Xin chào các bạn. Như là mình đã nói với

các bạn nhiều lần rồi là Hàn Quốc có một

cái ánh nhìn vô cùng ưu ái đối với dân

Việt Nam chúng ta. Khác với người Nhật

Bản. Người Nhật mỗi khi nói về Việt Nam

là thường họ rất là nhẹ nhàng, ân cần,

tử tế. Nhưng đối với Hàn Quốc á thì họ

luôn luôn họ chê cười Việt Nam. Họ đi

sang Việt Nam họ cướp vợ của chúng ta,

họ ngủ với vợ của chúng ta. Kinh tế thì

chúng ta phụ thuộc vào họ rất là nhiều.

Người lao động Việt Nam bây giờ cũng

chọn Hàn Quốc là cái điểm nơi đến đầy

triển vọng, lương còn cao hơn cả Nhật

Bản. Xong rồi đi qua đó làm việc được

một thời gian hết hợp đồng nhưng mà vẫn

muốn ở lại cho nên trốn lưu vong. Cái

danh tiếng của người Việt Nam đối với

Hàn Quốc phải nói là ối trời ơi và hỡi

trời ơi luôn. Hèn gì mà mấy bạn ở Việt

Nam cứ kêu là Hàn Quốc người ta thượng

đản.

Họ thượng đẳng là cũng có lý do thôi các

bạn. Nếu mà Việt Nam mà ở vị trí Hàn

Quốc á thì Việt Nam nó còn chê cười nước

người ta. gấp vạn lần. Có điều là chúng

ta không ở cái vị trí chê cười thôi.

Đâu, chúng ta còn chưa ở cái vị trí đó.

Thế mà tối ngày làm video nói rằng là

kinh tế Hàn và Nhật rồi khó khăn rồi

người dân rồi vật lộn vì chi phí mức

sống cao, rồi người Mỹ thì xếp hàng đi

mua trứng. Chúng ta chưa là cái gì mà đã

còn chê cười được người ta rồi thì huống

chi là Hàn Quốc người ta nhìn Việt Nam

mình bằng cái ánh mắt như thế nào. Hồi

trước mình đã chia sẻ cho các bạn một

cái video của một ông Hàn Quốc có một

cái kênh vô cùng lớn. Cái video đó có

tới bây giờ là 800.000 lượt xem rồi. Thì

hôm nay mình kiếm được một cái video

khác ít lượt view hơn nhưng mà phân tích

cũng hay không kém cho nên mình sẽ chia

sẻ cho các bạn tiếp ngày hôm nay. Xin

lỗi nhá hôm nay mình đi làm về hơi mệt

cho nên mình xin phép mình xin lỗi các

bạn mình sử dụng giọng của máy tính để

đọc cho các bạn nghe. Không được nghe

giọng ấm áp triều mến mến yêu của mình.

Chắc là các bạn không có được vui lắm

nhưng mà thôi các bạn cứ tạm nghe một

hôn đâ nhá. Hôm nào khỏe thì mình đọc

một cái bài khác đầy đủ mà trọn vẹn, đầy

cảm xúc rồi bình luận với các bạn cho nó

vui. Rồi mời các bạn lắng nghe bài như

sau.

>> Nếu một công ty nước ngoài duy nhất đang

gánh 13% xuất khẩu của cả một quốc gia

thì đó là tăng trưởng hay là sự lệ

thuộc? Năm 2025, Việt Nam ghi nhận mức

tăng trưởng ấn tượng 8,02% và chính phủ

đã nâng mục tiêu năm nay lên trên 10%.

Cả thế giới đang suy thoái, chỉ Việt Nam

vẫn băng băng tiến lên. Kỳ tích sông

hàng thứ hai, báo đài đua nhau ca ngợi

nhưng lật mặt sau tấm bản thành tích hào

nhoáng đó, bức tranh hoàn toàn khác. 76%

tổng xuất khẩu là do các doanh nghiệp

nước ngoài tạo ra, hơn 90% linh kiện cốt

lõi phải nhập khẩu và đầu tư nghiên cứu

phát triển chưa đến 0,4% GDP. Trong

video hôm nay, tôi sẽ lần lượt phơi bày

toàn bộ những lỗ hỏng chết người của nền

kinh tế Việt Nam mà các con số đang che

khuất. Đây chính là lý do tại sao các

chuyên gia lắc đầu trước tương lai của

Việt Nam. Xem đến cuối, cách nhìn của

bạn về Việt Nam sẽ thay đổi hoàn toàn.

