Soli, merhaba. Bugün Avrupa Komisyonu

başkanının söyledikleriyle başlayalım

istiyorum. Van Derli'nin söyledikleri

bilinçaltında Türkiye'ye bir hakaret mi

yoksa tam tersi bir iltifat mı? Yani

Türkiye'yi Çin ve Rusya ile aynı güçte

mi görüyor yoksa aynı şekilde tehlikeli

mi görüyor?

>> Nereden baktığına bağlı bu tabii

Türkiye'de bir infial uyandırdı. eee çok

sert bir tepki henüz hükümet cenahından

gelmedi. Yalnız o soruya cevap vermeden

önce ben geçen haftadan açık bıraktığımı

düşündüğüm bir dosyayı kapatmak

istiyorum. Geçen hafta eee İran ve

Amerikan heyetlerini karşılaştırdığımda

İran'ın ciddiyetini gösterdiğini,

Amerikan heyetinin de bir

ciddiyetsizliği

gösterdiğini söyledim.

>> [boğazını temizler]

>> emekli diplomat dostum Aydın Selc ben

senin gibi düşünmüyorum dedi. Sonra eee

bu savaş sırasında en azından benim

ciddiyetle takip ettiğim hesaplardan

birisi olan Dani Sitrinovi'in eee

hesabında eski İsrail Savunma Bakanlığı

istihbaratındanmış.

onun söylediklerinden ve sonra başka

haberlerde de okuduklarımdan

bir taraftan evet dört ağır top birlikte

gittiler ve dolayısıyla onlar herhangi

bir şeyi kabul etseler İran devleti

adına kabul etmiş olacaklar. Fakat öyle

anlaşılıyor ki yani Aydın Selce'nin

önerdiği de oydu. Bunlar bir de

birbirlerini kontrol etmek üzere hep

birlikte gitmişler. Nitekim kendi

aralarında öylesine sert tartışmalar

çıkmış ki arabulucu konumundaki ve eee

konuk eden konumundaki Pakistanlılar eee

oturumlara ara filan vermekte zorunda

kalmışlar. Bu da bize daha sonra

konuşuruz herhalde İran'daki rejimde bir

çok başlık olduğunu radikallik

derecesine göre farklı grupların ya da

kutupların eee karar verme

mekanizmasında etkili olabileceğini

gösteriyor. Şimdi Wonder Len'e gelince

ben tabii

söylemiş olduğunu şimdi bir arkadaş

Sinan Ülgen gene eski bir diplomat

hatırlattı eee Twitter'da dedi ki 2020

yılında ondan önceki Borelde daha

doğrusu dışişlerinden sorumlu komisyon

üyesi Borelde benzer bir şey söylemişti.

Doğrudur. Eee, resmi kayıtlarda bile

Türkiye eee, Rusya ve Çin gibi Avrupa

açısından en azından hasım olarak

görülen bir ülkeydi. Bunu bu doğru, bu

bir veri. Fakat 2026 yılındayız. Yani

2020 yılından beri Rusya Ukrayna'yı

işgal etti ve Türkiye'nin izlemiş olduğu

politika her ne kadar Türkiye'ye bazı

konularda tam da [homurdanır] bizim

istediğimiz gibi davranılmıyor diye

serzenişte bulunulsa da Ukrayna'nın eee

özellikle eee savaşın başlarında hem

direnebilmesini sağladı hem de

Montre'nün kullanılması sayesinde Rus

donanması Karadeniz'de takviye

edilemedi. Dolayısıyla Türkiye'nin

tutumu orada son derece kritik bir rol

oynadı. Onun ötesinde tabii Gazze savaşı

yaşandı. Suriye'de rejim değişti. Şu

anda da İran'a yönelik bir savaş

yaşanıyor. Şimdi bütün bunlar

yaşanmışken 2020'deki gibi bana o zaman

da saçma gelmiş olan bir pozisyonda

durmak, bunu bugünkü ortamda söylemek,

NATO'nun geleceğinin sallantıda olduğu

bir dönemde, Avrupa güvenliğinin yeni

bir mimariye bağlanacağının tartışıldığı

dönemde Türkiye'ye olan ihtiyacın belki

hiçbir zaman olmadığı kadar yüksek eee

olduğu bir dönemde tutup böylesi bir laf

etmek bana biraz patavatsızlık gibi

geliyor. Bunun arkasında ön yargı filan

var mıdır? Mümkündür. Vonderleyen sonuç

olarak Hristiyan Demokrat gelenek

içinden gelen birisi anladığım kadarıyla

ya da duyduğum kadarıyla anladığım

kadarıyla demeyeyim. eee bugünkü Alman

devlet başkanının görev süresi bittikten

sonra belki Almanya'nın devlet başkanı

da cumhurbaşkanı da olmak istiyor ama

dediğim gibi yani Avrupa'nın

güvenliğinin nereye bağlanacağı, nasıl

eee kurgulanacağı, Avrupa'nın kendini

nasıl savunacağı konusunda bunca laf

edilirken ve birinci tehdit olarak Rusça

görülürken ve Türkiye NATO'nun Avrupalı

üyelerinden biriyken böyle bir laf bana

açıkçası

hiç işte akıllıca bir laf gibi eee

gelmedi. Eee onun da bence ön

yargılarını yansıtması açısından

belirleyici ya da göz açıcı oldu.

