HomeVideos

#matura2025 Konstrukcja czasu w utworze literackim

Now Playing

#matura2025 Konstrukcja czasu w utworze literackim

Transcript

640 segments

0:00

Dzień dobry kochani dzisiaj kolejny

0:02

temat przydatny podczas matury na

0:05

poziomie rozszerzonym mianowicie

0:08

konstrukcja czy struktura czasu

0:10

przedstawionego w utworze literackim CKE

0:14

dała nam taki temat w swoim

0:16

informatorze Rozważ Jaką rolę w utworze

0:19

literackim pełni konstrukcja czasu Otóż

0:22

doskonale wiecie że pojęcia które

0:25

pojawiają się w temacie wypracowania i

0:30

których wy będziecie swoją pracę pisać

0:32

należy we wstępie w miarę precyzyjnie

0:35

zdefiniować objaśnić co pod tymi

0:38

pojęciami Rozumiecie to jest bardzo

0:40

ważny krok podczas pisania wypracowania

0:42

ponieważ od tego w jaki sposób wydane

0:45

Pojęcie zdefiniuje jakie jego aspekty

0:48

uwzględnic będzie zależała cała

0:50

konstrukcja waszej pracy rozwinięcia

0:54

waszego wypracowania tak samo jest też z

0:57

czasem przedstawionym

1:00

tut jedno zastrzeżenie od razu na

1:01

wstępie i wy swoich wstęp również o tym

1:04

Możecie pisać Otóż czas przedstawiony w

1:07

utworze nigdy nie jest Toż samy z czasem

1:11

rzeczywistym czasem fizycznym tym w

1:13

którym my żyjemy który mierzymy

1:16

zegarkami czas przedstawiony w utworze

1:19

jest konstruktem czysto

1:21

tekstowym

1:23

zaprojektowanym wymyślonym przez

1:26

autora w odpowiednim celu w taki sposób

1:30

że pełni funkcję taką jaką autor mu

1:33

nadaje Dlatego my jako badacze tekstu

1:37

mamy wytropić w jaki sposób autor tenże

1:41

właśnie czas w danym swoim utworze

1:45

skonstruował nie jest to zadanie łatwe

1:47

ponieważ jak już pewnie widzicie czas

1:49

jest kategorią bardzo abstrakcyjną

1:52

zarówno ten czas fizyczny który nas

1:54

otacza jak i czas przedstawiony w

1:58

utworze mimo że czas jako kategoria i

2:02

fizyczna i przez filozofów poruszana

2:04

doczekał się masy różnych opisów

2:08

koncepcji również filozoficznych różnych

2:11

metafor różnych alegorii i

2:15

personifikacji to jednak wciąż on

2:17

pozostaje kategorią o wiele bardziej

2:20

abstrakcyjną niż na przykład przestrzeń

2:22

przedstawiona która jest namacalna a w

2:25

związku z tym dość łatwo wyobrażalna i

2:30

stosunkowo do wytropienie w tekście

2:32

natomiast z czasem są problemy większe

2:36

ponieważ nie widzimy go bezpośrednio nie

2:39

jest dostrzegalny trudno nam go sobie

2:41

wyobrazić trudno nam myśleć nawet o tym

2:44

czasie fizycznym bo wiemy że odbieramy

2:47

go bardzo subiektywnie czasami nie wiem

2:49

jedna minuta może nam ciągnąć się w

2:51

nieskończoność a czasami dzień może nam

2:53

minąć jak na Pstryknięcie

2:56

palcami jeszcze trudniej Być może jest

2:59

ten

3:00

tropić i opisywać w utworze literackim

3:04

nigdy nie będziemy go widzieli bardzo

3:06

bezpośrednio dlatego dzisiaj ja chciałam

3:10

w takich wstępnych zajęciach

3:12

poświęconych czasowi zacząć nie od jego

3:15

definiowania tylko od pokazania wam

3:17

pewnej metafory którą właściwie wymyślił

3:21

naprowadził mnie na nią jeden Mój uczeń

3:23

ja ją tylko trochę zmodyfikowałam i

3:26

rozwinęłam tak żeby móc na tejże

3:30

w obrazowy sposób mam nadzieję że w

3:32

miarę łatwy do wyobrażenia sobie pokazać

3:36

różne dość abstrakcyjne aspekty pojęcia

3:40

czasu w utworze literackim metafora ta

3:44

wygląda

3:45

tak spróbowałam ją przedstawić na

3:49

ilustracji Wyobraźcie sobie że koraliki

3:52

