakby tak

wszechnąć wszystko, co dotyczy jego

rzeczywistości. Pokazuje i sferę

egzystencjalną, i metafizyczną, i bogów,

i ludzi. Jeśli bohaterów, to i ich

działania zewnętrzne, które możemy okiem

obserwować, ale też to, co oni myślą,

czują, ich emocje. Te emocje są w

Iliadzie opisywane. Nam się czasem

wydaje, że niekoniecznie, że tam tylko

walczą, ale oni też tam są mocno

emocjonalni i narrator potrafi to w

doskonały sposób oddać. Pokazuje też to

na przykładzie czasu, że mamy i bieżące

wydarzenia, ale też przeszłość. Tak,

retrospekcja może nam się pojawić w

narracji w Iliadzie czy w Odysei w

każdym momencie. Może przerwać bieg

zdarzeń i wysunąć się na pierwszy plan.

Wysunąć na pierwszy plan to, co

wydarzyło się lata temu albo albo

jeszcze dawniej.

Tak ważka doniosła materia narracji

wymaga adekwatnego języka. Zobaczcie,

przechodzę do mówienia o czymś kolejnym,

o języku, a jednocześnie łączę te

zagadnienia, tak żeby tutaj była

spójność między moimi kolejnymi myślami,

następnymi i poprzednimi. Tak więc tak

ważka, ważna materia, doniosła

materia narracji, czyli to o czym

opowiada narrator, wymaga adekwatnego

języka. Zatem zgodnie z zasadą dekorum

jest on podniosły, uroczysty, operuje

długą frazą. Narrat posługuje się

oczywiście mową wiązaną, czyli wierszem,

heksametrem, rytmizującym wypowiedź, by

uczynić ją niecodzienną, wyjątkową,

odróżnić ją od języka powszedniej,

potocznej komunikacji. I dalej dowodze

tak: "Liczne środki stylistyczne,

bogactwo epitetów rozbudowane w całe

obrazy porównania zwane homeryckimi

pozwalają odmalować świat przedstawiony

w najmniejszych szczegółach, niezwykle

plastycznie i zmysłowo. wykreowany w

narracji świat jest zgodnie z zasadą

stosowności z światem arystokracji,

przestrzenią, w której realizują swoje

niezwykłe możliwości herosi i

półbogowie,

w której działają antyczne bóstwa.

To całościowo ujęta wizja wszechświata

wraz z wpisaną w nią koncepcją

antropologiczną, wedle której

najdoskonalszym wcieleniem

człowieczeństwa musi być wybitny

wojownik jak Achilles czy Hektor, który

winien dążyć do ideału i drogę do niego

wskazywać innym, odbiorcom eposu.

wykreowane potężne, wszechstronnie

zaprezentowane epickie uniwersum

naśladowali w kolejnych epokach twórcy,

inni twórcy Dante, Mickiewicz,

Jankiewicz, Tolkien.

Mamy konteksty, tak?

Choć wyszli oni poza ramy gatunku eposu,

ich narracja nadal cechowała się

holistycznym podejściem do

rzeczywistości, wzniosłym stylem i

językiem poruszającym fundamentalne

zagadnienia egzystencjalne. W obliczu

rozpadających się dziś kodów kulturowych

wobec fragmentaryzacji światów

przedstawionych w utworach literackich,

współcześni twórcy też czasem marzą o

takiej totalnej epickiej narracji, którą

Olga Tokarczuk w swojej mowie

noblowskiej nazwała metaforycznie

narracją czwartoosobową,

pytając, kim jest ten cudowny

opowiadacz, który w Biblii woła wielkim

głosem: "Na początku było słowo, a

następnie opisuje myśli i odczucia

samego Boga. Następny kontekst.

Zobaczcie, aż mi się tu prosiło, żeby za

pomocą słów Tokarczuk wyjaśnić na czym

polega taka ogromna, holistyczna, wielka

narracja epicka, że ona no jest trochę

utopijna, ale ma ambicje ująć świat w

całości.

Yyy figurę takiego narratora, tego

czwartoosobowego, pisarka uznaje za

punkt, perspektywę, z której widzi się

wszystko. Takie właśnie absolutnie

wszystko. Taka narracja absolutna, tak?