Năm 1986, khi đẳng Việt Nam tuyên bố đổi

mới, đó không phải là kết quả của một

tầm nhìn vĩ đại nào. Nói thẳng ra, đó là

cái dãy đạp của một cơ thể đang trên bờ

vực chết đói. Ngay sau chiến tranh,

chính phủ tịch thu tài sản tư nhân toàn

quốc và dồn nông dân vào các hợp tác xã

tập thể. Kết quả là thảm họa. Trên một

vùng đất dư thừa lúa gạo, người ta vẫn

phải nhận đói, còn lạm phát vọt lên đến

450%.

Thí nghiệm khổng lồ mang tên kinh tế kế

hoạch hóa đã hoàn toàn phá sản, từ đó mà

ra đổi mới, một tuyên bố sinh tử mở cửa

thị trường. Nhưng ở đây xuất hiện một

mâu thuẫn căn bản, cửa thì mở nhưng chìa

khóa vẫn nằm trong tay đảng và không ai

được buông ra. Đến tận hôm nay, Việt Nam

vẫn tự gọi mình là dịch kinh tế thị

trường định hướng xã hội chủ nghĩa,

nghĩa là chấp nhận tư bản, nhưng các

nguồn lực cốt lõi và quyền ra quyết định

vẫn do đảng kiểm soát. Ban đầu cách này

khá hiệu quả. Chính phủ ra quyết định

nhanh dọn đường cho vốn nước ngoài vào

và các nhà máy lần lượt mọc lên. Từ giữa

thập niên 90 khi quan hệ ngoại giao được

bình thường hóa, dòng đầu tư đổ vào ào

ạc và Việt Nam bắt đầu được gọi là công

xưởng của thế giới. Vấn đề là ai mới

thực sự là chủ nhân của sự tăng trưởng

đó? Thử so sánh với quá trình tăng

trưởng kinh tế của Hàn Quốc thì thấy

ngay sự khác biệt. Bạn có nhớ câu chuyện

chủ tịch Chung Du Dung dám xây xưởng

đóng tàu bằng cách nhét tờ 500 quân in

hình thuyền rùa và mặt ngân hàng Anh

không? Thiên hạ bảo ông điên nhưng cuối

cùng ông làm được. Hàn Quốc đi qua giai

đoạn các doanh nghiệp tư nhân vắt kiệt

sức học hỏi công nghệ thất bại rồi lại

đứng dậy. Việt Nam thì khác. Nhà nước

dựng sân khấu, người nước ngoài bước lên

biểu diễn, còn người Việt chỉ đứng ở

cánh gà làm nhiệm vụ bưng đạo cụ. Nhìn

vào số liệu thì càng rõ hơn tỷ trọng

thương mại trong GDP của Việt Nam vượt

170%. Hàng hóa ra vào nhiều hơn cả tầm

vóc thực của nền kinh tế. Nhưng người

quyết định dòng chảy đó không phải Việt

Nam mà là Samsung, phố con và nai. Phình

to công nghệ nội sinh giống như một

người béo mà không có cơ bắp. Trông to

xác bên ngoài nhưng thực ra chẳng có sức

lực gì. Căn bệnh kinh niên y doanh

nghiệp nhà nước cũng không thể bỏ qua.

Báo cáo OECD năm 2025 đã trực tiếp chỉ

ra rằng phạm vi doanh nghiệp nhà nước

của Việt Nam quá rộng so với tiêu chuẩn

các nước thành viên. Nguồn lực không

được phân bổ theo hiệu quả mà theo logic

của đảng. Tiền rót vào nhưng năng suất

vẫn dậm chân tại chỗ. Đồng tiền chảy về

nơi có tầm quan trọng chính trị, không

phải nơi cần đổi mới. Đầu năm nay, nghị

quyết 79 về cải cách doanh nghiệp nhà

nước đã được ban hành. Nhưng liệu thể

chất ăn sâu vào xương tủy mấy chục năm

có thể thay đổi bởi một tờ văn bản hay

không? Còn phải chờ xem. Mô hình từng là

công thức thành công mở cửa dưới sự kiểm

soát của đảng này lại đang trở thành rào

cản ngay vào lúc cần phải chuyển sang

các ngành công nghiệp giá trị gia tăng

cao. Muốn làm dự án mới phải có giấy

phép. Muốn có giấy phép phải có quan hệ.

Và quan hệt đến cùng nghĩa là phải biết

ý tứ với đảng. Đổi mới đã kéo Việt Nam

lên đến mức thu nhập trung bình nhưng đã

thất bại trong việc giao vào nền kinh tế

cái ghen đổi mới sáng tạo cần thiết để

vươn lên tầng cao hơn. Chiến lược sinh

tồn của 40 năm trước giờ đã trở thành

cái xiền trói buộc sự tăng trưởng. Hãy

để tôi đưa ra một con số gây sốc. Năm

2025, tổng kim ngạch xuất khẩu của bốn

chi nhánh Samsung Electronic tại Việt

Nam chiếm 13% tổng xuất khẩu cả nước,

lợi nhuận đạt 3,7 tỷ đô la, hơn 5000 tỷ

quân Hàn Quốc. Một công ty nước ngoài

duy nhất chiếm 1/8 xuất khẩu của cả một

quốc gia. Điều này trong giống bản báo

cáo kinh doanh của Samsung chi nhánh

Việt Nam hơn là một nền kinh tế độc lập.

