Witajcie. Dziś zabieramy was w podróż w

czasie do państwa, które no przez ponad

1000 lat było prawdziwą potęgą. Mówimy o

cesarstwie bizantyjskim.

>> Brzmi może trochę egzotycznie, ale to

nic innego jak yyy ta wschodnia część

cesarstwa rzymskiego.

>> Ta, która przetrwała po podziale w 395

roku. I to jak przetrwała? Prawie 1000

lat dłużej niż zachód. Niesamowite.

>> Dokładnie.

To naprawdę robi wrożenie.

>> Chcesz to dobrze zapamiętać? Testy,

quizy i infografiki. Link w opisie. Ucz

się mądrzej, nie dłużej.

>> Czasem mówi się też Bizancjum, prawda?

Od tej dawnej greckiej osady Bizancjon

albo nowy Rzym.

>> Tak, bo oni sami, no wiesz, ciągle

uważali się za Rzymian. Dla nich upadek

Rzymu na zachodzie to nie był koniec.

Wyobrażam sobie, Rzym pada, a tu na

wschodzie wszystko trwa dalej, kwitnie

przez wieki.

>> No właśnie. Ten rok 476, kiedy Odoaker,

wódz germański odsunął od władzy

ostatniego cesarza w Rzymie.

>> Symboliczny koniec Zachodu.

>> Tak, ale w Konstantynopolu władcy

myśleli inaczej. Uważali, że to oni są

teraz tymi prawdziwymi

legalnymi następcami całego imperium.

Tyle że centrum przeniosło się na

wschód.

>> No właśnie. Konstantynopol to jest chyba

no absolutny klucz do zrozumienia

Bizancjum. Musimy to rozpakować.

Dlaczego to miasto było aż tak ważne?

>> Przede wszystkim lokalizacja genialna po

prostu.

>> Czyli

>> no pomyślmy. Leży na styku Europy i

Azji. Kontroluje cieśninę Bosfor, czyli

przejście między morzem czarnym a

Śródziemnym.

>> Jak brama, prawda?

>> Dokładnie. Kto miał tę bramę, ten

kontrolował handel, ale też mógł no

blokować wrogie floty. To dawało

gigantyczną przewagę strategiczną i

ekonomiczną oczywiście też.

>> Okej, położenie super, ale samo miasto

jak wyglądało? Słyszałam, że te

fortyfikacje były legendarne. Mamy tu

infografikę na stronach 138, 139.

Spójrzmy.

>> Oj tak. Konstantynopol to była forteca

niemal nie do zdobycia. Od strony lądu

chroniły go słyjne mury Teodezjusza. Na

mapce to numer jeden.

>> I to nie był zwykły mur. Tak.

>> Ależ skąd. To był potrójny system.

Wyobraź sobie. Najpierw głęboka fosa,

potem pierwszy niższy mur, a za nim

drugi potężny wysoki mur z wieżami.

>> Wow. Trzy linie obrony.

>> Tak. I te mury przez prawie 1000 lat

odpierały ataki. Zdobycie miasta od lądu

było no prawie niemożliwe.

>> Niesamowite. Taki starożytny game over

dla najeźdźców. A co jeszcze tam mamy?

Widzę złotą bramę numer 2.

>> Złota Brama? Tak, to było to najbardziej

reprezentacyjne wejście. Tędy wjeżdżali

cesarze po zwycięskich wojnach. taki

wiesz pokaz siły.

>> A pałac cesarski blacherny ner 3

>> to późniejsza rezydencja cesarzy, ważna

zwłaszcza od X wieku.

>> Miasto musiało być ogromne. Jak oni tam

wodę dostarczali? Widzę akwedukt Valensa

numer cter. Jak to działało? Coś jak

dzisiejsze wodociągi?

>> Tak, ale bez pomp. To był majstyk

inżynierii rzymskiej, a potem

bizantyjskiej. Długie kanały, często na

arkadach, prowadziły wodę z daleka. ze

wzgórz, wykorzystując grawitację.

>> Proste i genialne.

>> Dokładnie. Akwedukt Valensa był jednym z

kluczowych. Dostarczał wodę nie tylko do

picia, ale też do łazień, fontan.

>> A centrum życia, gdzie ludzie się

spotykali, handlowali, Forum Konstantyna

ner 5.

>> Tak, to był główny plac publiczny, taki

odpowiednik rzymskiego forum. Ale jeśli

chodzi o emocje, o coś, co naprawdę

poruszało tłumy,

>> to co? Hipodrom numer 6. Gigantyczny tor

do wyścigów rydwanów.

>> Rydwanów jak w Benchurze.

>> Coś w tym stylu, ale to było coś więcej

niż sport. Wyobraź sobie dzisiejszy

stadion piłkański, ale pomnóż jego

znaczenie społeczne i polityczne razy

100.

>> Aż tak?

>> Absolutnie. Kibice dzielili się na

stronnictwa zielonych i błękitnych. To

nie byli tylko fani, to były potężne

grupy wpływu.