które tutaj umieściłam są kolejnymi

3:55

poszczególnymi wydarzeniami

3:57

które składają się na akcje czy szerzej

4:00

fabułę utworu epickiego czy

4:03

dramatycznego bo tu kolejne zastrzeżenie

4:06

mówiąc o czasie przedstawionym

4:07

ograniczamy się oczywiście do epiki i

4:11

dramatu liryki czas przedstawiony

4:14

dotyczy o wiele mniej dlatego ten rodzaj

4:17

literacki zostawiamy Tymczasem na boku

4:21

wydarzenia w utworze literackim są

4:24

zazwyczaj połączone wedle koncepcji

4:28

twórcy ty co ąc jest właśnie czas

4:32

sznurek tutaj ta linia wyobraża właśnie

4:35

czas ma ten czas wyobrażać zauważyliście

4:38

już pewnie że te koraliki które tutaj

4:41

umieściłam nie są jednakowe jedne są

4:43

mniejsze drugie większe jedne takie same

4:46

inne się różnią

4:49

od poprzednich czy następnych dlaczego

4:53

tak to

4:55

zilustrował ż po to żeby móc pokazać

5:00

różne aspekty myślenia o czasie w

5:03

utworze literackim aspekty które pozwolą

5:06

wam temu czasowi przyjrzeć się z różnych

5:09

stron i po prostu opisać go kiedy

5:11

będziecie musieli to zadanie wykonać na

5:13

maturze Otóż Po pierwsze wielkość tych

5:16

koralików jedne są mniejsze drugie są

5:19

większe Co to znaczy to nam może mówić o

5:22

rozpiętości czasowej poszczególnych scen

5:26

czy poszczególnych wydarzeń

5:30

my tropimy czas po wydarzeniach dlatego

5:33

że Wydarzenia są ze swej natury czasowe

5:37

jakiś czas

5:38

zabierają wydarzenia składają się z

5:41

kolejnych czynności jakie wykonują

5:43

bohaterowie a czynności określają nam

5:46

czasowniki słowo czasownik pochodzi

5:49

przecież od słowa czas dlatego że każda

5:52

czynność dzieje się w czasie jakiś

5:54

odcinek czasu zajmuje tak też jest w

5:56

utworze literackim

6:01

poświęca jakiś czas opisaniu danego

6:06

wydarzenia czasem poświęca temu mniej

6:09

czasu a czasem więcej te małe koraliki

6:14

obrazują wydarzenia które na przykład są

6:16

takie opisane na pół strony takie które

6:19

dzieją się szybko dynamicznie jeżeli te

6:21

wydarzenia dzieją się w sposób dość

6:24

równomierny Popatrzcie mówiąc o czasie

6:26

mówimy też

6:27

oie rozgrywania się

6:30

oie

6:31

akcji o tym jak szybko ona się toczy

6:35

zatem kiedy akcja składa się z wydarzeń

6:39

opisywanych w miarę szybko mamy do

6:41

czynienia z akcją dynamiczną Popatrzcie

6:43

że to może być wyznacznikiem gatunkowym

6:46

wręcz ponieważ jest to charakterystyczne

6:49

na przykład dla powieści przygodowych

6:52

czy podróżniczych przygodowo

6:55

podróżniczych natomiast będziemy mieć

6:57

też inną strategię

7:00

stosowaną przez autorów taką mianowicie

7:03

gdzie rozpiętość czasowa poszczególnych

7:06

scen będzie stosunkowo duża z taką

7:09

strategią mamy do czynienia na przykład

7:11

u Dostojewskiego doskonale możecie to

7:13

zaobserwować w Zbrodni i karze gdzie

7:16

poszczególne wydarzenia ciągną się i

7:19

ciągną poszczególne sceny czasem mamy

7:22

wrażenie że trwają w nieskończoność i

7:24

zabierają na przykład kilka czy nawet

7:26

kilkanaście

7:28

stron uwielbia taką technikę

7:31

konfrontowanie ze sobą bohaterów

7:33

sprawiania że Zaczynają oni dyskutować

7:37

podejmują jakieś skomplikowane dysputy

7:40

czasem

7:42

filozoficzne

7:44

czasem takie konfrontacje awantury na

7:48

które czytelnikowi wręcz żenujące jest

7:50

patrzeć jak na przykład awantura którą

7:52

wywołuje

7:53

łużyn podczas stypy po pogrzebie

7:56

marmieładowa kiedy chce oskarżyć Soni o

7:58

kradzież