Nếu Samsung hắt hơi, kinh tế Việt Nam sẽ

cảm lạnh ngay. Và không chỉ Samsung, đôi

giày nai bạn đang mang rất có thể được

sản xuất tại Việt Nam. Hơn một nửa sản

lượng giày nai toàn cầu ra đời từ các

nhà máy ở Việt Nam. Adidas cũng vậy.

Nhưng khi một đôi giày bán với giá

150.000 quân, phần tiền công về tay

người lao động Việt Nam là bao nhiêu?

Khoảng 2000 đến 3000 quân. Thiết kế

thuộc về trụ sở ở Portland, Mỹ.

Marketing cũng ở trụ sở. Công nghệ vật

liệu cốt lõi cũng ở trụ sở. Việt Nam chỉ

đơn giản là nơi may vá, phần lớn giá trị

gia tăng bị hút về trụ sở và chuỗi cung

ứng ở các nước phát triển, còn Việt Nam

chỉ nhận lại việc làm và một ít thuế. Có

một thống kê cho thấy cơ cấu này nghiên

lệch đến mức nào. Năm 2020, các doanh

nghiệp FDI chiếm hơn 76% tổng kim ngạch

xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam. Theo số

liệu của đài tiếng nói Việt Nam, 24% còn

lại dành cho doanh nghiệp trong nước mà

phần lớn trong số đó cũng chỉ là cung

cấp bao bì hay vật tư tiêu hao đơn giản.

tìm một doanh nghiệp thuần việc làm linh

kiện cốt lõi trong chuỗi cung ứng toàn

cầu giống như mò kim đáy bể. Và điều

thực sự xảy ra vào cuối năm 2025 đã phơi

bày sự mong manh này một cách rõ ràng

không thể chối cãi. Dưới áp lực thuế

quan từ Mỹ, lượng điện thoại thông minh

xuất khẩu từ Việt Nam sang Mỹ của

Samsung sục giảm mạnh. Theo Rter, trong

tháng 12, xuất khẩu điện thoại từ Việt

Nam sang Mỹ chạm mức thấp nhất kể từ năm

2020. Hậu quả là gì? Kinh tế khu vực

tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang, nơi tập

trung nhà máy Samsung rung chuyển, doanh

thu các nhà hàng quanh nhà máy lao dốc,

tỷ lệ phòng trọ trống tăng vọt, các nhà

cung cấp phụ kiện đứng trước nguy cơ phá

sản hàng loạt. Sản lượng xuất khẩu giảm

của một doanh nghiệp đã kéo cả một vùng

đất điêu đứng. Chính phủ cũng nhận thức

được vấn đề này. Hàng năm đều công bố

mục tiêu tăng tỷ lệ nội địa hóa linh

kiện, nhưng bức tường thực tế vẫn quá

cao. Chiếc điện thoại cốt lõi từ Đài

Loan, linh kiện màn hình từ Hàn Quốc,

khuôn kim loại chính xác từ Nhật Bản.

Doanh nghiệp Việt Nam làm ra được chỉ là

hộp đóng gói hay vỏ nhựa. Khoảng cách

công nghệ không thể thu hẹp trong một

sớm một chiều. Theo Viet Nam Investment

Review, các doanh nghiệp địa phương vẫn

đang mắc kẹt ở tầng dưới và tầng giữa

của chuỗi cung ứng toàn cầu. Tập trung

vào lắp ráp và đóng gói. Apple cũng đã

bắt đầu lắp ráp iPad và MacBook tại Việt

Nam và tính đến cuối năm 2025, Việt Nam

đảm nhận 20% sản lượng iPad toàn cầu.

Nghe có vẻ ấn tượng nhưng thực chất đây

là phốcon. Một doanh nghiệp Đài Loan

chuyển nhà máy từ Trung Quốc sang Việt

Nam chứ không phải doanh nghiệp Việt Nam

chen chân vào chuỗi cung ứng của Apple.

Những nhà máy hào nhoáng dựng lên bằng

công nghệ ngoại nhập đã mang lại sự

thịnh vượng, nhưng thực tế là cơ bắp

giúp Việt Nam tự đứng vững trên đôi chân

mình đang ngày càng teo tóp đi. Trong

kinh tế học có khái niệm ẩy thu nhập

trung bình. Nói đơn giản là thế này, khi

còn nghèo quay vòng nhà máy bằng nhân

công rẻ và tăng trưởng nhanh chóng.

