Witaj na kanale Maturalne Słuchowisko.

Dziś zajmiemy się tematem roli

autorytetu w życiu człowieka, omawiając

go na podstawie przedwiośnia Stefana

Żeromskiego.

>> Do tej pory maturzyści przygotowywali

się z kanałem Maturalne słuchowisko do

matury ustnej. Teraz rozszerzyliśmy

ofertę o kurs online. Wszystkie pojęcia,

motywy, konteksty z poszczególnych epok

masz opracowane i wytłumaczone w prosty

sposób. Link w opisie. Zapraszamy.

>> No to zaczynajmy.

Motyw autorytetu od wieków zajmuje ważne

miejsce w literaturze, ponieważ dotyczy

jednego z podstawowych problemów

ludzkiej egzystencji. Potrzeby

posiadania wzorców, zasad i punktów

odniesienia, które pomagają porządkować

świat i własne wybory. Autorytet może

pełnić funkcję przewodnika, źródła

wartości oraz oparcia moralnego,

zwłaszcza w momentach kryzysu i

niepewności. Twórcy różnych epokazują

jednak to pojęcie w odmienny sposób od

autorytetu absolutnego i

niekwestionowanego poprzez autorytet

podważany i osłabiony aż po jego

całkowity zanik. W literaturze XX wieku

szczególnie wyraźnie widoczny jest

kryzys autorytetu związany z gwałtownymi

przemianami społecznymi, politycznymi i

obyczajowymi. W powieści Przedwiośnie

Stefana Żeromskiego autorytet nie znika

całkowicie, lecz przyjmuje formę

niejednoznaczną i problematyczną.

Bohater powieści Cezary Baryka dorasta w

świecie chaosu sprzecznych ideologii i

rozczarowań. Dlatego zmuszony jest

nieustannie konfrontować się z różnymi

wzorcami i samodzielnie je oceniać.

Autorytet staje się dla niego raczej

impulsem do refleksji niż gotową

odpowiedzią. Z kolei dramat tango

Sławomira Mrożka ukazuje rzeczywistość,

w której autorytet zostaje całkowicie

odrzucony. Brak norm, zasad i hierarchii

prowadzi do absurdu, chaosu oraz

moralnej pustki. Porównanie tych utworów

pozwala dostrzec istotną prawidłowość.

Im bliżej współczesności, tym bardziej

autorytet traci swoją dawną stabilność,

a człowiek coraz częściej pozostaje sam

wobec konieczności dokonywania wyborów i

określania własnych wartości. Literatura

ukazuje autorytet jako wartość stopniowo

ulegającą rozpadowi, lecz wciąż

niezbędną w życiu człowieka. Choć

współczesne autorytety okazują się

niepełne, sprzeczne lub zawodne, to

właśnie ich obecność lub brak zmusza

jednostkę do refleksji samodzielnego

myślenia oraz odpowiedzialnego

kształtowania własnej postawy wobec

świata. We Przedwiośniu Stefana

Żeromskiego problem autorytetu odgrywa

kluczową rolę w procesie dojrzewania i

kształtowania postaw głównego bohatera,

Cezarego Baryki. Autor ukazuje, że w

rzeczywistości historycznego przełomu

autorytety nie są jednoznaczne ani

stabilne, lecz często sprzeczne i

niepełne, co dodatkowo komplikuje drogę

młodego człowieka ku dojrzałości.

Pierwszym i najważniejszym autorytetem w

życiu Cezarego jest jego ojciec, Seweryn

Baryka. Mimo długiej nieobecności

spowodowanej wojną, ojciec wywiera

ogromny wpływ na światopogląd syna.

Opowieść o szklanych domach staje się

dla Cezarego symboliczną wizją idealnej

Polski. sprawiedliwej, nowoczesnej i

pozbawionej krzywd społecznych.

Autorytet ojca nie polega tu na

narzucaniu konkretnych rozwiązań, lecz

na zaszczepieniu marzenia i nadziei. To

właśnie ta wizja skłania Cezarego do

poszukiwania sensu i do podjęcia drogi w

nieznaną rzeczywistość. W dorosłym życiu

Cezary spotyka się jednak z kolejnymi

znacznie bardziej problematycznymi

autorytetami. Jednym z nich jest Szymon

Gajowiec, przedstawiciel racjonalnego

myślenia i stopniowych reform. Gajowiec

wierzy w ewolucyjne zmiany, pracę u

podstaw i odpowiedzialność obywatelską.

Dla Cezarego staje się on autorytetem

intelektualnym i moralnym, ale jego

postawa wydaje się bohaterowi zbyt

powolna i nieprzystająca do skali

społecznych krzywd. Przeciwieństwem

gajowca jest Antoni Luulek,

reprezentujący autorytet rewolucyjny.

Lulek odwołuje się do emocji, gniewu i

potrzeby natychmiastowej zmiany. Jego

poglądy są radykalne i bezkompromisowe,

a wizja świata oparta na przemocy i

ideologii budzi w Cezarym zarówno

fascynację, jak i niepokój. Żeromski

pokazuje w ten sposób, że autorytety

mogą być niebezpieczne, jeśli opierają

się wyłącznie na emocjach i dogmatach.