8:00

Ta scena ciągnie się i ciągnie tam

8:02

właściwie ona składa się z bardzo

8:04

długich wypowiedzi poszczególnych

8:06

bohaterów gdzie każdy z nich argumentuje

8:10

swoje stanowisko Gdzie właściwie

8:11

przeprowadzane jest takie mini śledztwo

8:14

podobnie długie sceny o wielkiej

8:18

rozpiętości czasowej to są sceny z

8:21

udziałem Rodiona Raskolnikowa i sędziego

8:24

śledczego porfirego Pietrowicza gdzie

8:27

panowie też prowad ze sobą taką bardzo

8:31

skomplikowaną złożoną grę psychologiczną

8:34

Popatrzcie że scen o dużej rozpiętości

8:38

nie spotkamy raczej w powieści

8:41

przygodowo podróżniczej w powieści gdzie

8:44

akcja ma toczyć się szybko spotkamy je

8:47

Natomiast w powieści psychologicznej w

8:49

której sama akcja nie jest najważniejsza

8:52

nie jest dominant kompozycyjną utworu

8:55

natomiast o wiele ważniejsza jest bardzo

8:58

dogłębna zowa analiza psychologiczna

9:02

bohaterów Zauważcie że te sceny w

9:05

Zbrodni i karze poszczególne są niemalże

9:08

jak sceny w teatrze ponieważ rozgrywają

9:11

się na długim odcinku czasu ale w małym

9:15

pomieszczeniu zazwyczaj w takiej dość

9:17

ciasnej przestrzeni między stosunkowo

9:19

niewielką liczbą bohaterów czasem między

9:23

dwójką bohaterów zaledwie

9:25

i dysputa wręcz dyskurs czasem między

9:29

bohaterami trwa i trwa niczym na scenie

9:33

w

9:34

teatrze czemu to służy taka właśnie

9:37

konstrukcja czasu No właśnie pogłębieniu

9:40

sylwetek psychologicznych bohaterów

9:43

ważne jest tu coś jeszcze ważna jest

9:45

mianowicie Taka analiza etyczna moralna

9:49

czynu tutaj Rodiona Raskolnikowa na tle

9:53

filozofii epoki dlatego Dostojewski nie

9:57

żałuje tutaj czasu na z zanie problemów

10:00

które uznał za istotne Zauważcie jak

10:03

wiele konsekwencji ma taka właśnie

10:06

konstrukcja czasu jakie ona pełni

10:08

funkcje dzięki niej możemy obserwować

10:11

też taki ogromny subiektywizm odczuwania

10:15

czasu przez bohaterów czas w Zbrodni i

10:18

karze drastycznie spowalnia On biegnie

10:21

bardzo powoli Zauważcie że tempo dziania

10:25

się akcji jest bardzo wolne inaczej niż

10:28

powieści właśnie przygodowo podróżniczej

10:30

zupełnie odwrotnie jakby te dwa typy

10:32

powieści były na

10:35

skrajnych końcach

10:37

Spektrum jeżeli chodzi o tempo dynamikę

10:40

akcji możemy Dzięki tak konstruowany

10:44

czasowi zauważyć że ten czas ciągnie się

10:48

w nieskończoność ze względu na przykład

10:51

na dręczące Rodiona Raskolnikowa myśli

10:55

być może wyrzuty sumienia takie niezbyt

10:57

uświadomione po dokonaniu przez niego

11:01

zbrodni każde takie spowolnienie biegu

11:04

czasu akcji nazywamy retardacji

11:08

retardacja To opóźnienie może ona być

11:12

wprowadzana na różne sposoby Może mieć

11:14

różne funkcje różne czynniki mogą

11:17

zatrzymywać bieg czasu w utworze tutaj

11:21

na przykład to są udręki psychiczne

11:24

tortury bohatera czy te długie rozmowy

11:27

właśnie jakie toczą się między

11:28

bohaterami

11:29

innym razem to będą bardzo bardzo

11:32

rozbudowane opisy jak na przykład w

11:34

powieściach siankiewicz Czy w eposach

11:37

Homera kiedy indziej to będą rozmaite

11:40

dygresje jak w powieści modernistycznej

11:43

na przykład u Virgin Wolf kiedy dana

11:46

postać odpływa gdzieś w jakieś swoje

11:48

rozmyślania w jakiś strumień świadomości

11:52

i wówczas

11:53

właściwie czas stoi akcja Przestaje się

11:57

toczyć akcja

11:59

na dalszy plan szybkiej dynamicznej

12:02