Nhưng đến lúc lương bắt đầu tăng, vấn đề

nảy sinh, vũ khí e lao động rẻ e đã

cùng. Mà thực lực công nghệ để sống bằng

trí tuệ thì chưa có và bị kẹt trong vùng

lơ lửng đó. Thái Lan là ví dụ điển hình.

Thập niên 90 được gọi là y hổ châu Á.

Nhưng 30 năm trôi qua vẫn chưa bước qua

ngưỡng cửa phát triển. Malaysia cũng

tương tự. Các chuyên gia cảnh báo rằng

Việt Nam sẽ rơi vào cái bẫy này nhanh

hơn và sâu hơn cả Thái Lan. Năm 2025,

GDP bình quân đầu người của Việt Nam

vượt 5000 đô la, chính thức gia nhập

nhóm nước thu nhập trung bình cao. Báo

chí rộn ràng ăn mừng. Nhưng nhìn vào bên

trong, tín hiệu nguy hiểm đang nhấp nháy

khắp nơi. Mấu chốt là lương tăng đều

đặng mỗi năm, nhưng tốc độ tăng năng

suất lao động không theo kịp. Từ góc độ

doanh nghiệp, chi phí để hoàn thành cùng

một công việc ngày càng đắc hơn. Trong

khi lương công nhân Việt Nam tăng từ 300

đô lên 500 đô, Bangladesh hay Ethiopia

vẫy gọi với mức 100 đô. Đồng vốn thì

lạnh lùng, có chỗ rẻ hơn là nó chạy

ngay. Và còn một quả bom hẹn giờ nữa.

Đất nước già trước khi giàu. Các học giả

đã bắt đầu gọi Việt Nam như vậy. Tính

đến năm 2025, dân số từ 60 tuổi trở lên

đã vượt 16 triệu người. Và quỹ dân số

Liên hợp quốc dự báo trong vòng 10 năm

tới. Cứ năm người Việt thì một người sẽ

từ 60 tuổi trở lên. Hàn Quốc và Nhật Bản

già đi sau khi đã giàu lên rồi. Họ đã

tích lũy quỹ hưu trí, xây dựng hệ thống

bệnh viện và phúc lợi người cao tuổi

xong xuôi rồi mới đối mặt với già hóa

dân số. Việt Nam đang bước vào đường hầm

già hóa mà không có bất kỳ mạng lưới an

toàn nào như vậy. Động cơ lương thấp

đang tắt dần mà động cơ công nghệ thì

chưa khởi động được. Nhìn vào những quốc

gia đã thoát khỏi bảy thu nhập trung

bình, tất cả đều có một điểm chung. Họ

đã thay đổi triệt để cơ cấu công nghiệp.

