Dziś na warsztat bierzemy coś, co yyy

siedzi w głowie chyba każdego z nas.

Poczucie bezpieczeństwa.

>> Mhm.

>> Niby prosta sprawa, chcemy czuć się

bezpiecznie, no i kropka. Ale tak

naprawdę to jest fundament wszystkiego.

>> Absolutnie.

>> Bez tego nie da się normalnie żyć,

pracować, no planować czegokolwiek.

>> To prawda. Z definicji bezpieczeństwo to

jest stan, w którym nic nie zagraża

naszemu życiu i zdrowiu. Ale wiesz,

kluczowe jest tu słowo poczucie.

>> A czyli subiektywność.

>> Dokładnie. To jest coś skrajnie

subiektywnego. Inaczej bezpieczeństwo

postrzega mieszkaniec spokojnego

szwajcarskiego miasteczka, a inaczej

ktoś, kto żyje w regionie nawiedzanym

przez huragany

>> albo w miejscu niestabilnym politycznie.

>> Właśnie. I właśnie tę przepaść między

powiedzmy statystyką a emocjami chcemy

dziś zbadać. Spróbujemy odpowiedzieć na

kilka pytań. Dobrze.

>> Pierwsze, co tak naprawdę statystycznie

jest dla nas największym zagrożeniem na

świecie? Po drugie, jak te zagrożenia

i nasze lęki różnią się w zależności od

tego, gdzie mieszkamy

>> i pewnie jak to w ogóle zmierzyć.

>> Dokładnie.

Jak można zmierzyć coś tak ulotnego jak

strach?

>> Chcesz to dobrze zapamiętać? Testy,

quizy i infografiki. Link w opisie. Ucz

się mądrzej, nie dłużej.

>> No dobrze, to zacznijmy od prostego

eksperymentu myślowego. Gdyby tak

zapytać ludzi na ulicy, co najbardziej

zagraża ich życiu, to jakie byłyby

odpowiedzi?

>> Ojej, no na pewno usłyszelibyśmy o

wojnach, terroryzmie, przestępczości.

>> Katastrofy lotnicze.

>> Tak. Może katastrofy, trzęsienia rzemi

to są obrazy, które media pokazują nam

najczęściej,

>> bo są dramatyczne.

>> Są nagłe, dramatyczne i no mocno

działają na wyobraźnię.

>> Dokładnie. A jak to wygląda w

rzeczywistości? Co mówią te twarde dane?

>> A dane mówią coś, co na pierwszy rzut

oka jest,

no jest po prostu szokujące.

Największym, absolutnie dominującym

zagrożeniem dla ludzi na całym świecie

są choroby.

>> Chwila, jak dominującym?

>> Ponad 90% wszystkich zgonów na świecie

jest spowodowanych właśnie chorobami,

>> czyli że

>> że ponad 9 na 10 osób umiera z przyczyn

naturalnych.

>> Muszę przyznać, że to jest uderzające.

Ponad 90%.

Wszyscy żyjemy w strachu przed wypadkami

czy atakami, a statystycznie największe

szanse mam umrzeć, bo coś w moim

organizmie przestanie działać.

>> To brzmi aż absurdalnie, prawda?

>> Tak,

>> ale tak właśnie jest. I co ważniejsze,

te choroby nie biorą się znikąd. One są

często wynikiem bardzo konkretnych,

prozaicznych problemów. Możemy je

potraktować jak takich cichych zabójców.

>> Dobra, to rozpakujmy to.

Jacy są ci cisi zabójcy

>> podatnym na infekcję.

>> Okej.

>> Drugi to brak dostępu do czystej wody i

sanitariatów, co jest prostą drogą do

epidemii. Do tego dochodzi niezdrowy

styl życia, używki, zanieczyszczenie

środowiska

>> i pewnie opieka zdrowotna.

>> I wreszcie ten kluczowy element, brak

dostępu do opieki medycznej, która

mogłaby tym wszystkim problemom zaradzić

na wczesnym etapie.

>> Okej, to jest te 90%. A co zresztą, co z

tymi przyczynami śmierci, które nie są

chorobami? To wciąż jest mniej więcej co

11 zgon, więc całkiem sporo. Tę grupę

nazywamy nagłymi zgonami i tutaj na

pierwszym miejscu bez niespodzianek są

wypadki

>> drogowe. Tak,

>> głównie drogowe, ale też te w pracy,

upadki, utonięcia, takie zwykłe losowe

zdarzenia.