akcji zazwyczaj Spodziewamy się w

12:04

powieściach przeznaczonych dla mniej

12:07

wyrobionego może młodszego mniej

12:10

cierpliwego czytelnika który po prostu

12:12

znudziły się każdym takim przestojem w

12:15

opowiadanej historii pamiętam że kiedy w

12:18

tak zwanych moich czasach czytało się

12:20

jeszcze Sienkiewicza chociażby W pustyni

12:23

i w

12:24

puszczy nawet trylogi czy Krzyżaków

12:27

które też w pewnym sensie są takim

12:29

przygodami to pijał się opisy ponieważ

12:32

one właśnie miały taką funkcję

12:34

retardacyjna

12:40

zazwyczaj więc opisy

12:44

pomijalnych koraliczek Czyli możemy

12:46

powiedzieć że chcieliśmy żeby te

12:48

koraliki były poukładane blisko siebie

12:50

gdyby tutaj były między nimi jakieś

12:53

dziury to znaczy że narrator

12:54

przytrzymuje nas za rękaw i mówi stop

12:57

teraz podziwiamy na przykład

13:00

afrykański jeżeli chodzi o akc W pustyni

13:03

i w puszczy albo podziwiamy tarc

13:06

Achillesa u Homera Zauważcie

13:09

jednocześnie

13:10

że na tempo w jakim biegnie czas

13:15

skonstruowany w utworze literackim ma

13:19

wpływ forma podawcza jaką stosuje autor

13:23

kiedy formą podawczą jest opowiadanie

13:26

ten czas przyspiesza akcja st Dynamic

13:30

natomiast kiedy formą badawczą jest opis

13:33

czas zwalnia czasem niemal się

13:36

zatrzymuje mamy do czynienia z

13:38

retardacji czyli opóźnieniem konstrukcja

13:41

czasu będzie dla nas widoczna również

13:44

wtedy

13:44

kiedy zaczniemy się zastanawiać nad tym

13:47

jak autor w jaki sposób łączy ze sobą

13:52

poszczególne sceny w czasie czy

13:55

mianowicie te sceny przychodzą w siebie

13:58

jedna w drugą sposób płynny czy są

14:01

poukładane w ciągu przyczynowo skutkowym

14:04

i nie powodują żadnych widocznych wyrw

14:06

na linii czasu czy też może są łączone

14:10

ze sobą luźno niczym takie pojedyncze

14:12

epizody ustawione obok siebie ale nie

14:16

zdradzające jakichś bezpośrednich

14:18

związków między sobą jak na przykład

14:20

kolejne sceny w Weselu Wyspiańskiego

14:23

wiemy że łączy je wszystkie ze sobą

14:25

Jedna noc w ciągu której one się dzieją

14:28

ale często mówi że te sceny rozmów

14:32

weselnych gości zwykle w parach czy

14:35

później rozmów gości z ukazującymi się

14:38

im widmami osobami

14:40

dramatu są aranżowane niczym w

14:43

Krakowskiej szopce takie właśnie

14:46

bezpośrednio przyczynowo skutkowo ze

14:48

sobą niepołączone to są tylko takie

14:51

migawki których kolejność nawet można by

14:54

pozmieniać sceny te są mocno odrębne

14:57

jedna od drugiej łatwe do wyrwania z

15:01

kontekstu kolejne zagadnienie jakiemu

15:03

się możemy przyjrzeć kiedy analizujemy

15:05

konstrukcję czasu to niezwykle ważna

15:09

kwestia chronologii samo słowo

15:11

chronologia pochodzi przecież od

15:14

greckiego słowa Chronos czyli czas

15:17

czytając zatem utwór analizując go

15:20

przede wszystkim sprawdzamy zatem Czy

15:22

kolejne zdarzenia są poukładane w nim

15:26

chronologicznie czy są przez nar

15:29

w utworze epickim opowiadane w takiej

15:33

kolejności w jakiej się rozgrywały czy

15:36

też narrator może zechciał coś w ich

15:39

biegu namieszać i opowiedzieć je wedle

15:42

swojej koncepcji a nie zgodnie z ich

15:45

naturalną kolejnością i dlatego ja sobie

15:47

tutaj przygotowałam takie koraliczki

15:49

ponumerowane jeżeli

15:53

poustawianymi

15:55

chronologię bardzo często autorzy

15:58

posługują się

15:59

właśnie chronologicznym biegiem zdarzeń