Hàn Quốc từ xuất khẩu tóc giả và giày

dép đã trở thành nước xuất khẩu chip bán

dẫn và ô tô. Đài Loan từ những xưởng sản

xuất ô dù đã vươn lên thành số một thế

giới về gia công bán dẫn. Ở giữa hai

điểm đó là một quá trình gian nan, học

hỏi công nghệ, tiêu hóa nó rồi biến nó

thành của mình. Và Việt Nam đã bỏ qua

hoàn toàn giai đoạn đó. Số lượng thanh

niên được đào tạo đang tăng lên, đó là

sự thật. Nhưng những người này không có

sân khấu để thể hiện tài năng ngay trên

quê hương mình. tốt nghiệp đại học rồi,

lựa chọn chỉ có ba, làm quản lý cấp

trung cho doanh nghiệp nước ngoài, thi

công chức hoặc lên máy bay ra nước

ngoài. Người có năng lực mà không thể

thực hiện được ước mơ ngay tại đất nước

mình, đó không chỉ là vấn đề kinh tế mà

là căn bệnh cơ cấu hút cạn sinh khí của

cả xã hội. Chính phủ Việt Nam đặt mục

tiêu gia nhập hàng ngũ nước phát triển

vào năm 2045

và đưa GDP bình quân đầu người lên 8.500

đô la vào năm 2030. Nhưng diễn đàn Đông

Á nhận xét về mục tiêu này rằng Lê Phi

thực tế nhưng vẫn hữu ích, có thể dùng

làm động lực, nhưng với quỹ đạo năng

suất hiện tại, đây là điều bất khả thi

về mặt số học. Một khi đã rơi vào bẫy,

vốn sẽ tháo chạy và thứ còn lại chỉ là

bất bình đẳng và trì trệ. Các nhà nghiên

cứu tại Rí Việt Nam cũng cảnh báo hoặc

là cải cách toàn diện hoặc là dậm chân

tại chỗ, chỉ có hai con đường, thời gian

còn lại của Việt Nam ngắn hơn người ta

nghĩ. Đây là lúc câu hỏi tự nhiên nảy

ra. Nếu có nhiều doanh nghiệp nước ngoài

vào như vậy, chẳng phải công nghệ sẽ tự

nhiên thấm vào sao? Ngày trước thì đúng

như vậy, các doanh nghiệp Nhật Bản vào

Hàn Quốc những năm 1960 dù không tự

nguyện đã truyền dạy công nghệ Hyundai

học công nghệ động cơ Mitsubishi,

Samsung hấp thụ công nghệ bán dẫn từ

Nhật Bản. Thời đó, chiếc thang chuyển

giao công nghệ thực sự tồn tại, nhưng

chiếc thang đó đã bị chặt đứt hoàn toàn

rồi. Năm 2026, công nghệ chính là an

ninh quốc gia. Mỹ đã chặn xuất khẩu

thiết bị bán dẫn tiên tiến sang Trung

Quốc. Châu Âu siết chặt quy định ngăn rò

rỉ công nghệ cốt lõi. Trong thế giới đó

không có lý do gì để các tập đoàn toàn

cầu chuyển giao quy trình cốt lõi cho

doanh nghiệp địa phương Việt Nam. Lấy

một ví dụ cụ thể, Phố Con bắt đầu lắp

ráp iPad và MacBook ở miền Bắc Việt Nam

sau khi đầu tư 3,2 tỷ đô la xây dựng nhà

máy. Ấn tượng lắm. Nhưng bản thiết kế ở

Cupertino, Mỹ, chip cốt lõi do Tesmerc

Đài Loan sản xuất. Còn thông tin kỹ

thuật mà kỹ sư Việt Nam có thể tiếp cận

chỉ ở mức hướng dẫn lắp ráp. Doanh

nghiệp cảm nhận điều này xương tủy nhất

chính là viên group, tập đoàn tư nhân

lớn nhất Việt Nam. Năm 2021, họ đầy tham

vọng lấn sân vào mãng điện thoại thông

minh rồi rút lui. Không phải vì thiếu

tiền, họ đã đổ vào đó hàng nghìn tỷ đồng

nhưng không có khả năng thiết kế chi,

không có bí quyết tối ưu hóa hệ điều

hành, không có năng lực tự phát triển

thuật toán camera. Doanh nghiệp đứng đầu

Việt Nam đã tự mình chứng minh rằng hệ

sinh thái công nghệ mà Samsung và Apple

tích lũy hàng chục năm không thể mua

được bằng tiền. Vinfat thì có vẻ là một

câu chuyện khác. Năm 2025 họ bán được

200.000 xe trên toàn cầu và đạt kỷ lục

doanh số 175.000 xe tại thị trường nội

địa Việt Nam. Mục tiêu năm nay là

300.000 xe. Trong bề ngoài có vẻ thành

công vang dội. Nhưng mở nắp ra mà xem,

tin cốt lõi nhập từ Samsung SI và các

nhà cung cấp Trung Quốc. Phần mềm tự lái

dựa vào đối tác nước ngoài. Vỏ xe là của

Việt Nam nhưng trái tim và bộ não là

hàng ngoại. Bản thân nỗ lực của Vinfat

đáng được ghi nhận. Nhưng liệu một

thương hiệu ô tô hoàn chỉnh thiếu công

nghệ cốt lõi có thể trụ vững trong cuộc

chiến dài hơi hay không? Đó lại là câu

chuyện khác. Nhìn vào chiến lược của các

tập đoàn toàn cầu, ta thấy rõ bức tường

phong tỏa công nghệ dày đến đâu. Khi

Samsung xây nhà máy tại Việt Nam, họ

mang theo toàn bộ hệ sinh thái đối tác

từ Hàn Quốc, nhà cung cấp linh kiện,

thiết bị, nguyên vật liệu cùng tiến vào,

tạo thành một chuỗi cung ứng khép kính.

Doanh nghiệp địa phương Việt Nam hầu như

không có chỗ chen vào trong hàng rào đó.

Đây là cấu trúc ngăn chặn rò rỉ công

nghệ từ gốc. Rốt cuộc kỳ vọng rằng FDI

sẽ mang công nghệ đến là một ảo tưởng

lỗi thời. Cách Trung Quốc ngày trước ép

buộc hấp thụ công nghệ thông qua điều

kiện liên doanh không còn khả thi. Trong

thể chế bảo hộ sở hữu trí tuệ được thắt

chặt hiện nay, các doanh nghiệp Việt Nam

đang bị kẹt ở bậc thang thấp nhất của

chiếc thang công nghệ và chưa tìm được

động lực để leo lên. Tệ hơn nữa, khi trí

tuệ nhân tạo và robot bùng nổ, khoảng

cách với các nước phát triển không những

không thu hẹp mà đang giảng ra theo cấp

số nhân. Nếu không thể lấy công nghệ từ

bên ngoài, phải tự tạo ra từ bên trong.