>> Jak partie polityczne prawie. Trochę

tak. Były tam wszystkie warstwy

społeczne i te grupy rywalizowały ze

sobą czasem bardzo brutalnie, nie tylko

na torze. Cesarz musiał się z nimi

liczyć. Zamieszki na hipodromie mogły

przerodzić się w bunt.

>> Niesamowite. Czyli centrum rozrywki, ale

i polityki. Obok jest wielki pałac numer

8, główna siedziba władców.

>> Tak, przez większość historii Bizancjum,

przynajmniej do X wieku. To był ogromny

kompleks budynków. Pałacy, kościoły,

ogrody, urzędy. Po prostu serce

imperium.

>> Mówiłyśmy o obronie od lądu, a od morza

>> też pomyśleli. Wzdłuż wybrzeża też

biegły mury. To numer D9. A co

najważniejsze wejście do Złotego Rogu,

>> tej zatoki portowej.

>> Tak można je było zamknąć. Rozciągali

przez wodę gigantyczny łańcuch na

pływakach.

>> Łańcuch? Taki zwykły łańcuch. No

gigantyczny, ale tak prosty pomysł,

który uniemożliwiał wpłynięcie wrogich

okrętów do portu. Bardzo skuteczny,

>> genialne. A co jakby wróg odciął

akwedukty? Mieli zapasy wody. Widzę tu

cysternę bazyliki numer 11.

>> To jest dopiero coś. Kolejny dowód na

ich geniusz inżynieryjny. Cysterna

bazyliki, czasem nazywana podziemnym

pałacem.

>> Podziemny pałac. Brzmi tajemniczo,

>> bo to wygląda niesamowicie. Olbrzymi

podziemny zbiornik na wodę, pitną, jakby

wielka sala pod ziemią, pełna kolumn,

ponad 300 marmurowych kolumn

podtrzymujących strop.

>> Jak podziemne jezioro,

>> dokładnie mogła zgromadzić tyle wody, że

miasto mogło przetrwać naprawdę długie

oblężenie. Cud inżynierii.

>> I na koniec naszej wycieczki po

Konstantynopolu chyba najsłynniejsza

budowla. Hagia Sofia, ner 12. Kościół

mądrości bożej. Co w nim takiego

wyjątkowego?

>> Ach, Hagia Sofia to jest no absolutna

perła, symbol potęgi Bizancjum,

zbudowana w VI wieku,

>> czyli bardzo wcześnie.

>> Tak. I przez prawie 1000 lat była

największym kościołem chrześcijańskim na

świecie. A jej kopuła,

>> ta słynna kopuła

>> właśnie wydaje się jakby unosiła się w

powietrzu. To dzięki nowatorskim

rozwiązaniom konstrukcyjnym takim jak

pendentywy to pozwoliło stworzyć ogromną

przestrzeń w środku bez masywnych

filarów. Wrażenie jest no piorunujące.

Nawet dzisiaj

>> niesamowite. A potem stała się meczetem,

prawda?

>> Tak. Po zdobyciu miasta przez Turków

1453

dobudowali minerety. Dziś to muzeum.

świadek całej tej burzliwej historii.

>> Wspomniałeś, że powstała w VI wieku i to

nas płynnie prowadzi do postaci cesarza

Justyniana Wielkiego. Panował w latach

527565.

Tutaj robi się naprawdę interesująco.

>> Oj tak. Justynian to postać, no z

rozmachem miał wielką wizję. Po pierwsze

marzył o odbudowie dawnego imperium

rzymskiego,

>> tego, które rozpadło się na zachodzie.

>> Dokładnie. Chciał odzyskać te ziemie

zajęte przez ludy germańskie i rozpoczął

wielkie wojny. Mamy mapę na stronie 140,

która pokazuje jak bardzo udało mu się

powiększyć Bizancjum.

>> Widzę Afryka Północna, Italia, część

Hiszpanii.

>> Tak. Odbił te tereny wandalom,

Ostrogotom, Wizygotom, czyli właśnie tym

ludom germańskim, które tam rządziły.

>> Czyli na moment Bizancjum znów

kontrolowało prawie całe Morze

Śródziemne. Imponujące. Ale czy to się

opłaciło? Słyszałam, że te wojny były

strasznie kosztowne.

>> I tu jest problem. Te podboje pochłonęły

gigantyczne środki, finansowe i ludzkie,

a co gorsza, okazały się bardzo

nietrwałe.

>> Czyli szybko to stracili

>> w dużej mierze. Tak, stosunkowo szybko

po jego śmierci. Dlatego historycy do

dziś się spierają, czy ta próba odbudowy

imperium to nie był błąd, czy nie

osłabiła państwa na dłuższą metę.

>> Rozumiem. Wielka ambicja, ale i wielkie

ryzyko. Ale Justynian to nie tylko

wojny. Mówi się przede wszystkim o jego

dokonaniach w dziedzinie prawa. Co on

właściwie zrobił? Prawo rzymskie

istniało od wieków.