Bildiğim kadarıyla bir soruya karşılık

bu sözleri söylüyorleen.

Kendisine Avrupa ne kadar güçlü diye

soruluyor. O da Avrupa ile ilgili birtım

şeyler söyledikten sonra Avrupa'nın

Rusya, Çin ve Türkiye etkisinde

kalmaması gerektiğini söyleşim.

etkisinde kalmamak ne demek? Bu ayrıca

konuşulabilir de eğer mesele şuysa, evet

Türkiye'ye ihtiyacımız var. Bizimle

birlikte güvenliğimizi sağlamasını

istiyoruz ama eee bu sefer de tepemize

çıkmasın anlamında söylüyorsa o zaman

insana sorarlar. Norveç ve İngiltere de

Avrupa Birliği'nin üyesi değil. Onların

da silahlı güçlerine, eee, askeri

güçlerine Avrupa Birliği'nin kendi

güvenliğini sağlamak için ihtiyacı

olacak. eee o zaman onların da mı etkisi

altında kalmamak gerekir ya da bunu niye

söylemedi? Bu hakikaten Türkiye'yi

Avrupalı olarak görmediği anlamına mı

geliyor? Sorularını birbiri peş sıra

gündeme açıkçası getiriyor. O yüzden ben

bir kez daha bunun biraz patavatsızca

söylenmiş bir söz olduğunu düşündüğümü

yeleyeyim. Bu biraz da tabii e son

olarak şunu eklemek de gerekebilir.

Karşılıklı olarak müthiş bir

güvensizliğin Avrupa Birliği Türkiye

ilişkilerine hakim olduğunu gösteriyor.

Eee Türkiye sıkıntıya düştüğü zaman

alttan alıyor. Kendini iyi hissettiği

zaman çok üst perdeden konuşuyor. Bir

türlü dil oturtulamıyor. Diğerleri de

bazen dış ya Avrupa Birliği de ya da

bazı üyeleri daha dışlayıcı

konuşabiliyorlar.

Benim bakış açıma göre eee iki tarafın

birbirine ihtiyacı var. Eee iki tarafın

Türkiye'nin özellikle de Yunanistan ve

Güney Kıbrıs'la ilişkilerinden

kaynaklanan da belki birtım sıkıntılı

durumları önümüzdeki dönemde olabilir.

Bu iki ülkenin İsrail ile yakınlaşmaları

ve stratejik işbirliği yapmaları

nedeniyle bu türden böyle dışlayıcı

işimize geldiğinde sizin size sizi

çağırırız. siz de yardımcı olursunuz ama

biz siz Avrupalı saymayız türünden ya da

siz bizim hasmımızsınız türünden

sözlerin hiç de eee yapıcı olduğunu

açıkçası düşünmüyorum. Bizim Avrupa

Birliği ile çok ciddi bir gündemimiz

var. Avrupa Birliği pek çok ülkeyle

serbest ticaret anlaşmaları imzaladı.

Türkiye ile Gümrük Birliği'ni

güncelleştirmeye

yanaşmıyor. Eee, güncelleştirmeye

yanaşmaması sırasında söylediklerinden

birisi ihale kanunun değişmesi

gerekliliği ona Türkiye yanaşmıyor.

Türkiye Avrupa Birliği ile olan

ilişkilerini sadece güvenlik ekseni

üzerinden tanımlamaya çalışıyor. Bu da

en azından bugünkü kurgulanmış haliyle

Avrupa Birliği'nin sindirebileceği bir

şey değil. biraz sağrlar diyaloğu

şeklinde oluyor ama nesnel olarak iki

tarafın pek çok konuda ekonomi

konusunda, güvenlik konusunda birbirine

ihtiyacı olduğu gerçeğini de

değiştirmiyor. Ama yıllardan beridir de

dediğim gibi bu güvensizliği yok edecek

ne bir doğru dürüst hamle iki taraftan

geliyor ne de eee bunu sağlayabilecek

olan bir dil geliştirilmesinde mesafe

kaydedilebiliyor. Soli. İkinci sorumda

Tom Barak'la ilgili. Amerika'nın Türkiye

Büyükelçisi ve Suriye özel temsilcisi.

Antalya diplomasi formunda hayırsever

monarşiler modelini epeyce övdü. Bundan

tam olarak ne anlamalıyız? Buna nasıl

bir tepki verilmeli? Da kimler tepki

vermeli? Bununla ilgili ne söylemek

istersin?