Điều này hiển nhiên nhưng nhìn vào thực

trạng đầu tư Ervaj của Việt Nam không

khỏi căm lặng. Theo ngân hàng thế giới,

tỷ trọng trong GDP của Việt Nam là

0,43%,

Hàn Quốc 4,9%, Đài Loan 3,8%, Trung bình

thế giới 2,3%, còn Việt Nam chỉ bằng

khoảng 1/5 mức đó. Hô hào đổi mới sáng

tạo nhưng ví thì đóng chặt. Hãy xem sự

khác biệt này tạo ra kết quả như thế nào

trong thực tế. Nhìn vào trường hợp Hàn

Quốc thì rõ nhất khi Samsung lần đầu

tiên lấn sân vào bán dẫn, cả ngành nói

là điên. Hàng nghìn tỷ quân bốc khói

giai đoạn đầu, các kỹ sư mỗi lần đi công

tác Nhật Bản đều lén lúc chép lại sơ đồ

mạch trong phòng khách sạn. Dù vậy, họ

vẫn lao vào và Chính phủ cũng chống lưng

bằng ưu đãi thuế và kinh phí nghiên cứu.

Đài Loan cũng vậy, Chính phủ thành lập

Viện nghiên cứu công nghệ công nghiệp,

phát triển công nghệ, bán dẫn nền tảng

rồi chuyển giao cho khu vực tư nhân.

Thành quả của hệ thống đó chính là TSMC

ngày nay. Ở Việt Nam, cái cơ cấu đó hoàn

toàn không tồn tại. Vấn đề giáo dục còn

nghiêm trọng hơn. Mỗi năm hàng trăm

nghìn cử nhân ra trường, nhưng nhân lực

mà các ngành công nghiệp tiên tiến thực

sự có thể sử dụng được chỉ là thiểu số.

Theo báo Kinh tế Việt Nam, riêng lĩnh

vực AI đã thiếu từ 150.000 đến 200.000

nhân lực và nhu cầu đang tăng gấp đôi

mỗi năm. Đại học dạy lý thuyết nhưng

năng lực thực chiến, viết có thiết kế hệ

thống, giải quyết vấn đề thì quá thiếu

hục. Bản xếp hạng QS Châu Á 2026 có 25

trường Đại học Việt Nam lọt vào danh

sách lập kỷ lục mới nhưng trường cao

nhất chỉ đứng thứ 158. Quy mô thì lớn

lên nhưng năng lực nghiên cứu thực sự

vẫn còn một khoảng cách dài để thu hẹp

và điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn.

Thiếu nhân lực cấp cao nên các tập đoàn

nước ngoài đặt trung tâm Ervaye Ấn Độ

hay Đài Loan chứ không phải Việt Nam.

Không có trung tâm Ervaye thì không tạo

ra việc làm cao cấp. Không có việc làm

cao cấp thì nhân tài ra đi, nhân tài ra

đi thì đầu tư lại không vào. Cái bẫy cứ

xoay vòng như vậy, không phá vỡ được

vòng này, Việt Nam sẽ mãi mắt kẹt ở giai

đoạn lắp ráp. Chính phủ đã tuyên bố đầy

tham vọng rằng sẽ đưa tỷ trọng kinh tế

số lên 30% vào năm 2030. Nhưng ở Việt

Nam hiện có bao nhiêu nhân tại cấp kiến

trúc sư phần mềm, người có thể thiết kế

toàn bộ hệ thống. Số lượng nhà nghiên

cứu trên 10.000 dân còn thấp hơn các đối

thủ cạnh tranh trong khu vực Đông Nam Á.

Và ngay cả nhân lực đang có cũng thường

bị giam giữ trong các viện nghiên cứu

nhà nước thay vì làm việc trong khu vực

tư nhân. Việc thiếu đầu tư khoa học cơ

bản cũng là thứ gây chết người. Để làm

bán vẫn cần vật lý, để phát triển thuốc

mới cần hóa sinh. Để nuôi dưỡng AI cần

toán học. Nhưng Việt Nam đã và đang cắm

đầu vào giáo dục kỹ năng ứng dụng trước

mắt thay vì vun bồi những nền tảng gốc

rễ đó. Trước mắt thì có vẻ hiệu quả

nhưng về lâu dài, đây là cách tự bào mòn

năng lực tạo ra công nghệ độc đáo. Đến

đây là những câu chuyện từ bên trong nội

tại Việt Nam. Nhưng bên ngoài một đợt

sóng khổng lồ cũng đang ập đến. Luật

chơi của ngành sản xuất toàn cầu đang

thay đổi hoàn toàn. Ngày xưa thì đơn

giản, nhận công rẻ thì xây nhà máy ở đó.