16:02

ale nie zawsze kiedy chcą osiągnąć jakiś

16:06

swój specyficzny cel mogą tutaj

16:08

wydarzenia pomieszać i na przykład

16:10

zacząć swoją opowieść od piątego

16:12

wydarzenia a pierwsze ukazać nam gdzieś

16:16

dopiero na końcu swojej opowieści kiedy

16:20

się to dzieje w jakich gatunkach się to

16:22

dzieje Otóż możemy taką strategię

16:25

dostrzec na przykład w Konradzie wodzie

16:29

który wprawdzie wypadł już z lektur w

16:32

tym roku szkolnym ale warto może mu się

16:34

przyjrzeć bo pewnie Podejrzewam że go

16:37

znacie mamy w nim do czynienia właśnie z

16:39

takim zaburzeniem chronologii Konrada

16:42

Poznajemy przecież kiedy się z nim po

16:45

raz pierwszy stykamy już na jakimś

16:47

końcowym odcinku całej tej jego

16:50

wyboistej drogi przez życie w momencie

16:53

kiedy już jako dojrzały mężczyzna

16:55

zostaje wybrany na wielkiego mistrza

16:58

zakonu krzyżackiego i wchodzi w taki

17:01

ostatni etap realizowania swojej misji

17:05

dopiero znacznie później dowiadujemy się

17:08

kim właściwie Ten człowiek jest Jaką

17:11

misję realizuje Jak wyglądało jego

17:14

dzieciństwo jego młodość Skąd pochodzi

17:16

dowiadujemy się dopiero z czasem właśnie

17:19

nie po kolei Jaka jest motywacja tych

17:22

jego czynów których się podjął co to

17:25

autorowi daje jakie to spełnia funkcje w

17:28

utworze Otóż Sprawia to że postać

17:30

tytułowego bohatera staje się postacią

17:33

bardzo tajemniczą o której życiu

17:35

zamiarach czytelnik przez długi czas

17:37

niewiele wie prawie nic nie wie

17:40

postrzegamy Konrada dzięki temu również

17:43

jako osobę skrytą ponurą milcząc pełną

17:47

sprzeczności Czyli jako typowego

17:49

bohatera romantycznego A precyzyjniej

17:52

mówiąc bohatera bajronicznego bo taki

17:55

typ bohatera jest charakterystyczny

17:57

właśnie dla powieści poetyckiej której

18:01

prekursorem był Lord Byron linia czasu

18:04

takiej

18:05

powieści jest właśnie taka porwana

18:08

poszarpana niejednolita nieoczywista

18:11

przerywana również różnymi dygresji

18:14

wstawkami odwołującym się do innych

18:16

rodzajów i gatunków literackich na

18:19

przykład jakimiś pieśniami czy hymnami

18:21

jak mamy pieśń Wajdeloty powieść

18:23

Wajdeloty tak Jaki jest pełna

18:26

retrospekcji czyli właśnie opowiadania o

18:29

czymś co wydarzyło się wcześniej niż

18:33

aktualnie tocząca się akcja którą

18:35

widzimy jakby przed oczami w danym

18:37

momencie zatem Popatrzcie że funkcją

18:42

konstruowania czasu jest też wpływanie

18:45

na konstrukcję bohatera na konstrukcję

18:49

wielu innych elementów świata

18:52

przedstawionego szczególnie akcji i

18:54

fabuły również oczywiście na nastrój bo

18:57

ten tajemniczy pełen nawet czasem grozy

19:01

nastrój powieści poetyckiej jest

19:04

wspomagany przez taką a nie inną

19:06

strukturę czasu w której zaburzona

19:10

zostaje chronologia jeżeli już mówimy o

19:13

zaburzonej chronologii to właśnie takie

19:16

przedstawianie wcześniejszych zdarzeń

19:18

później nazywamy

19:21

retrospekcji mamy też odwrotny zabieg

19:26

wybiegania w narracji do przodu wydarzeń

19:29

przyszłych w stosunku do tych które

19:31

akurat się toczą przed naszymi oczami i

19:35

taki zabieg nazywa się prolepsis i też

19:39

czasem jest stosowany nie tak często jak

19:41

retrospekcja ale też tak się zdarza na

19:43

przykład w Zbrodni i karzy często

19:45

pojawiają się takie małe wtręty

19:47

narratora gdzie on mówi

19:50