I taką koncepcję narracji do pewnego

stopnia realizuje w swoich księgach

Jakubowych, zwłaszcza pod koniec

powieści, kiedy postać widząca wszystko,

kiedy w postać widzącą wszystko wciela

się jedna z bohaterek, jęta usytuowana

na pograniczu życia i śmierci w wiecznym

teraz. Monumentalne dzieło Tokarczuk

dzięki epickiemu rozmachowi narracji

pokazuje wprawdzie nie tak ogromny

wszechświat jak homeryckie eposy, ale za

to zaprezentowany jego fragment ujmuje

niezwykle wieloaspektowo, drobiazgowo

daje swojemu narratorowi przekroczyć

granice przestrzeni i czasu. I tutaj

kończę takie rozważania kontekstowe.

Tak, tutaj mamy już parę kontekstów, tak

naprawdę już możemy się więcej o

konteksty nie martwić i podsumowuję cały

akapit. Przykłady te dowodzą, że

narracja ma wielką moc światotwórczą.

Opowieść kreuje całe rzeczywistości,

których konstrukcja od niej właśnie

zależy. Co więcej, światy te są

nieodłącznie związane z wpisanym w

nierozumieniem całej rzeczywistości i

miejscem człowieka w jej przestrzeni.

Czyli uznałam, że te narracje wielkie,

epickie wpływają na świat przedstawiony,

na poszczególne jego elementy. Tak, a

nie inaczej. Pokazałam wam tutaj yyy

wpływ na yy kreowanie zwłaszcza

bohaterów, czasu, całego takiego dużego

uniwersum, że ten świat przedstawiony

staje się w takim ogromnym uniwersum, że

mocno się właśnie tak rozszerza,

bo narrator ma bardzo, bardzo szeroką

perspektywę patrzenia. Teraz następna

nasza troska to napisać kolejny akapit i

złączyć go jakoś, żeby nam kliknął z

pierwszym akapitem rozwinięcia.

Popatrzmy. Niektórzy za swego rodzaju

kontynuację narracji epickiej uważają

narrację powieści realistycznej. Już nam

klika, bo to pisze o pewnej kontynuacji.

Tak. Snuta w niej opowieść pomija już

wprawdzie sferę metafizyczną. Zobaczcie,

cały czas się odnoszę do tego, co

napisałam w pierwszym akapicie. Mamy

spójność globalną. akapity są ze sobą

połączone skupiając się na ludzkiej

egzystencji, ale nadal ma na celu

zaprezentowanie jak najpełniejszej wizji

rzeczywistości zgodnie ze stanem wiedzy

epoki, w której powstaje. Czyli

pokazuje, co narrację powieści

realistycznej łączy z narracją wielkich

eposów starożytnych, a co ją różni i w

ten sposób mi tutaj klika, a

jednocześnie jest to argumentem, do

którego zaraz dam przykłady.

Jak to zamierzenie wpływa na konstrukcję

świata przedstawionego? Można się temu

przyjrzeć analizując XIXwieczne

powieści. Lalkę Bolesława Prusa oraz

zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego.

Moglibyśmy tu przeanalizować jedną z

tych powieści, ale czemu nie zrobić

dwóch? Pokażmy tutaj erudycję, że znamy

dużo lektur i robimy dwie. W lalce

narracja trzecioosobowa prowadzona

jasnym komunikatywnym językiem

drobiazgowo odwzorowuje rzeczywistość

współczesnej autorowi Warszawy, która

staje się głównym miejscem akcji

starannie opisanym, przedstawionym

niczym na fotografii.

Już mam coś o przestrzeni, tak? Czyli o

jednym z elementów świata

przedstawionego. Przedmiotem

szczególnego zainteresowania narratora

staje się struktura ówczesnego

społeczeństwa.

Dlatego świat przedstawiony wypełnia

ogromna galeria postaci, czyli mamy

kolejny element świata przedstawionego,

postaci. Przedstawicieli wszelkich grup

społecznych, profesji, światopoglądów,

upodobań. Narracja wprawia w ruch cały

ten tłum i pozwala śledzić rzeczowo i z

ogromną swadą opowiedziane interakcje

pomiędzy jego uczestnikami. Dzięki temu

świat przedstawiony staje się wielką

złożoną panoramą społeczną. Na jej tle

wyodrębniają się jednostkowi

bohaterowie, zwłaszcza protagonista

Stanisław Wokulski. Mimo że narracja

trzecioosobowa zwykle utrzymuje wysoki

poziom obiektywizmu i bezstronności

względem opisywanej rzeczywistości,

tutaj nieszczęśliwie zakochany kupiec

cieszy się zdecydowaną przychylnością

narratora. Choć Wokulski jest kreowany

na postać w pewnej mierze typową,

narracja buduje wokół niego atmosferę

wyjątkowości, ukazując go jako jednostkę

wybitną, nieprzeciętną, która jest

skazana na kolizję ze skostniałą,

niepodatną na rozwój strukturą

społeczną. Zarówno dzieje Stacha, jak

jej wizja całego świata przedstawionego.