>> Bir kere bir önceki soruda da cevap

verirken biz Avrupalıyız dedim.

Dolayısıyla Barağın Ortadoğu ile ilgili

söylediği şeylere Ortadoğulu örkülerin

cevap vermesi gerekir. Eee bu bir. İki

eee Barak bunu ilk defa söylemiyor. Yani

bütün konuşmalarını takip etmediğim için

kaç kere söylediğini bilmiyorum ama

göreve geldiğinden beri benzer şeyleri

söyleyip duruyor. Burada demokrasi

memokrasi olmaz. Liberal değerler filan

falan olmaz. Burası otoriterlikten

hoşlanır. Güçten anlar. Nitekim o

konuşmasında da söylüyor. Buranın

geçerli dili güçtür diyor ve işte böyle

eee ne diyeyim alieni cenap monarşilerin

işte ne kadar daha istikrarlı

olduklarını herhalde aklında Suudi

Arabistan, Fas, Ürdün filan gibi ülkeler

var. onları düşünerek de söylüyor. Yani

buraların

taşının toprağının ya da havasının

suyunun demokratik rejimler kurmaya

elverişli olmadığını söylüyor. Daha önce

de söyledi. O zaman da dedesinin

bırakmış olduğu topraklarla ilgili çok

ön yargılı, batıcı, batılı eee ve

oryantalist bir görüş açısına sahip

olduğunu düşünüyordum. Hala da

düşünüyorum. Ama onun ötesinde de çok

şey söyledi Barak ve hani Türkiye'de

aldığı tepki kadar İsrail'de de tepki

aldı. Aslına bakarsan dediğim gibi

Türkiye'yi Ortadoğu'u görüp bizi de mi

demokrasi olarak görmek istemiyor diye

hayıflanmaktan ya da buna kızmaktansa

diğer söylediklerine bakın. eee mesela

işte F35'lerden bahsediyor, satılabilir

diyor. S400 işini geçiştiriyor. E

buradaki rejimle eee beni ben diyor

patronumun dediklerini yaparım.

patronunun Türkiye Cumhurbaşkanı ile

ilişkileri çok gayet iyi. E Türkiye'yi

her zaman özellikle bugünkü konjonktürde

çok öne çıkmış, çok önemli bir ortak

olarak gördüklerini söylüyor. Burada da

yaptığı, yaptığı değerlendirme pek çok

şeyi yansıtıyor. Ama

o konuşma üzerine Wall Street Journal

gazetesi, "Kardeşim sen kimin

büyükelçisin?" eee tadında bir

başmakalede yayınlıyor. Yani söylediği

şeyler Amerikan eee resmi söyleminin

parçası değildir diyor. İşte Hızullah'la

anlaşılmalıdır diyor. Lübnan'ın eee

hükümeti ile ilgili olumsuz şeyler

söyleyebiliyor. eee biraz

patavatsızlığından mı bilmiyorum ama eee

barağın Amerika'da eee yönetim indiğinde

sözü geçen bir büyük elçi olduğunu da

hep göz önünde bulundurmak gerekiyor.

Değerlendirmelerini dediğim gibi ben

doğru bulmuyorum pek çok kez ama etkili

bir büyükelçi olduğunu e ve olay

özellikle Suriye'deki olayların akışında

bu etkisini nasıl göstermiş olduğunu da

hep birlikte izledik, tanık olduk. Bunu

da değerlendirmemiz gerekiyor.

>> Şimdi sen de tam Lübnan dedin. Bu da

benim en çok sormak istediğim, merak

ettiğim konu aslında. Bize biraz Lübnan

anlatır mısın? Çünkü Filistin'i takip

ediyoruz, Ortadoğu'yu takip ediyoruz.

Ama zannediyorum Lübnan çok az gündem

oluyor. Çok az konuşuluyor. Hiç

bilmeyenler için biraz Lübnan'ı anlatır

mısın? Lübnan'ın kaderi, siyasi kaderi

Hizbullah'ın elinde mi? Başka bir model

ya da başka bir Lübnan mümkün mü? Bunlar

seçimle mi geldiler? Seçimle giderler

mi? Ne diyorsun?

>> Lübnan tabii eee Fransa

eee Dünya Savaşı'ndan sonra

Suriye olarak aldığı ülkede ülkeden

Lübnan adlı bir başka ülke çıkardı. Bu

ülke 1924'tü yanılmıyorsam. Ayrı bir

ülke olarak kuruldu. Daha sonra da eee

bağımsız bir ülke haline geldi ve o

günden beri de hem kendi iç dinamikleri

nedeniyle hem de Arap dünyasının bütün

dertlerini ya da Ortadoğu'nun bütün

dertlerinin bütün aktörler tarafından

sırtına yüklenmesi nedeniyle bir türlü

istikrarlı bir ülke haline gelemedi.