razumichin już na zawsze zapamięta ten

19:55

moment kiedy stał na schodach z

19:57

Raskolnikow albo jakiś tam czas

19:59

przypomni mu się to także to są takie

20:03

zazwyczaj drobne wstawki co one mają na

20:06

celu one trochę wyglądają jak spoilery

20:09

ponieważ czasem dowiadujemy się o jakiś

20:11

bardziej ważnych wydarzeniach niż te o

20:14

których wspominam w przypadku zbrodni

20:16

kary dowiadujemy się czasem wręcz co się

20:19

wydarzy na końcu pod koniec opowieści o

20:22

losach bohatera ale de facto to z jednej

20:26

strony nam zdradza dalszą część historii

20:30

przedwcześnie Ale z drugiej strony

20:32

jednocześnie pobudza ciekawość

20:34

czytelnika bo czytelnik zaczyna być

20:36

ogromnie ciekaw w jaki sposób na

20:39

przykład bohater dojdzie do tego O czym

20:41

informuje go narrator zbyt wcześnie

20:44

wybiegając w przód na linii czasu jak z

20:47

tego miejsca w którym on teraz jest może

20:49

się znaleźć w takim miejscu które wydaje

20:51

nam się jakieś bardzo odległe od

20:54

sytuacji w której bohater znajduje się w

20:56

momencie kiedy go obserwujemy także to

20:58

równie ma pobudzać ciekawość czytelnika

21:01

sprawić że on nie może się doczekać żeby

21:04

wiedzieć już Dlaczego bohater

21:10

zabrnąć uwagę analizując strukturę czasu

21:15

Otóż jest jeszcze takie zagadnienie

21:19

napięcia między czasem narracji a czasem

21:23

akcji czy fabuły obserwuję że ten

21:27

problem nie jest łatw do zrozumienia

21:30

Czym jest czas narracji Powiedzmy że to

21:33

będzie gdzieś tutaj ten koraliczek

21:36

będzie oznaczał

21:38

zdarzenie które pokazuje narratora

21:42

siedzącego i piszącego czy

21:44

opowiadającego historię z którą nas

21:47

zaznajamia to jest czas narracji

21:50

najłatwiej go sobie wyobrazić w

21:52

przypadku narracji pierwszoosobowych

21:54

kiedy mamy do czynienia z postacią

21:57

narratora Który poinformował nas o sobie

22:00

wiemy na przykład że jest to Starszy

22:02

człowiek który zamierza spisać historię

22:06

swojego życia Z perspektywy siedzi wtedy

22:09

w swoim gabinecie przy biurku i te

22:12

historie spisuje tak się dzieje na

22:14

przykład w książce ł Cabre wyznaje to

22:18

jest taka książka która kiedyś zrobiła

22:20

furorę na zajęciach ponieważ maturzyści

22:24

bardzo lubili analizować jej dość

22:27

skomplikowaną narrację W każdym razie

22:30

narrator siedzi tutaj za stołem i

22:33

opowiada nam o swoim życiu włącza to w

22:37

to również masę innych historii to jest

22:40

sytuacja narracyjna sytuacja narracyjna

22:43

nie zawsze jest taka jasna bo na

22:44

przykład kiedy mamy do czynienia z

22:46

narratorem trzecioosobowy takim

22:48

obiektywnym przezroczystym jak na

22:50

przykład trzecioosobowy narrator lalki

22:53

to wówczas my nie za bardzo wiemy jaka

22:57

jest ta jego sytuacja

22:59

on nam wiele o tym nie zdradza ale już

23:00

na przykład kiedy weźmiemy pod uwagę

23:02

Rzeckiego jako narratora

23:04

pierwszoosobowego to my dość łatwo

23:06

widzimy sytuację narracyjnego

23:29

dalej niż zdarzenia o których narrator

23:31

opowiada czyli zdarzenia o których

23:33

opowiada zwykle są uprzednie w stosunku

23:36

do czasu narracji czas fabuły czas akcji

23:40

zwykle jest uprzedni w stosunku do czasu

23:44

narracji No bo to logiczne Narrator

23:48

opowiada o czymś co już się wydarzyło

23:50

chociaż czasem zdarzają się jakieś

23:52

wyjątki typu fragmenty pamiętnika z

23:55

powstania warszawskiego Mirona

23:57

Białoszewskiego gdzie narrator snuje