Tutaj coś zmienił pewnie słownik całego

świata przedstawionego, nabiera głębi w

relacji narratora pierwszoosobowego,

czyli zobaczcie drugi narrator, w

którego rolę wchodzi Ignacy Rzecki.

Narracja subiektywna prowadzona z punktu

widzenia jednego z bohaterów bez

dystansu przez pryzmat indywidualnych

odczuć, poglądów, wrażeń, refleksji

dodaje światu przedstawionemu rumieńców,

ożywia go, czyni bliższym odbiorcy,

jakby dopuszczając go nie tylko do

trzecioosobowej, zdystansowanej,

chłodnej relacji, ale również

wtajemniczając w plotki, domysły,

informacje nieprzeznaczone dla

wszystkich, o wiele bardziej intymne.

Dzięki temu czytelnik otrzymuje świat

pełnowymiarowy, ukazany bardzo

wszechstronnie, gotowy by na jego

podstawie stawiać pogłębione diagnozy

polskiego społeczeństwa w drugiej

połowie XIX wieku. O ile jednak w

antycznym eposie celem i funkcją

narracji było wydobycie z wizji świata

przedstawionego zarysu kosmicznego sensu

i ładu, o tyle w lalce świat pozostaje

zaprezentowany jako system sprzeczności

i napięć, które narracja ujawnia, ale

ich nie rozwiązuje. Podsumowałam lalkę,

ale zapowiedziałam, że jeszcze będzie

zbrodnia i kara będzie omówiona krócej

jako kontekst. O krok dalej na drodze ku

subiektywizacji. Popatrzcie, ja tutaj

cały czas mam taki szkielet

chronologiczny pokazania, jak strategie

narracyjne

rozwijały się i jaki to miało wpływ na

kreowanie świata, jak ten świat się

zmieniał, świat przedstawiony pod

wpływem zmian strategii narracyjnych. O

krok dalej na drodze ku subiektywizacji

opowieści idzie Dostojewskich w zbrodni

Ikarzy. To, co Prus zarysował jedynie we

fragmentach trzecioosobowej narracji

personalnej i w partiach narracji

pierwszoosobowej w pamiętniku starego

subiekta rosyjski powieściopisarz

pozwolił wyartykułować swojemu

narratorowi jeszcze bardziej

wszechstronnie. W sposób pełnowymiarowy

zastosował on relację prowadzoną z

punktu widzenia bohatera, dzięki czemu

uzyskał efekt polifoniczności i znacząco

pogłębił portret psychologiczny postaci,

przesuwając punkt ciężkości z

przestrzeni przedstawionej z bohatera

zbiorowego jakim jest petersburska

biedota, na przeżycia wewnętrzne i

złożone motywacje protagonisty, czyli

Rodiona.

krytym przestrzeń Petersburga również

przedstawił dzięki temu subiektywnie nie

jako neutralne tło zdarzeń lecz jako

projekcję stanu psychicznego bohatera i

podsumowanie akapitu czyli co z tego

wynika przykłady te pokazują że sposób

snęcia narracji ma zasadniczy wpływ na

wizję świata przedstawionego. Zobaczcie

zawsze się odwołuję w tych

podsumowaniach do tematu i do mojego

stanowiska postawionego we wstępie. To

jest bardzo ważne, żeby uzyskać tę

spójność globalną pracy. Również

realistycznie wykreowane jego elementy

oraz relacje między nimi w omówionych

tekstach pozwalają wszechstronnie i

momentami wręcz hiperautentycznie

przeanalizować konkretny fragment

rzeczywistości już nie tylko pod kątem

stosunków społecznych, ale i

skomplikowanych strategii funkcjonowania

jednostki ludzkiej w ich gąszczu. moment

w rozwoju technik narracyjnych

przywodzący na myśl Xwiiecieczne

portrety, których bohaterowie sprawiali

wrażenie tak prawdziwych, że wręcz

wychodzili poza rzeczywistość

przedstawioną, wkraczając w realia

widza, jak na słynnym płótnie Rembranta

Dziewczyna w ramię obrazu. To następny

kontekst, taki mały kontekścik, żeby

pokazać jak ja sobie wyobrażam rozwój

tej narracji. Ona właśnie w XIX wieku

chce być taka hiperrealistyczna właśnie

tak jak to malarze osiągnęli już w wieku

17 czyli właśnie dziewczyna która trzyma

się ram obrazu i mamy wrażenie że tej

ręce już są w naszej rzeczywistości a

nie są namalowane nie są częścią świata

fikcjonalnego, tylko wkraczają jakby w

nasz świat i następny ostatni kapit

mieliśmy koniecznie omówić narzuconą nam

lektur które sklepy cynamonowe, Szulca,

więc to będzie o sklepach cynamonowych.