Halbuki mesela benim büyüdüğüm

zamanlarda

Beyrut'a Ortadoğu'nun Parisi denirdi.

Çünkü eğlence merkeziydi. Bütün

muhafazakar Arap ülkelerinin zenginleri

Beyrut'a giderlerdi vesaire. Bütün

bunlar olurdu. Ama eee Lübnan tabii

Lübnan'ın en önemli özelliği çok etnili

ve pardon çok mezhepli ve dinli bir ülke

oluşu. 1932'den beri ülkede nüfus sayımı

yapılmadı.

O zamanki e nüfus sayımının

verilerine göre 1942'de Lübnan

bağımsızlığını kazandığında

şu karara varıldı. Eee Cumhurbaşkanı her

zaman bir Hristiyan, maruni Hristiyan

olacak. E başbakan her zaman bir Sünni

Müslüman olacak. Meclis başkanı da her

zaman bir eee Şii Müslüman olacak. Eee,

Beyrut aslına bakarsan Osmanlı şehridir

ve elitleri de Marunilerle Sünnilerdir.

Zaman içinde tabii demografik denge

değişmeye başladı. Lübnan'dan Lübnan'ın

kendi nüfusundan daha yüksek eee, sayıda

Lübnanlı yurt dışında yaşar. Dünyanın

her tarafında son derece başarılı bilim

insanları, yöneticiler, yatırımcılar

filan vardır. Eee, bu Lübnan ama zayıf

bir devleti olan bu, eee, yapılmış olan

anlaşmalarla Zueema zaimler ya da cemaat

liderlerinin aralarındaki anlaşmalara

göre yönetilen bir, eee, ülkedir. O

yüzden de devleti bir türlü güçlenemez,

iş iyi işleyen bazı kurumları olmasına

rağmen. 1969'da

eee

Filistin Kurtuluş Örgütün'nün

Lübnan'a gidip kamplarını orada

kurmasına Arap Birliği eee izin verdi.

Lübnan parlamentosunda da dürzü lider

Kemal Cumbulat'ın belirleyici oyuyla bu

gerçekleşti. Ve ülkenin zaten çok

kırılgan olan dengeleri ki nitekim

1958'de

iç savaşın eşiğinden dönmüştü. Hatta

Amerika Birleşik Devletleri aynı

günlerde Irak'ta da darbe olduğu için

İncirlik'ten e deniz piyadelerini

Beyrut'a göndermişti. Türkiye hükümetine

izin vermeden bu da aramızda bir kriz

çıkmasına yol açmıştı. Amerika Birleşik

Devletleriyle bir kere eee iç savaş

eşiğinden dönmüş olan bir ülke

Filistinlilerin de gelmesiyle kendi

kırılganlıklarının daha da eee çatışmaya

müsait hale geldiği bir e döneme girdi.

Nitekim 1975 yılında eee ayrılmak

isteyen bağımsız bir maronistan kurmak

isteyen Maronilerin eee düğünden dönen

Filistinlileri

1 Nisan günü 1975'te

Abluka'ya alıp öldürmeleriyle iç savaş

sathı maailine yahut da iç savaş

ortamına girdi. Savaş arada bir

kesilerek ve saflar değişerek 1990

yılına kadar sürdü. En başlarda

Hristiyanların başı çekmiş olduğu daha

sağcı

koalisyon

kaybetmek üzereyken eee Hafız Esad'ın

Suriyesi eee Arap Birliği'nin aldığı bir

kararla girerek Filistinlilere ve sol

cepheye, Sünnilerin ve Dürzilerin

oluşturduğu sol cepheye karşı eee

Hristiyanları korudu. E birtım tabii

katliamlar filan yaşandı. Ondan sonra da

aşağı yukarı 2005-2006'ya kadar Suriye

orada varlığını sürdürdü. Filistin

Kurtuluş Örgütü oradaki varlığını

sürdürdü. Eee 1990 yılında iç savaş

bitti. İç savaşın bitmesine giderken

1982'de İsrail eee Lübnan'ı işgal etti.

Eee Lübnan'da cumhurbaşkanlığı seçimleri

yapılacaktı.

Beşir Cemil Maruniler'in

falanjist kesimini temsil eden ailesinin

güçlü

ne diyeyim gerila lideri Beşir Cemayel'i

seçtirmek istediler. Fakat asıl hedef

eee Filistin Kurtuluş Örgütünü

Lübnan'dan söküp atmaktı. Çünkü Filistin

Kurtuluş Örgütün'nün Güney Lübnan'da

varlığı vardı. Beyrut'da varlığı vardı.