>> No dobrze, a gdzie na tej liście jest

przemoc? Gdzie są te wszystkie rzecze,

których tak bardzo się boimy?

morderstwa, wojny.

>> I tu dochodzimy do kolejnego faktu,

który wywraca intuicję do góry nogami.

>> To znaczy,

>> jeśli weźmiemy pod uwagę śmierć zadaną

celowo, to statystycznie znacznie

częściej ludzie odbierają życie same

sobie niż są zabijani przez kogoś

innego.

>> Samobójstwa.

>> Tak, samobójstwa są trzecią najczęstszą

przyczyną nagłej śmierci na świecie.

Czyli po wypadkach to nie wojny, ale

właśnie akty desperacji są kolejnym

wielkim zagrożeniem.

>> Dokładnie. A wojny, terroryzm czy klęski

żywiołowe, choć niezwykle tragiczne i

medialne, w skali globalnej odpowiadają

za stosunkowo niewielki odsetek zgonów.

>> Ale ich skutki są szersze.

>> Ich prawdziwia niszczycielska siła

polega na czymś innym. One niszczą

infrastrukturę, co prowadzi do głodu i

chorób. I tak to błędne koło się zamyka.

No i to nas prowadzi do kluczowej

kwestii. To wszystko nie dzieje się

wszędzie tak samo, prawda? Zagrożenia

muszą być zupełnie inne w Szwajcarii i

powiedzmy w Sudanie Południowym.

>> Oczywiście, że tak. Jest taki

fascynujący wykres na stronie 234,

który pokazuje jak często ludzie

umierają z tych nagłych przyczyn w

różnych regionach świata.

>> I co on pokazuje? Europa i rozwinięta

Azja, jak Japonia czy Korea Południowa

to na tej mapie są takie spokojne,

bezpieczne ołazy. Odsetek nagłych zgonów

jest tam najniższy.

>> Co jest raczej logiczne, dobre drogi,

przestrzeganie prawa, niska

przestępczość. A gdzie jest drugi

biegun? Gdzie sytuacja jest najgorsza? I

to jest ciekawe. Największy odsetek

takich zgonów widzimy niekoniecznie w

krajach najbiedniejszych, ale w tych

ośrednim poziomie rozwoju,

>> czyli na przykład gdzie?

>> Na przykład w części Ameryki Łacińskiej

czy Azji Południowej.

>> Chwila, to interesujące. Dlaczego akurat

tam?

>> To jest świetne pytanie. Dzieje się tak

prawdopodobnie dlatego, że z jednej

strony mamy tam już do czynienia z

szybkim rozwojem, a więc z większą

liczbą samochodów, bardziej dynamicznym

życiem,

>> co zwiększa ryzyko wypadków,

>> tak. A z drugiej strony nie ma tam

jeszcze tak rozwiniętych systemów

bezpieczeństwa, stabilnego prawa i

niskiej przestępczości jak w krajach

najbogatszych. To jest taka

niebezpieczna faza przejściowa.

>> Czyli to nie tylko brak kul latających

nad głową,

>> nie,

>> ale też pewność, że będę miał co włożyć

do garnka i że jak złamie nogę, to ktoś

mi pomoże.

>> Właśnie można powiedzieć, że poczucie

bezpieczeństwa opiera się na trzech

filarach. Pierwszy to bezpieczeństwo

zdrowotne. Pewność, że w razie choroby

dostanę pomoc.

>> Jasne.

>> Drugi to bezpieczeństwo socjalne i

żywnościowe, czyli brak strachu o utraty

pracy i dachu nad głową. I dopiero

trzeci to ten najbardziej oczywisty.

Niskie zagrożenie przestępczością czy

wojną.

>> Muszą być spełnione wszystkie trzy,

>> tak żebyśmy czuli się naprawdę

bezpiecznie. Jest też inna mapa na

stronie 235, która świetnie to obrazuje.

Wygląda trochę jak taka mapa pogodowa

globalnych nastrojów. Pokazuje gdzie

ludzie w ostatnich latach czuli się

coraz bezpieczniej, a gdzie ten strach

narastał.