24:00

swoją opowieść jakby tu i teraz snuje ją

24:04

w czasie teraźniejszym i mówi Biegniemy

24:08

uciekamy bomba coś wybucha coś się wali

24:12

ma to stworzyć iluzję dziania się

24:15

wydarzeń teraz właśnie na oczach

24:17

narratora bohatera tego że on bierze w

24:21

nich udział w tym właśnie momencie i

24:23

bezpośrednio relacjonuje je czytelnikowi

24:26

to jest zabieg dość rzadki zazwyczaj

24:29

narracja toczy się już z perspektywy

24:32

czasu a wydarzenia które uwzględnia już

24:36

się wydarzyły wcześniej co my zatem

24:39

możemy tutaj badać możemy na przykład

24:41

badać Jak daleko narrator jego sytuacja

24:45

narracyjna Jest oddalona w czasie od

24:47

wydarzeń które opowiada czy to na

24:49

przykład będzie narrator Potopu

24:52

Sienkiewicza i wtedy wydarzenia o

24:54

których opowiada będą działy się dużo

24:57

dużo

24:58

Chociaż tam też mamy kilka typów

25:00

narratora ale mamy takiego narratora

25:03

jakby historyka x wiecznego takiego

25:06

właśnie bardzo obiektywnego takiego

25:08

badacza dziejów on wtedy będzie takim

25:11

narratorem obserwującym zdarzenia o

25:13

których mówi z ogromnego dystansu

25:16

czasowego ogromny dystans czasowy jeżeli

25:20

chodzi o

25:21

narrację czas narracji w stosunku do

25:24

opowiadanych wydarzeń będziemy mieli

25:26

również

25:30

albo w baśni w baśniach będzie przecież

25:32

podkreślane że akcja toczy się dawno

25:36

dawno temu

25:38

natomiast powieści realistycznej XIX

25:42

wiecznej taki narrator trzecioosobowy

25:44

jak na przykład w Lalce będzie bardzo

25:47

blisko wydarzeń o których opowiada

25:50

będzie osobą współczesną tym wydarzeniom

25:53

one oczywiście wydarzyły się wcześniej

25:55

niż sam akt opowiadania ale będą

25:58

wydarzenia stosunkowo nieodległe od

26:01

czasu w którym narrator nam je

26:04

relacjonuje kolejnym aspektem nad którym

26:08

się możemy zastanawiać i który możemy

26:09

badać myśląc o czasie przedstawionym

26:12

jest zastanowienie się nad tym czy my w

26:15

danym utworze nie mamy przypadkiem do

26:19

czynienia z czasem biegnącym

26:22

dwutorowo może się tak zdarzyć i na

26:25

przykład z taką sytuacją c w mistrzu i

26:30

Małgorzacie analizując strukturę czasu w

26:33

tej powieści dostrzegamy że jedna linia

26:38

czasu biegnie w latach 30 XX wieku to

26:43

jest ta akcja tocząca się w Związku

26:45

Radzieckim głównie w Moskwie natomiast

26:48

druga linia czasu biegnie gdzieś w

26:51

okolicach I wieku naszej ery w

26:54

jeruszalaim i dotyczy wydarzeń

26:57

związanych z Piłatem i

26:59

jeszu taką dwutorowo konstrukcję czasu

27:03

często mamy w powieściach o konstrukcji

27:07

szkatułkowe kiedy autor stosuje strategi

27:11

tak zwanej powieści W powieści i Tutaj

27:13

rzeczywiście ta druga linia czasu ta z

27:16

pi wieku jest linią czasu z powieści

27:21

którą tworzy mistrz Natomiast ta linia

27:25

czasu z lat 30 XX wieku jest linią czasu

27:29

formowaną przez tego głównego narratora

27:33

trzecioosobowego w mistrzu i Małgorzacie

27:36

teraz W podsumowaniu Chciałam wam

27:38

jeszcze raz przybliżyć wszystkie aspekty

27:42

o których powiedziałam aspekty Jakie

27:46

możemy posprawdzać jakie możemy

27:48

przeanalizować jakimi możemy się zająć

27:50

analizując strukturę czasu w utworze

27:53

literackim a Wzięłam

27:55

je z tematu sformułowanego przez CKE w

28:01

informatorze maturalnym mówiłam wam już

28:04

na wstępie że temat ten brzmi Rozważ

28:07

Jaką rolę w utworze literackim pełni