Cezary Baryka pozostaje rozdarty

pomiędzy sprzecznymi wzorcami. Żaden z

nich nie daje mu pełnych odpowiedzi, ani

nie staje się ostatecznym punktem

odniesienia. W finale powieści bohater

znajduje się na symbolicznym rozdrożu,

co podkreśla, że rola autorytetu w jego

życiu polega nie na podporządkowaniu

się, lecz na konieczności samodzielnego

wyboru. Żeromski sugeruje, że prawdziwa

dojrzałość rodzi się z krytycznego

podejścia do autorytetów, a nie z

bezrefleksyjnego posłuszeństwa. Inny

obraz autorytetu odnajdujemy w dramacie

Tango Sławomira Mrozka. W

przeciwieństwie do przedwiośnia, gdzie

autorytety istnieją, choć są

niejednoznaczne i często zawodzą, w

tangu zostają one niemal całkowicie

odrzucone. Rodzina Stomilów funkcjonuje

w świecie pozbawionym jasno określonych

norm, zasad i hierarchii. Rodzice

rezygnują z roli wychowawczej, traktując

absolutną wolność jako najwyższą

wartość, co prowadzi do chaosu

obyczajowego i moralnego. Brak granic

sprawia, że zanikają wszelkie punkty

odniesienia, a codzienne życie traci

sensowny porządek. W takiej

rzeczywistości buntownikiem staje się

Artur, który paradoksalnie nie buntuje

się przeciwko tradycji, lecz przeciwko

jej brakowi. Jego dążenie do

przywrócenia zasad, formetu wynika z

potrzeby stabilności oraz jasnych reguł,

które nadawałyby życiu sens i

przewidywalność. Artur próbuje odbudować

autorytet poprzez przywrócenie dawnych

wartości takich jak porządek, moralność

czy instytucja małżeństwa. Jego

działania mają charakter desperackiej

próby ratowania świata, w którym

wszystko stało się względne i

przypadkowe. Jednak wysiłki Artura

kończą się klęską, ponieważ

społeczeństwo pozbawione normne

do ich zaakceptowania. Brak autorytetów

intelektualnych i moralnych prowadzi do

sytuacji, w której jedyną formą władzy

okazuje się siła fizyczna. Finał

dramatu, w którym władzę przejmuje Edek,

ukazuje najbardziej niebezpieczną

konsekwencję zaniku autorytetów. Triumf

brutalności i prymitywizmu. Mrożek

ostrzega, że tam gdzie nie istnieje

autorytet oparty na wartościach i

rozumie, bardzo łatwo pojawia się

autorytet przemocy, który

podporządkowuje sobie innych bez

potrzeby uzasadnienia czy moralnej

legitymizacji. Analiza przedwiośnia

Stefana Żeromskiego oraz tanga Sławomira

Mrożka pokazuje, że literatura ukazuje

autorytet jako wartość niezbędną, lecz

coraz bardziej problematyczną i

niejednoznaczną. W świecie współczesnym

autorytety rzadko są jednoznaczne i nie

dają gotowych odpowiedzi, a ich rola

polega raczej na prowokowaniu do

myślenia i zmuszaniu człowieka do

samodzielnych wyborów. Jednostka nie

może już bezrefleksyjnie podporządkować

się wzorcom, lecz musi je krytycznie

oceniać i świadomie decydować, które z

nich uznać za własne. Cezary Baryka

dojrzewa poprzez konfrontację z różnymi

często sprzecznymi autorytetami, ucząc

się, że żaden z nich nie jest doskonały

ani kompletny. Z kolei dramat mrożka

ukazuje do jakich konsekwencji prowadzi

całkowity brak autorytetów, chaosu,

dezorientacji i ostatecznie triumfu

przemocy. Oba utwory wskazują, że

człowiek pozbawiony punktów odniesienia

traci orientację moralną i poczucie

sensu. Literatura jednoznacznie sugeruje

więc, że choć dawnych jednoznacznych

autorytetów nie da się już przywrócić,

potrzeba ich istnienia w życiu człowieka

pozostaje aktualna i niezmienna.

Autorytet nawet jeśli nie daje prostych

odpowiedzi pomaga porządkować świat

wartości i stanowi ważny element procesu

dojrzewania oraz kształtowania

odpowiedzialnej postawy wobec

rzeczywistości.

Inne konteksty literackie. Antyczna

tragedia ukazuje losy antygony córki

Edypa, która po bratobójczej walce traci

obu braci stojących po przeciwnych

stronach konfliktu. Decyzją władzy jeden

z poległych zostaje pochowany z

honorami, natomiast drugi skazany jest

na hańbę i pozbawiony pogrzebu.

Autorytet prawa państwowego reprezentuje

Kreon, król Tep, który obejmuje władzę

po śmierci synów Edypa. Antygona nie

akceptuje rozkazu Kreona, ponieważ

kieruje się prawem boskim i obowiązkiem

wobec rodziny. Decyduje się złamać zakaz

władcy i pochować brata, sprzeciwiając

się autorytetowi państwa. Jej bunt

prowadzi do tragicznych wydarzeń, które

kończą się śmiercią bohaterów i upadkiem

rodziny królewskiej. Utwór pokazuje, że

konflikt między autorytetem władzy a

sumieniem jednostki może prowadzić do

nieodwracalnych konsekwencji.