>> Tak, ta mapa jest bardzo wymowna. Europa

Zachodnia, Australia, Kanada są na

żółto. Tam od lat jest stabilnie i

bezpiecznie, więc no nic się nie

zmienia. status quo.

>> Tak, ale potem widzimy wielkie zielone

plamy. Na przykład w Afryce i Azji. To

kraje, które się rozwijają i ludzie

realnie czują, że ich życie się

poprawia.

>> Ale są też te niepokojące czerwone

obszary. Wyraźnie widać taki w Ameryce

Łacińskiej. Co tam się dzieje?

>> Czerwień na tej mapie niemal zawsze

oznacza niestabilność. Może to być

kryzys gospodarczy, który rodzi biedę i

przestępczość. Może niestabilność

polityczna, a mogą być klęski żywiołowe.

>> A w Ameryce Łacińskiej

>> prawdopodobnie nałożyło się na siebie

kilka z tych czynników, co przełożyło

się na spadek poczucia bezpieczeństwa.

>> Zejdźmy jeszcze niżej do konkretnych

lęków. Weźmy coś tak prozaicznego jak

jazda samochodem.

>> O, to jest świetny przykład. I tu znowu

mamy coś, co wywraca logikę do góry

nogami. Jest mapa na stronie 236,

która pokazuje, gdzie na świecie ginie

najwięcej ludzi w wypadkach drogowych.

No i

>> i wiesz co? Najbezpieczniej jest w

Europie, gdzie samochodów jest

zatrzęsienie, a najbardziej

niebezpiecznie w Afryce, gdzie aut jest

relatywnie mało.

>> Jak to w ogóle możliwe?

>> To jest suma kilku czynników. Po

pierwsze, stan dróg i pojazdów.

>> To oczywiste.

>> Po drugie, kultura jazdy, zapinanie

pasów, noszenie kasków, jazda na

trzeźwio. Ale kluczowy jest trzeci

element, jakość i czas reakcji służb

ratunkowych.

>> Aha. W Europie pomoc przyjeżdża szybko i

jest na wysokim poziomie. W wielu

krajach afrykańskich te same obrażenia,

które u nas byłyby do wyleczenia, często

kończą się śmiercią.

>> Rozumiem. Okej, wypadki to jedno, ale to

czego ludzie boją się chyba najbardziej

to celowa przemoc. Ten pierwotny strach

przed napadem w ciemnej uliczce.

>> Tak.

>> Zobaczmy jak ten lęk rozkłada się na

świecie, bo tu różnice muszą być jeszcze

bardziej dramatyczne

>> i są. Wykres na stronie 237 pokazuje jak

duży jest ten strach. W Ameryce

Łacińskiej i Afryce subsacharyjskiej

ponad 60% populacji żyje w stałej

obawie, że w najbliższym czasie padnie

ofiarą przestępstwa z użyciem przemocy.

>> Ponad połowa ludzi boi się wyjść z domu.

To jest niewyobrażalne.

>> I co ważne, ten strach nie jest

irracjonalny. On ma pełne pokrycie w

realnie wysokich wskaźnikach

przestępczości.

>> A na drugim biegunie? Na drugim bieguniu

mamy Europę Północną i Azję Wschodnią,

gdzie ten odsetek jest minimalny. Tam

poczucie bezpieczeństwa buduje nie tylko

niska przestępczość, ale też ogromne

zaufanie do policji i niskie nierówności

społeczne.

>> A co z zagrożeniem, które jest mniej

namacalne, ale coraz bardziej obecne w

naszych głowach? Zmiany klimatu i klęski

żywiołowe.

>> To jest strach silnie związany z

geografią. wykres na stronie 238 to

pokazuje, najbardziej obawiają się go

mieszkańcy krajów w strefach równikowych

i zwrotnikowych.

>> Na przykład

>> liderem w tych rankingach są na przykład

Filipiny, kraj wyspiarski regularnie

nawiedzany przez potężne tajfuny.

>> Czyli dla nas to często jest jakaś

abstrakcyjna dyskusja o przyszłości, a

dla rolnika na Filipinach to bardzo

realna kwestia przetrwania następnego

sezonu.

>> Dokładnie tak. Dla nich ekstremalne

zjawiska pogodowe, susze, powodzie, fale

upałów to nie jest teoria,

>> to jest życie.

>> A co z tym idzie ryzyko głodu. To

problem, który dzieje się tu i teraz.