İsrail'e füzeler atıyorlardı. Eee,

1981'de aslında bir ateşkesle bu iş

durulmuştu. İsrailliler bir bahane

yarattılar. Irak'tan gelen bir FK üyesi

olmayan bir Filistin örgütünün bir

silahşörü İsrail'in Londra büyükelçisini

vurmaya kalkınca zaten hazır olan İsrail

hükümeti, onun içinde de Savunma Bakanı

Şaron eee bahaneyi bularak eee Lübnan'a

saldırdı. Beyrut'a kadar gittiler. 2 bu5

ay sürdü. savaş, daha doğrusu saldırı ve

bu işin sonunda eee Filistin Kurtuluş

Örgütü pılısını pırtısını toplayarak

ayrılmak zorunda kaldı. Bu güneydeki Şii

ve Maroni toplum tarafından hiç de kötü

karşılanmadı başta. Fakat İsrail işgali

sürdürünce bu sefer Şiiler ki bütün

cemaatler arasında o güne kadar en

dezavantajlı konumda olanlardı. Onların

cemaat liderleri diğerleri kadar güçlü

değildi. Paylaşımdan yeterince pay

alamıyorlardı. Hatta

eee bundan dolayı 1970'lerin ortalarına

doğru daha iç savaş başlamadan Emel

örgütü kurulmuştu. İmam Musa Sadr'ın eee

başkanlığında.

Eee o Musa Sadr Libya'da öldürüldü. Emel

zayıfladı. Fakat Hızullah bugün

bildiğimiz örgüt İsrail işgalinin bir

sonucu olarak ortaya çıktı. İranlılar da

bundan yararlandılar ve Hızullah'ı kendi

stratejik çıkarlarının bir eee akıncı

gücü olarak veyahut da bir öncü gücü

olarak hazırladılar ve İsrail'i

yukarıdan taciz etmeye de başladılar.

Daha da önemlisi özellikle iç savaş

1990'da bittikten sonra Hızullah'ın

İsrail'in işgal devam eden işgaline

karşı direnişi temsil ettiği

gerekçesiyle silahlarını bırakmaması

üzerinde anlaşıldı. Bundan sonra da

Hızullah yegane kalmış silahlı güç

olarak eee Lübnan politikası üzerinde

giderek daha fazla ağırlığını

hissettirmeye başladı. Hele İsrail eee

ordusu Ehud Bara'ın başbakanlığı

döneminde bir gece ansızın kimseye haber

vermeden çekip gidince oradaki asker

kaybını daha fazla kaldırmak

istemediğinden bu Hızbullah açısından

bir zafer olarak da görüldü ve iyiden

iyi Ali Kıram başkesen haline geldi

sistem içinde. Uzun zamand böyle devam

etti. Fakat güçlendikçe de eee

Lübnan'daki son derece çürümüş seçkinler

arası mutabakatlar ve o ülkenin

tepeden talan edilmesinin eee

sağlayıcısılarından da birisi haline

geldi. Bütün başka tür iddialarına

rağmen Şii eee cemaati bu şekilde

güçlendi ve İran dolayısıyla Lübnan'ı da

yönetmese bile Lübnan'da istemediği

herhangi bir gelişmenin olmasına engel

olacak gücü Hızullah sayesinde kazandı.

Şunu ne kadar tartıştık Türkiye'de pek

bilmiyorum ama benim açımdan çok önemli

bir veri şudur. İran açısından Lübnan'da

Hızullah üzerinden Lübnan siyasetini,

Lübnan devletini kontrol edebilmek

aslında olağanüstü bir başarıydı. Çünkü

kendilerinin de dediği gibi Pers

İmparatorluğu'nun bile yapamadığını

başararak bir Doğu Akdeniz gücü haline

geldi İran bu şekilde. Eee, e tabii bunu

da bu da tabii İsrail'in çok istediği

bir şey değildi. Nitekim o nedenle 7

Ekim'den sonraki eee, yaşanan eee,

savaşta daha önce tasarlanmış haliyle

2006'da bir kere saldırdığı Hizbullah'a,

İsrail bir kez daha saldırdı. çok ciddi

zarar verdiği, önemli lideri eee ve

belki Ortadoğu'da o dönemdeki en

becerikli siyasetçilerden olan Hasan

Nasrallah'a da öldürdü. Eee, Hızullah

hiçbir zaman Lübnan devletine, Lübnan

toplumuna verdiği zararların, eee,

onlara yaşattığı acıların, Şii

topluluğuna yaşattığı, eee, acıların

hesabını filan tabii vermedi. Nitekim bu

sefer de İran'a saldırıldığında

benim henüz tam anlamadığım nedenlerle

ve bazı Lübnanlı dostlarımın kendi

[homurdanır] inisiyatifleriyle yaptılar

dedikleri şekilde Hayfa'ya füze attı.