I zobaczcie, ide chronologicznie. Sklepy

cynamonowe są na końcu, bo są tutaj

najnowszą, najnowocześniejszą realizacją

narracyjną.

Popatrzmy na wstęp. Rozwój

cywilizacyjny, między innymi odkrycie

psychoanalizy na początku XX wieku

zmieniają także sposób myślenia o

sposobach prowadzenia narracji. Jak

pokazały to poprzednie przykłady spinam

z poprzednimi

akapitami,

z czasem wraz z pogłębianiem wiedzy o

człowieku staje się ona coraz bardziej

subiektywna, skrajnie

indywidualistyczna, wsna. W związku z

tym rezygnuje z konwencji mimetycznych,

realistycznych, sięgając po oniryzm,

symbolizm, groteskę, rejestry

umożliwiające kreowanie światów

wewnętrznych, duchowych, sprowadzanych

na karty literatury wprost z ludzkiej

podświadomości. Czyli teraz mamy

przemieszczenie się ze świata

obiektywnego, zewnętrznego, w świat

wewnętrzny bohatera, który często

wchodzi w rolę narratora. Jednocześnie.

Tak się dzieje w prozie Brunona Szulca.

Narracja jego opowiadań z cyklu Sklepy

cynamonowe jest pierwszoosobowa. W

dodatku narrator snuje swoją opowieść

przez pryzmat wspomnień z różnych etapów

dzieciństwa. Odwołuje się zatem do

bujnej dziecięcej wyobraźni. W wyniku

tego świat przedstawiony w tekstach bez

zapowiedzi staje się przestrzenią

marzenia sennego, labiryntową,

nieciągłą, zwodniczą i kuszącą zarazem

pięknem świeżości, doświadczeniem

inicjacji. W tej rzeczywistości nie

dziwią nieoczekiwane, mniej lub bardziej

dosłownie rozumiane metamorfozy służącej

w boginię Pomone, ojca w karakona albo

kondora, konia w małą drewnianą zabawkę.

Każdy element tej przestrzeni

jednocześnie nabiera szczególnego

znaczenia. Wabi barwami, zapachami,

fakturami, jak w tytułowych sklepach.

nierzadko staje się symbolem,

archetypem, jak na przykład włóczęga z

opowiadania Pan, personifikujący

mitycznego bożka albo ojciec narratora

Jakub, czasem wcielający się w

biblijnego patriarchę, czasem demiurga

kłócącego się z Bogiem, czasem zaś

postrzegany przez narratora jako

zniedołężniały, tracący zdrowy rozsądek,

starzec. Historia narracji o ekscesach i

zniknięciach ojca jest tak naprawdę

zmetaforyzowaną opowieścią o wycofywaniu

się z życia, o umieraniu. Z tak trudnymi

kwestiami jak śmierć, przemijanie,

rozpad danego świata. Narracja czasem

radzi sobie przy pomocy konwencji

groteskowej, bo świat przedstawiony u

Szulca usiany jest groteskowymi

elementami, które można dostrzec w

niezrozumiałym, ale fascynującym dla

dziecka zderzeniu sprzeczności.

we wzniosłym dyskursywnym języku

traktatu o manekinach wygłaszanego przed

audytorium infantylnych szwaczek w

założonej przez ojca hodowli

egzotycznych ptaków w rozgonionej

następnie i sprofanowanej miotłom

służącej Adeli. Rzeczywistość w

opowiadaniach opisywana jest także jako

fantastyczna. Główny bohater i zarazem

narrator odbywa przedziwną nocną podróż

po labiryncie swojego miasteczka,

którego struktura nabiera znaczenia

kosmicznego.