>> Mówimy o tych wszystkich badaniach,

mapach, lękach, ale jak w ogóle zbadać

coś tak ulotnego i subiektywnego jak

poczucie bezpieczeństwa? Przecież nie da

się tego włożyć pod mikroskop.

Najprostszym i najskuteczniejszym

narzędziem są badania ankietowe. Po

prostu pyta się ludzi. Słynny instytut

Galupa co roku zadaje mieszkańcom całego

świata te same proste pytania.

>> Jakie?

>> Czy ufasz lokalnej policji albo czy

czujesz się bezpiecznie spacerując

samotnie nocą w swojej okolicy? Potem

porównuje się odpowiedzi i wychodzą z

tego fascynujące wzorce.

>> I to jest genialne w swojej prostocie. W

naszych materiałach jest świetny

przykład, jak to działa w praktyce.

Ankieta o bezpieczeństwie w szkole na

stronach 238

239.

>> A tak.

>> Zamiast pytać o wojny, pyta się uczniów

o bardzo konkretne rzeczy.

>> Właśnie

pytania nie są o geopolitykę, tylko o if

codzienność. Czy czujesz się bezpiecznie

na korytarzu podczas przerwy? Czy ktoś

ci dokucza, czy boisz się iść do szatni?

Mhm.

>> To pokazuje, że ten wielki globalny

temat można sprowadzić do skali, którą

możemy zbadać i na którą możemy realnie

wpłynąć. To nie jest tylko abstrakcyjna

statystyka.

>> Dobrze, to była ogromna dawka wiedzy.

Spróbujmy to wszystko zebrać. Po tej

rozmowie mam w głowie jeden główny

uderzający wniosek.

>> Jaki? że żyjemy w świecie gigantycznego

zniekształcenia percepcji. Boimy się nie

tego, co jest statystycznie najbardziej

prawdopodobne, ale tego, co jest

najbardziej spektakularne.

>> Dokładnie.

>> To jest absolutnie sedno sprawy. Cała ta

rozmowa pokazuje właśnie tę przepaść

między tym, co nas realnie zabija, a

tym, czego się panicznie boimy.

>> Nasz mózg jest tak zaprogramowany.

>> Dziś może być to zamach terrorystyczny.

A tymczasem największymi cichymi

zabójcami są rzeczy prozaiczne, powolne

i

>> nudne.

>> Tak. Brudna woda, zła dieta, brak

dostępu do lekarza, niebezpieczne

warunki w pracy, niezapięte pasy.

>> To nie są tematy na czołówki wiadomości.

Właśnie, ale to one odpowiadają za

przytłaczającą większość tragedii na

świecie i dopiero uświadomienie sobie

tego pozwala zrozumieć, gdzie naprawdę

leżą największe wyzwania.

>> Czyli podsumowując dla kogoś, kto

powiedzmy przygotowuje się do

sprawdzania z tego tematu, po pierwsze

poczucie bezpieczeństwa to subiektywne

odczucie, zależne od tego, gdzie żyjemy.

>> Tak.

>> Po drugie, realnie największym

zagrożeniem są choroby, a nie wojny czy

wypadki. Po trzecie, nasza percepcja

zagrożeń jest często błędna i

kształtowana bardziej przez emocje niż

przez fakty. I po czwarte, że to czego

się boimy, czy to wypadków,

przestępczości, czy klęsk żywiołowych

jest mocno powiązane z realnymi

warunkami w naszym otoczeniu.

>> A na koniec,

>> a na koniec, że nawet tak subiektywne

uczucie można badać za pomocą prostych

narzędzi jak ankiety.

>> Dziękuję.

Widać wyraźnie, że choć potrzeba

bezpieczeństwa jest uniwersalna, to

nasze lęki są bardzo lokalne. Kształtuje

je to, co widzimy za oknem, a

niekoniecznie to, co pokazują globalne

statystyki.

>> I to rodzi na koniec jedno niezwykle

ważne pytanie do zastanowienia. Skoro

nasze poczucie bezpieczeństwa jest tak

subiektywne, to w jakim stopniu media i

informacje, które do nas codziennie

docierają, celowo lub nie, wpływają na

nasze postrzeganie zagrożeń i czy

przypadkiem nie odwracają naszej uwagi

od tych cichych, prawdziwych zabójców,

skupiając ją na tych głośnych i

spektakularnych.

Yeah.