Bunun üzerine de İsrail'i arayıp da

bulamadığı fırsatı vermiş oldu. Ki zaten

İsrail Hızullah'la ya da imzalanmış olan

ateşkese rağmen eee bunun bir sonucu

olması gereken şekilde Lübnan'ın

güneyinden çekilmiyordu. Beş yerde

karakolu vardı. Ara ara bombalıyordu.

Eee savaş yeniden başlamış oldu.

1.200.000 kişi bugün Lübnan'da kendi

memleketlerinde mülteci durumundalar.

Bunların eee dönecek bazılarının evleri

yok. Güney Lübnan'da İsrail bunların

evlerini yıktı. Belki bazı köyler hatta

yok edildi. Diğer cemaatler Hızullah'ın

kendilerinin başına bu belayı açmasından

dolayı çok kızgınlar. Şii cemaati de

Hızulla'a çok kızgın. Bir kez daha

yorgan döşek ayrılmak zorunda kaldıkları

için evlerinden. Fakat Şii cemaatinin

kaçabileceği de bir yer yok. Şimdi böyle

baktığın zaman da bugün Lübnan'nın

içindeki eee dengede durum şöyle. Şiiler

korkuyorlar. Yani Hızullah'a ne kadar

kıssalar da Hızbullah'ın arkasında

durmaktan vazgeçemeyecekler. Çünkü bir

kere diğer cemaatlerin kendilerine diş

bilediğini biliyorlar ve kendilerini

koruyacak bir güce ihtiyaçları var. Bu

bir. İki, e yanı başlarında Suriye var.

Suriye'de eee cihatcı geçmişe sahip bir

başbakan başkanlığında bir hükümet var.

Unsurlarının pek çoğu cihatcı ve onların

Hızullah'ın Suriye'deki iç savaş boyunca

orada savaşarak Beşar Esad rejimini

desteklemesine karşı bir misilleme yapma

arzusunun güçlü olmasından korkuyorlar.

Ayrıca cihatcı ideolojide Şiilere pek

sıcak bakılmadığını da biliyoruz. E

üçüncüsü de bu sefer güneylerinde de

Lübnan'ı kendisine bağlamak isteyen,

Lübnan'ın egemenliğine pek de e önem

vermeyen bir İsrail var. İsrail korkusu.

Bu üç korku nedeniyle Hızullah'ın

tamamen güçsüzleşmesini ya da devreden

çıkmasını istemiyorlar. Şimdi Lübnan

hükümeti ki bugünkü Lübnan hükümeti

gerçekten nihayet yaşanmış, özellikle

son 10 yılda yaşanmış onca felaketin

ardından Lübnan'ı

güçlendirmek ya da devletini

güçlendirmek, daha iyi işleyen bir

devlet haline getirmek istiyorlar. İşte

Cumhurbaşkanı Aun ki Maruni'dir ve

Başbakan eee Salam. O da Sünnidir ve çok

köklü bir Sünni aileden gelir. Bu arada

belki not etmek gerekir. 1990'da

iç savaş bittiğinde her ne kadar yeniden

Cumhurbaşkanı Maroni işte Başbakan Sünni

işte eee Meclis Başkanı Şii olacak diye

düzen yeniden kurgulandıysa da daha önce

Cumhurbaşkanı çok daha güçlü bir

konumdu. O, o güç büyük ölçüde Sünni

başbakana kaydı ki nitekim e Lübnan'ın

son döneminin efsanevi başbakanı Refik

Hariri de o gücü kullanarak Lübnan'ı

yeniden iç savaşın ardından canlandırdı.

Refik Hariri'yi de eee Hızullah'ın da

yardımıyla eee 2005 yılında Suriye eee

rejimi eee katletti. eee arabasıyla

şeyden Beyrut'un kordonundan geçerken.

Neyse şimdi Lübnan devletiyile

İsrail arasında bir ateşkes görüşmesi

Washington'da başladı. Bunu tasvip

edenler var. Tasvip etmeyenler var.

Tasvip edenler bunun Lübnan hükümetinin

egemenliğinin kabulü diye

görülebileceğini söylüyorlar. Buna pek

de sıcak bakmayanlar ise işte İsrail'in

dayatacağı bir ateşkes olacağı

kanaatindeler. Kimse de bunun kalıcı bir

şey olacağını açıkçası düşünmüyor.

Lübnan devleti, Lübnan ordusu Hızullah'ı

silahsızlandırabilecek kadar güçlü

değil. Dolayısıyla Hızullah'ı

silahsızlandırmak için bir hamle de

yapamıyor. Senin anlayacağın ortada bir

çıkmaz var.

Hızullah Lübnan'ı bir devlet olarak

çalıştırmıyor. Lübnan devleti Hızullah'ı

silahsızlandıramıyor. Ve İran, İran

kendi savaşında İsrail ve Amerika'ya

karşı

Lübnan'daki Hizbullah kartını

kaybetmemek için de son derece kararlı

bir tutum sergiliyor. Nitekim onun

zorlamasıyla biraz da ateşkese gidildi.