>> To prawda, ale przez te wieki

nagromadziło się mnóstwo przepisów,

ustaw, dekretów, opinii prawników.

Często były sprzeczne, nieaktualne, taki

wiesz prawniczy chaos.

>> Trudno było się w tym połapać.

>> Dokładnie.

I Justynian postanowił zrobić z tym

porządek. Powołał komisję najlepszych

prawników. Ich zadaniem było zebranie

tego wszystkiego, przejrzenie, usunięcie

sprzeczności, ujednolicenie i spisanie w

jednym spójnym zbiorze.

>> Jakby zrobić generalne porządki w

starych papierach i stworzyć jedną

przejrzystą instrukcję.

>> Świetne porównanie. Właśnie o to

chodziło. W tekście źródłowym na stronie

140 jest nawet cytat z samego cesarza,

który mówi, że wielu przed nim chciało

to zrobić, ale nikt się nie odważył, a

on postanowił obdarzyć tym państwo.

>> I udało się.

>> I to jak efektem była monumentalna

kodyfikacja prawa znana jako kodeks

Justyniana, chociaż technicznie składała

się z kilku części kodeksu, digestów,

instytucji i nowel.

>> I co dalej? Jakie to miało znaczenie?

ogromne. Po pierwsze stało się podstawą

prawa w Bizancjum na kolejne 900 lat,

ale co ważniejsze

>> wpłynęło na Europę

>> bardzo mocno. Kiedy w Europie Zachodniej

po wiekach chaosu zaczęto na nowo

odkrywać prawo rzymskie, to właśnie

kodeks Justyniana był głównym źródłem.

Na nim budowano nowożytne systemy prawne

w wielu krajach.

>> Czyli nasze dzisiejsze prawo też ma tam

korzenie.

>> Zdecydowanie. Wiele zasad dotyczących

umów, własności, dziedziczenia. To

wszystko wywodzi się w dużej mierze

właśnie stamtąd. Bez Justyniana prawo w

Europie wyglądałoby pewnie inaczej.

>> Niesamowite, że decyzja sprzed półtora

tysca lat wciąż ma takie echo. No i

trzeci obszar Justyniana to chyba

budownictwo.

>> Tak, był wielkim budowniczym. Najlepszy

przykład to oczywiście Hagia Sofia, o

której mówiliśmy.

>> Symbol jego potęgi.

>> Dokładnie. Ale budował też mnóstwo

innych kościołów, klasztorów,

fortyfikacji, mostów, akweduktów w całym

imperium. chciał zostawić po sobie

trwały ślad.

>> Dobrze, to spróbujmy teraz zebrać te

najważniejsze punkty. Co trzeba

zapamiętać o Bizancjum?

>> Okej. Po pierwsze, Bizancjum to

wschodnia część cesarstwa rzymskiego,

stolica w Konstantynopolu.

Przetrwała zachód od 1000 lat aż do 1453

roku i uważali się za Rzymian.

>> Po drugie, kluczowa była stolica

Konstantynopol. Strategiczne położenie,

niesamowite fortyfikacje. Mury

Teodozjusza, Łańcuch w Złotym Rogu.

>> Po trzecie, wspaniałe budowle w

Konstantynopodpolu.

Warto zapamiętać mury Teodozjusza,

cudowną HG Sofię, centrum życia

społecznego Hipodrom i genialną cysternę

bazyliki. Infografika na stronach

138-139

pomoże to sobie utrwalić. Po czwarte,

ważna postać to cesarz Justynian Wielki

z VI wieku. Próbował odbudować imperium

na zachodzie z różnym skutkiem, ale co

ważniejsze uporządkował prawo rzymskie.

>> Po piąte, efektem jego pracy jest kodeks

Justyniana, czyli ten uporządkowany

zbiór praw. Miał gigantyczny wpływ na

prawo w Bizancjum i później w całej

Europie. Do dziś to odczuwamy.

>> I po szóste, Bizancjum przechowało i

rozwijało kulturę antyczną grecką i

rzymską przez całe średniowiecze. Byli

takimi strażnikami dziedzictwa.

>> Dokładnie. I może na koniec taka myśl do

zastanowienia. To rodzi ważne pytanie.

Widzieliśmy jak Justymian uporządkował

prawo. Ale dlaczego to właściwie takie

ważne, żeby mieć jasne, spisane zasady?

>> No właśnie. Dlaczego? Pomyślmy, jak by

wyglądało nasze życie w szkole, w

mieście, w kraju, gdyby nie było jasnych

reguł, gdyby były niejasne, ciągle się

zmieniały, zależały od czyjegoś

widzimisie. Czy dalibyśmy radę normalnie

funkcjonować, współpracować?

>> Pewnie byłby chaos.

>> No właśnie. To uporządkowanie prawa,

które zrobił Justynian pokazuje jak

fundamentalne dla państwa i dla nas

wszystkich są jasne zasady gry.