28:10

konstrukcja czasu ale to nie koniec

28:13

ponieważ do tego tematu dołączony jest

28:15

cytat z Doroty Korwin Piotrowskiej który

28:18

to cytat należy uczynić Punktem wyjścia

28:21

dla swoich rozważań i właśnie z tego

28:23

cytatu wzięłam wszystkie poszczególne

28:26

kroki jakie próbowałam wam

28:29

popatrzmy analiza czasu w utworach

28:31

epickich najczęściej obejmuje napięcie

28:35

między czasem narracji a czasem fabuły

28:38

czyli po pierwsze możemy sprawdzić

28:41

analizując konstrukcję czasu

28:44

przedstawionego jak ma się czas narracji

28:48

do czasu fabuły to jest ten element

28:51

który przed chwilą omówił następnie

28:54

możemy sprawdzić rozpiętość i sposób

28:57

łączenia

28:58

w ramach czasu akcji to jest ten aspekt

29:01

który omówił dzisiaj na początku a także

29:05

wszelkie odniesienia fabuły akcji do

29:07

kontekstu historycznego tym zajmiemy się

29:10

na następnych zajęciach podobnie jak

29:14

następnymi kwestiami które tutaj Dorota

29:17

Korwin Piotrowska podrzuca nam w tym

29:20

swoim małym fragmencie badając czas

29:23

przedstawiony w utworze możemy zawsze

29:27

sprawdzić

29:28

jak ma się czas narracji do czasu fabuły

29:31

Jaka jest rozpiętość scen sposób ich

29:34

łączenia Jakie jest tempo biegu czasu w

29:39

utworze czy ono jest wolne czy szybkie

29:42

będziemy mieli do czynienia również z

29:44

zagadnieniem czy czas jest przedstawiany

29:47

w danym momencie Czy w danym utworze w

29:50

całości subiektywnie czy bardziej

29:53

obiektywnie czy zależy on tylko od

29:55

narratora czy zależy też od odczuć po

29:58

jak postaci ten czas odczuwają będziemy

30:01

mogli Również sprawdzić chronologię czy

30:05

Wydarzenia są przedstawiane zgodnie z

30:08

kolejnością w jakiej zachodziły czy też

30:11

narrator zechciał je opowiedzieć w innej

30:14

kolejności zaburzając tutaj tok

30:17

chronologiczny Czy ciąg czasem nawet

30:20

przyczynowo

30:21

skutkowy możemy się też zastanowić nad

30:25

tym ile mamy torów biegu czasu w danym

30:29

utworze I to już jest całkiem pokaźna

30:32

lista zagadnień która pozwoli nam bez

30:35

problemu stworzyć cały akapit dotyczący

30:39

czasu A to było tylko wprowadzenie do

30:42

analizy pojęcia czasu przedstawionego w

30:45

utworze literackim na ciąg dalszy i

30:48

bardziej szczegółowe analizy zapraszam

30:50

wkrótce Bardzo wam dziękuję dzisiaj za

30:53

uwagę jeżeli macie jakiekolwiek pytania

30:55

do tego dzisiejszego odcinka czy do

30:58

czegokolwiek z czym zmagać się w

31:00

przygotowaniach do matury rozszerzonej

31:03

możecie zadać je w komentarzach zawsze

31:06

odpowiem Serdecznie dziękuję i do

31:08

zobaczenia

Interactive Summary

Wykład omawia pojęcie konstrukcji czasu przedstawionego w utworze literackim, będące kluczowym zagadnieniem na maturze rozszerzonej. Podkreśla, że czas literacki to świadomie zaprojektowany przez autora konstrukt tekstowy, odmienny od czasu rzeczywistego. Prezentuje metaforę sznurka z koralikami (wydarzenia na osi czasu) do wizualizacji różnych aspektów czasu, takich jak tempo akcji (rozpiętość scen, retardacja), sposób łączenia wydarzeń (ciągłość, epizodyczność), chronologia (zaburzona chronologia, retrospekcje, prolepsy) oraz relacja między czasem narracji a czasem fabuły. Wyjaśnia, jak te elementy wpływają na budowę postaci, nastrój i funkcje utworu, ilustrując to przykładami z literatury (Dostojewski, Sienkiewicz, Wyspiański, Mickiewicz, Bułhakow).

Suggested questions

5 ready-made prompts