Yoksa İsrail sonuna kadar Hızlı'ı yok

etme noktasına gelene kadar durmaya

niyetli değildi. Sonunda Trump'ın

Natanyahu'yu arayıp hemen ateşkese eee

ateşkesi kabul edeceksin diye bastırması

sonucu bir ateşkes gerçekleşti. Sonuçta

İsrail'in kendi güvenlik anlayışı,

İran'ın Lübnan'da büyük bir oyuncu

olmayı bırakmak istememesi Hızullah

üzerinden ve Lübnan devletinin ya da

hükümetlerinin zayıflığı bu ülkeyi

önümüzdeki dönemde de kendini

toparlayamayacak bir konumda bırakıyor

ki herhalde Arap dünyasının en

becerikli, en eee nitelikli eee

insanlarına sahiptir. eee seçkinleri

hakikaten son derece nitelikli

insanlardır ama ortalıkta doğru işleyen

bir devlet olmadıkça da o potansiyel bir

türlü kendisini gösteremiyor.

>> Soli İran konuşmadan olmaz. Hemen şöyle

sorayım. Washington ve Tahran sahnede

barış mı oynuyor yoksa perde arkasında

savaşa mı hazırlanıyorlar?

>> Ya bunu galiba daha önce de söyledim.

hani günün hangi saatinde konuşacağımıza

bağlı olarak söyleyeceklerimiz

değişebiliyor ama eee sanırım ortada bir

eee kilitlenme var. Trump kaybettim

diyemiyor.

İranlılar geri adım atmıyorlar. Trump'ın

koşullarını kabul edeceklerine dair en

ufak bir emare yok. Rejim kendisinden

çok emin. Rejimde de dediğim gibi çok

farklı

eee grupların varlığı,

derece derece daha radikal grupların

varlığı

uzlaşmacı bir tavır benimsemeyi bence

siyaseten kendi içlerinde imkansız hale

getiriyor.

Şimdi böyle bir durumda iki tarafta eee

uçurum kenarı stratejisi ya da

taktikleriyle, siyasetiyle hareket

ediyor. Kim daha önce

eee taviz verecek diye. O nedenle eee

arka planda birtım temaslar herhalde

devam ediyordur diye düşünüyorum.

Pakistanlılar başarılı bir arabuluculuk

da yapıyorlar. Öyle anlaşılıyor. Benim

okuduklarımdan çıkardığım bir sonuç bu.

Ama eee dediğim gibi Trump'ın kendisini

sıkıştırmış olduğu köşede hadi kazandım

çıkıyorum diyemiyor. Eee birtım şeyleri

dayatmak istiyor onu yapamıyor. Biz onun

için biraz bekleyeceğiz. Nitekim e ilk

tavizi o aslında verdi. Ateşkesin

süresiz olarak aslında uzatılmış

olduğunu söylediği şeyler. İranlılar bu

görüşmelerin bir kez daha Amerika'ya

haber vermeden saldırma fırsatı

vereceğini düşünüyorlardı. O kendi

istihbaratlarının böyle bir sonuca

varmış olduğunu da bir yerlerde

yayınladılar yanılmıyorsam. Bunu bunu

beklemek zorundayız. Tabii bu arada

dünya ekonomisi beklemiyor. Yani eee

ekim mevsimine girdik. Türkiye'de de

sanıyorum gübre bulmakta insanlar

zorlanıyorlar. Helyum gazı

çıkarılamıyor. Birtım ilaçlar körfezden

çıkarılamıyor. Gaz ve petrolü söylememe

de zaten gerek yok. Asya ekonomileri

kötü durumdalar. Bunun birazcık daha

sürmesi durumunda yani Hürmüz Boğazının

kapalı kalmasının daha sürmesi durumunda

IMF'nin beklentilerine göre ki IMF ilk

defa galiba tarihinde tek bir tahminde

bulunmadı. Üç tahminde bulundu. İyimser

tahmininde bile enflasyon oranı

yükseliyor. Büyüme hızı düşüyor.

Kötümser tahminlerinde enflasyon oranı 4

4,5'lara kadar çıkıyor ve eee dünya

ekonomisi ciddi şekilde eee büyüme

hızından kaybetmiş. oluyor. O nedenle ne

kadar Amerika tabii bunlara nispeten

daha dayanıklı. Eee, gübre plan dışında

belki en azından enerji konusunda daha

dayanıklı fiyatları yükselse de bakalım

eee önümüzdeki bir iki hafta içinde eee

ne olacak onu beklemek zorundayız. Belki

de sanıyor, belki de demeyeyim, eee,

sanıyorum

bu işin çözümü, eee, Başkan Trump'ın,

eee, Çin Devlet Başkanı Şijinpin'le

yapacağı zirvede, eee, belirlenebilir.