Ze swoim umykającym nieosiągalnym

centrum, z kopłą niezwykłego

rozgwieżdżonego nieba, z wyjątkową nocą

nieoczekiwanie jasną i barwną od

iluminacji, kondensującą w sobie cały

miesiąc zimowych nocy. Widać zatem, że

także struktura czasu wykracza w tej

subiektywnej, onirycznej narracji daleko

poza ramy realizmu. Czyli zobaczcie

wszystkie elementy świata

przedstawionego, właściwie tutaj

poruszyłam i przestrzeń i czas i

bohaterów

i wszelkie metamorfozy

ich dotykają i konwencje, którymi

wszystkie te elementy są opisywane. W

efekcie wszystkie elementy świata

przedstawionego zyskują jakość i wagę

czy rangę mitu, niezwykłej opowieści,

która ma porządkować albo wręcz stwarzać

świat, odkrywać jego najgłębszy sens,

pokazywać rzeczywistość w sposób, w jaki

widzi ją dziecko po raz pierwszy z

zadziwieniem, oczarowaniem, fascynacją i

drżeniem. I podsumowanie.

Można zatem stwierdzić, że rozwój

strategii narracyjnych w dziestleciu

międzywojennym zatoczył koło i wychodząc

od pragnienia przedstawienia i

zrozumienia świata jak najpełniej przy

pomocy zdystansowanej relacji, osiągnął

ten cel rozbijając narrację naciąg

lapidarnych, ale niezwykle intensywnych

opowieści o doświadczeniu rzeczywistości

najbardziej intymnym i dlatego

sięgającym kosmicznego wymiaru. Mimo że

szulcowska narracja bynajmniej nie

stabilizuje świata, jak miało to miejsce

w eposie, ale przeciwnie, rozszczepia

go, rozprasza jego elementy, to jednak w

końcu osiąga pożądaną syntezę, bo Szulc

nadawał aktowi prowadzenia narracji

artystyczną funkcję dojrzewania do

dzieciństwa. To cytat z Szulca, czyli

odkrywania tego, co w ludzkiej

egzystencji mityczne, esencjonalne, a

zarazem najistotniejsze

i dzięki temu łączące tu i teraz

człowieka z wszystkimi czasami i

wszystkimi miejscami w wielkim

uniwersum. To jest takie podsumowanie

całości tak naprawdę głównie sklepów

cynamonowych, ale w odniesieniu do tych

poprzednich akapitów i poprzednio

omówionych tekstów. I ostatni akapit

domknięcia całości. Przeanalizowane

wyżej przykłady pokazują jak wpływ

narracji na kreację świata

przedstawionego. Zobaczcie znów

odwołanie do tematu, do słów kluczowych

z tematu. Bardzo ważne. Róbcie to

zawsze.

Te słowa znalazły się i w temacie i w

stanowisku sformułowanym we wstępie. I

tutaj też spójność pracy. Zatem

przeanalizowane wyżej przykłady pokazują

jak wpływ narracji na kreację świata

przedstawionego ewoluował w czasie. To

jest taki mój dodatek. Tak. Ja uczyniłam

tym taką myśl przewodnią

tej pracy, jak oddziaływała na ten

proces zmienność światopoglądów,

odsłanianie kolejnych fragmentów prawdy

o człowieku, rozwój cywilizacyjny i

kulturowy. Wszystko to zaowocowało

tworzeniem nowych strategii

narracyjnych. Nowe punkty, z których

obserwowano rzeczywistość owocowały

nowymi sposobami opowiadania o niej. Z

tych zmieniających ton opowieści

wyłaniały się kolejne obrazy świata.

Coraz bardziej złożone,

nieprzewidywalne.

W miarę upływu czasu dominację zyskiwała

tendencja do fragmentyzowania,

atomizowania, coraz głębszego i bardziej

drobiazgowego analizowania

poszczególnych komponentów

rzeczywistości.

Może się wydawać, że taka trajektoria

rozwoju doprowadzi do rozproszenia i

zagubienia sensu, do dekonstrukcji

kulturowego imaginarium. Tymczasem

niekoniecznie takie muszą być jej

następstwa. Współczesne światy

przedstawione w literaturze, mimo że

nierzadko skrajnie subiektywne,

jednostkowe, sprowadzające się nawet do

wyizolowanej autofikcji, nadal jednak

dążą do odkrywania głębokiej prawdy o

człowieku, o otaczającej go

rzeczywistości. Może inaczej te prawdy

pojmują, ale wskazują, że wciąż jest ona

priorytetem.

takie domknięcie całości, jakieś takie

bardziej uniwersalne, niosące jakiś tam

sens ze sobą, pokazujące, że literatura

ma w sobie wiele sensu i jest jakimś

narzędziem szukania tego sensu na

różnych płaszczyznach i różnymi

sposobami. Dziękuję wam serdecznie.

Jeżeli chcecie jeszcze jakieś

opracowania tuż przed maturą,

opracowania konkretnych tematów, być

może piszcie mi w komentarzach. Postaram

się to zrobić w miarę jak pozwoli mi na

to czas. Do zobaczenia.