Lương công nhân Việt Nam bằng 1/10 lương

Mỹ làm là có lời. Nhưng năm 2026 bây giờ

phép tính đã khác hoàn toàn. Trong nhà

máy thông minh tích hợp AI, một chiếc

robot làm được việc của hàng chục người,

tỷ lệ lỗi dưới 0,01%, hoạt động 24 giờ

không nghỉ và không có đình công. Xây

nhà máy như vậy ở Mỹ hay Đức, ngay cạnh

người tiêu dùng là có thể phản ứng nhanh

và không còn chi phí vận chuyển qua Đại

Dương. Lý do phải sang tận Việt Nam ở

phía bên kia địa cầu để vận hành nhà máy

đang dần biến mất. Mexico nằm sát Mỹ,

Đông Âu gần thị trường EU. Cả hai đều

đang nổi lên như những đối thủ cạnh

tranh mạnh của Việt Nam và đòn trực tiếp

từ thuế quan cũng dán xuống. Tháng tư

năm 2025, chính quyền trung áp thuế đối

ứng 20% lên hàng hóa Việt Nam. Theo ước

tính của UNCTAR, thiệt hại xuất khẩu mà

Việt Nam phải gánh vì mức thuế này lên

tới khoảng 25 tỷ đô la, tương đương 5%

GDP. Với một đất nước sống nhờ xuất

khẩu, không có tin tức nào đáng sợ hơn

thế. Tháng 10 năm 2025, Việt Nam đạt

được thỏa thuận khung thương mại Việt Mỹ

nhưng nội dung thỏa thuận ghi rõ rằng

mức thuế 20% vẫn được duy trì. Đau đầu

hơn nữa là nghi vấn về việc Trung Quốc

né thuế thông qua Việt Nam. Các doanh

nghiệp Trung Quốc xây nhà máy ở Việt Nam

gia công sơ qua rồi dán nhãn g make made

in Việt Nam để xuất sang Mỹ và Mỹ đang

theo dõi điều này rất chặt chẽ. Các quy

định về quy tắc xuất xứ liên tục được

thắt chặt và Việt Nam đang bị nghi ngờ

vì những hàng hóa mà chính mình không

làm ra. Oan ức nhưng thoát ra về mặt cơ

cấu không hề dễ. Vấn đề điện cũng nghiêm

trọng. Năm 2023, cúc điện toàn quốc từng

khiến các nhà máy phố con và Samsung

phải ngừng hoạt động. Năm 2025, nhu cầu

điện dự kiến tăng hơn 10% so với năm

trước, nhưng việc mở rộng công suất phát

điện không theo kịp. Trong nhà máy bán

dẫn, chỉ cần mất điện một giây là hàng

trăm tấm wơ thành phế phẩm. Đây là một

trong những lý do quyết định khiến các

doanh nghiệp tiên tiến do dự khi đầu tư

vào Việt Nam. Thậm chí còn có những thảo

luận về việc nhập khẩu điện từ Trung

Quốc. Các khu công nghiệp địa phương vốn

chỉ dựa vào nhân công giá rẻ đã bắt đầu

thấy tỉ lệ sử dụng nhà máy giảm. Ngành

vệt mây và giày dép truyền thống bị ảnh

hưởng, kéo theo hàng chục nghìn hộ gia

đình ở các vùng đó chao đảo. Khi cơ chế

điều chỉnh biên giới cacbon của EU được

đưa vào thực thi, hàng hóa từ các quốc

gia có tiêu chuẩn môi trường thấp thực

chất phải chịu thêm một lớp thuế. Xu thế

thời đại đang không còn đứng về phía

Việt Nam nữa. Vũ khí nhân công rẻ đã

cùng đi và trật tự mới mang tên tự động

hóa và bảo hộ thương mại đang thay thế

vào đó. Trong khi Việt Nam vẫn chưa tìm

ra câu trả lời cho sự thay đổi này.

Không có công nghệ, đầu tư thì thiếu,

môi trường bên ngoài lại đang thay đổi.

Nghe đến đây thì có vẻ như không còn lối

thoát, nhưng thực ra có đúng một chiếc

chìa khóa có thể mở được tất cả những

vấn đề đó. Con người, nếu những người

thông minh và có ý chí ở lại và chiến

đấu thì vẫn có thể tìm ra con đường. Vấn

đề là chính những người đó đang rời khỏi

Việt Nam. Tiêu đề bài báo tháng 12 năm

2025 của tờ the Vietnam nói lên tất cả.

Đề chảy máu chết xám. hay mất niềm tin.