En azından orada hangi hat üzerinden

devam edileceği daha iyi anlaşılır diye

tahmin ediyorum ya da ümit ediyorum

diyeyim.

>> Gelelim son sorumuza. NATO Genel

Sekreterinin Ankara ziyareti ile ilgili

bir şeyler sormak istiyorum. Bu NATO'nun

Türkiye'yi gerçekten vazgeçilmez bir

müttefik olarak gördüğünün işareti mi

yoksa sadece kriz dönemlerinde yakın

tutma stratejisinin bir parçası

diyebilir miyiz?

>> Şimdi bir kere hep hatırda tutmamız

gerekiyor. NATO'nun bu yılki zirvesi

Türkiye'de yapılacak.

eee NATO konusunda Türkiye'de kendimi

bildim bileli bir NATO karşıtlığı

vardır. Bunu kendince doğru nedenlerle

kabul etmeyenler, istemeyenler olduğu

gibi Türkiye'nin güvenliği açısından

Türkiye'nin eee önemli birtım konularda

söz sahibi olması açısından bu üyeliğin

önemli olduğuna, değerli olduğuna

inananlar da çoktur. Bu nitekim herhalde

unutulmuştur da Afganistan'da NATO'nun

sivil temsilcisi iki dönem boyunca ve

çok da başarılı bir şekilde eee CHP'nin

eski genel başkanı, eski dışişleri

bakanımız, Meclis Başkanımız Hikmet

Çetin'i ve Hikmet Bey de belki

gençliğine göre NATO'nun içinde görev de

aldıktan sonra Türkiye açısından NATO

üyelerinin ne kadar önemli olduğunu

vurgulamıştı. Ayrıca en basitinden şunu

söylemek lazım. NATO diye bir şey var. O

Türkiye'ye karşı bir şey yapıyor değil.

Türkiye'nin istemediği hiçbir karar

NATO'dan çıkamıyor. Çünkü NATO'da

kararlar oy birliği ile alınıyor.

Dolayısıyla beğenelim, beğenmeyelim,

sevelim, sevmeyelim, isteyelim,

istemeyelim bugünkü durumda NATO biziz,

biz NATO'yuz. Şimdi bu NATO'nun eee bu

yılki

eee zirvesi Türkiye'de yapılacak. Rütte

niye geldi? eee rütte sanırım şu nedenle

geldi ya en azından barçın inançın

yazısından çıkardığım sonuç bu ki o

kulağı delik de bir gazetecidir her şeye

rağmen eee bu birtım tiolar da almış

olduğunu varsayıyorum. Benim de aklıma

yatıyor.

Trump'ın bu zirveye katılıp

katılmayacağı meselesi var.

Trump'ın katılmayacağı bir zirve

ağırlığından yitirmiş olur. Katıldığı

bir zirvede nelerin yaşanacağını

bilemesek bile RÜTE eee üyelerin pek

çoğu tarafından çok da eleştirilen bir

genel sekreter. Eee Trump'ı memnun etmek

için onun suyuna fazla gidiyorsun. Bazen

üyelerin kabul edemeyeceği çizgilerde

konuşuyorsun diye eleştirildi. O

bildiğini okumaktan vazgeçmiyor. Bu

şekilde Trump'ı NATO Amerika'yı NATO'nun

içinde tutacağını, Trump'ın NATO'ya daha

eee yakın tutabileceğini düşünüyor. Ve

NATO içinde de yani bakacak olursanız

Amerika Birleşik Devletleri Başkanı,

Fransız devlet başkanına, İngiliz

başbakanına,

İtalya başbakanına, İspanya başbakanına,

Almanlara bazen filan eee ağır laflar

etti hep. Eee Türkiye Cumhurbaşkanı

konusunda da bugüne kadar ikinci

döneminde ne zaman konuştuysa son derece

mültefit davrandı. Hatta bu İsrail'in

çok rahatsız olmasına da yol açıyor her

seferinde bu böyle olunca. O nedenle

belki Rütte Cumhurbaşkanı Erdoğan'la eee

Trump'ı zirveye mutlaka katılmaya nasıl

ikna edeceğini de başka konuların yanı

sıra konuşmak için gelmiş olabilir. Bu

benim yabana atmadığım bir ihtimal.

Ayrıca işte zirvenin detayları ile

ilgili de herhalde konuşacakları şeyler

vardır.

>> Soi çok teşekkürler. Görüşmek üzere.

>> Ben de teşekkür ederim. Bugün 23 Nisan

Ulusal Egemenlik Bayramı aynı zamanda

Çocuk Bayramı. Herkesin 23 Nisan

bayramını yani Türkiye'nin bağımsız bir

devlet olarak ortaya çıkmasının [müzik]

temelinin atıldığı günü, bayramını

kutlarım. Daha ileriki yayınlarda

görüşmek [müzik] üzere.

H