Mỗi năm khi học sinh Việt Nam giành huy

chương vàng tại các kỳ thi Olympic quốc

tế, cả nước xôn xao. Nhưng những nhân

tài đó khi trưởng thành thì sao? Phần

lớn lấy bằng tiến sĩ ở Mỹ hay Châu Âu

rồi xây dựng sự nghiệp ở đó. Người trở

về đếm trên đầu ngón tay. Việc Bộ Giáo

dục phải lập cả quỹ học bổng quốc gia để

giữ chân nhân tài đã nói lên mức độ

nghiêm trọng của tình hình. Muốn hiểu

tại sao họ ra đi, hãy tưởng tượng một

ngày làm việc của một lập trình viên

phần mềm ở Hà Nội. Năng lực không thiếu,

tiếng Anh tốt, cót giỏi, lương khoảng

150 triệu quân Hàn Quốc một tháng. Nhưng

giá căn hộ ở Hà Nội năm 2025 đã tăng vọc

20 đến 30% so với năm trước. Giá trung

bình vượt 3600 đô la mỗi m²ông. Dù tiết

kiệm 10 năm liên tục, người đó khó lòng

mua nổi một căn hộ nhỏ trong nội thành

Hà Nội. Với cùng năng lực đó, sang Tokyo

thì lương gấp ba, sang Silicon Vali thì

lương gấp 10. Một người suy nghĩ bình

thường sẽ lựa chọn thế nào? Đặc biệt

trong lĩnh vực X và công nghệ sinh học,

một con đường chảy máu Y khác đã hình

thành mà không cần phải di cư, làm việc

từ xa cho doanh nghiệp Singapore hay Mỹ.

Thân xác vẫn ở thành phố Hồ Chí Minh

nhưng lương trả bằng đô la, còn tài năng

và thành quả thuộc về doanh nghiệp nước

ngoài. Những nhân tài bóng ma không thực

sự đóng góp cho nền kinh tế Việt Nam

ngày càng nhiều lên. Văn hóa tổ chức của

các doanh nghiệp trong nước cũng là

nguyên nhân đẩy người tài ra đi. Thâm

niên và quan hệ quyết định thăng tiến

hơn là năng lực và bầu không khí khi

đừng có nổi bật y vẫn còn rất mạnh. Đưa

ra ý tưởng mới thì ít được chào đón hơn

là bị nhìn với ánh mắt dài chừng. Những

người sáng tạo càng dễ ngạc thở trong

môi trường như vậy và tìm đường thoát

ra. Tất nhiên cũng có những tín hiệu

tích cực. Đã có một số báo cáo về xu

hướng nhân tài sau khi tích lũy kinh

nghiệm ở nước ngoài quay trở lại Việt

Nam. Nhưng thực tế là dòng chảy ra ngoài

vẫn áp đảo hoàn toàn so với dòng chảy

trở về. Ngay cả việc thu hút chuyên gia

nước ngoài cũng có giới hạn. Ô nhiễm

không khí, tắt đường mãn tính, thiếu

trường học quốc tế, chất lượng dịch vụ y

tế, hạ tần sinh hoạt vẫn tục hậu xa so

với Singapore hay Bangkok. Không có lý

do gì để nhân tài toàn cầu chấp nhận bất

tiện để chọn Hà Nội. Khi thế hệ cốt lõi

30 40 tuổi, những người lẽ ra phải dẫn

dắt tương lai đất nước. Cứ thế ra đi,

Việt Nam đang mất dần động lực đổi mới.

Một kỹ sư xuất sắc rời đi mang theo cả

công ty mà người đó đáng lẽ sẽ thành

lập, cả những nhân viên mà công ty đó

đáng lẽ sẽ tuyển dụng và toàn bộ hệ sinh

thái ngành mà những nhân viên đó đáng lẽ

sẽ gây dựng. Tất cả đều tan biến theo.

Những đất nước mà người thông minh cứ

rời bỏ ra đi thì không có tương lai sáng

sủa. Mức tăng trưởng 8% của Việt Nam mà

chúng ta đang chứng kiến hiện nay có thể

chỉ là liều thuốc giảm đau cuối cùng

được tiêm vào mà không cải thiện gì về

thể chất. Kỳ tích sông Hàng có thể xảy

ra không phải vì kéo được vốn ngoại về

mà vì đã dùng chín đồng vốn đó để tạo ra

công nghệ của riêng mình. Thịnh Vượng

không có công nghệ, tăng trưởng không có

nhân tài, đó chỉ là lâu đài cát. Điều

Việt Nam cần không phải là mục tiêu 10%

hào nhoáng mà là cuộc cải cách cơ cấu

triệt để đến từng đốt xương. Còn bạn,

bạn nhìn nhận tương lai của Việt Nam như

thế nào? Hãy để lại ý kiến trong phần

bình luận.