to nie miało prawa się wydarzyć. W

nowoczesnym górnictwie katastrofy o

takim przebiegu są rzadkością, ale gdy

już się wydarzają, mają zwykle bardzo

dramatyczny przebieg. Dziś o błędach,

trochę o oszczędnościach nadludzkiej

woli przetrwania, a także o ryzykownych

decyzjach, dyscyplinie i bohaterstwie.

Pod koniec filmu będzie mały segment, w

którym chciałbym z wami chwilę pogadać,

więc jeśli interesuje was przyszłość

kanału i pewne wyjaśnienia z mojej

strony, to zostańcie. Jeśli nie, to też

okej. Dam znać, kiedy zamykam historię i

przechodzę do prywaty. Ja się nazywam

Karol Bielski. To jest odwrócona lekcja.

Zaczynamy. Rozdział pierwszy. Przebicie.

24 lipca 2002 roku, godzina 20:50. W

kopalni Q Creek pracuje 18 górników. Są

podzieleni na dwa dziewięcioosobowe

zespoły operujące w różnych częściach

zakładu, sekcji pierwszej oraz sekcji

szóstej. Sekcja szósta znajduje się

najgłębiej około 1,5 km od wjazdu do

kopalni. To tutaj zespół pod dowództwem

rendego Fogla eksploatuje niski zaledwie

trochę ponadmrowy pokład węgla. Praca

odbywa się w ciągłym przyklęku.

Kluczowym elementem operacji są mapy

wyrobisk. Inżynierowie CUC Creek

opierają się na dokumentacji sąsiedniej

kopalni Saxsman zamkniętej w 1963 roku.

Według tych planów obie kopalnie dzieli

około 90 m nienaruszonej skały. Jest to

jednak błąd w dokumentacji sprzed blisko

pół wieku. W rzeczywistości granica

starej kopalni przebiega znacznie

bliżej. Stare wyrobiska Saksman nie są

puste. Przez 40 lat gromadziło się w

nich ponad według różnych szacunków

200-250

milionów litrów wody. Różnica poziomów i

masa tej wody sprawia, że ciecz znajduje

się pod dosyć wysokim ciśnieniem.

Godzina 20:51.

Kombajn sekcji szóstej podjeżdża do

ściany węgla i rozpoczyna pracę. Nikt

tego wówczas nie wie, ale w tym miejscu

granica między górnikami a zalaną

kopalnią ma zaledwie kilka metrów

grubości i jak się domyślacie, ta

granica zostaje przerwana. Woda wdziera

się do korytarzy z ogromną prędkością,

natychmiast niszcząc system oświetlenia

i łączności w tej części kopalni.

Rozpoczyna się dramat dwóch grup.

Górnicy sekcji pierwszej oddalonej od

kilkaset metrów słyszą huk i czują

gwałtowny podmuch powietrza. W

oryginalnych źródłach pojawia się fraza

airblast. Widząc zbliżającą się wodę,

górnicy rzucają się do ucieczki w stronę

wyjścia. Po dramatycznej przeprawie

przez zalane chodniki całej dziewiątce

udaje się dotrzeć do szybu i wyjechać na

powierzchnię około 21:30.

To oni zawiadamiają sztab o katastrofie.

Dla grupy Rendego Fogla w sekcji szóstej

sytuacja wygląda nieco inaczej.

Zdecydowanie gorzej. W mniej niż 5 minut

woda odcina drogę ucieczki. Widząc, że

nie zdołają przebić się do wyjścia,

podejmują jedyną możliwą decyzję.

ruszają w głąb kopalni w stronę najwyżej

położonego odcinka wyrobiska. Górnicy

docierają do ślepego zaułka, gdzie strop

podnosi się o kilkanaście cm. Tam w

całkowitej ciemności formuje się kieszeń

powietrzna. Mają świadomość, że jeśli

poziom wody wzrośnie jeszcze o pół

metra, zostaną całkowicie zalani. W tym

momencie na powierzchni nikt nie wie,

czy w sekcji szóstej ktokolwiek przeżył

uderzenie niszczycielskiej fali.

Rozpoczyna się wyścig z czasem rozdział

drugi. Ale kto zawinił?

Aby zrozumieć, dlaczego doszło do

katastrofy, musimy cofnąć się o pół

wieku. W górnictwie przeszłość jest tak

samo ważna jak teraźniejszość. Każdy

wydrążony metr tunelu musi zostać

naniesiony na mapy, które stają się

bardzo ważne dla kolejnych pokoleń.

Kiedy kopalnia Cuc Creek otrzymała

pozwolenie na wydobycie, inżynierowie

wyznaczyli bezpieczną strefę buforową,

te około wspominane 90 m nienaruszonej

skały, która miała oddzielać ich od

starej zalanej kopalni Saksman. Problem

polegał na tym, że polegali na

dokumentach z 57

i niektórych z 63 roku. W tamtych

czasach mapy tworzono ręcznie. Pomiary

geodezyjne nanoszono tuszem na papier,

który z czasem coraz trudniej było

odczytać. Co gorsze, w latach 60

standardy raportowania były umowne.

Kiedy kopalnię Saksman zamykano, nikt

nie weryfikował, czy ostatnie metry

wydobycia zostały naniesione na plan z

należytą precyzją. W rzeczywistości

ostatni górnicy pracujący w Saksman

podskubali złoże znacznie dalej niż

deklarowano. Na papierze dzieliło ich 90

m, w rzeczywistości kilka czy

kilkanaście. Ale dlaczego nikt tego nie

sprawdził? W 2002 roku technologia

pozwalała na użycie radarów

penetrujących grunt, czy też częściej

stosowanych odwiertów badawczych. Jednak

przepisy federalne tego nie wymagały.

Jeśli kopalnia posiada certyfikowane

mapy historyczne, ma prawo opierać się

właśnie na nich. Firma wydobywcza uznała

archiwalne dokumenty za fakt

niepodważalny. Oszczędzono na badaniach

geofizycznych, ufając kartografom,

którzy nie żyli już od kilkunastu lat.

Ale musimy oddać sprawiedliwość. To nie

było świadome narażenie życia, raczej

błędy proceduralne i nadmierne zaufanie

do starych dokumentów. Przez cztery

dekady nikt nie zaglądał do szybów

Saksman. Woda deszczowa i gruntowa

powoli wypełniały puste korytarze,

zmieniając je w gigantyczny podziemny

zbiornik. Miliony litrów wody napierały

na ścianę węgla, która z każdym rokiem

stawała się słabsza pod naporem wilgoci

i ciśnienia. Inżynierowie w CCreek

widzieli na ekranach komputerów

bezpieczny dystans, ale pod ziemią w

sekcji szóstej Randy Fogle i jego ludzie

właśnie zbliżyli się do krawędzi. Gdyby

ktoś w 63 roku postawił kropkę o

centymetr bliżej na mapie, gdyby ktoś w

2002 roku zdecydował się na jeden

dodatkowy odwiert kontrolny, ale nikt

tego nie zrobił, dziewięciu ludzi

zapłaciło cenę za błąd, który od 40 lat

spokojnie leżał w archiwum, czekając na

moment. Rozdział trzeci. Pułapka.

Godzina 21:50.

Godzina od przebicia. Dziewięciu

górników z sekcji pierwszej jest już

bezpiecznych na powierzchni, ale w

sekcji szóstej sytuacja staje się

krytyczna. Grupa randego Fogla dociera

do najwyższego punktu wyrobiska, do

ślepego załuka. Kilka metrów szerokości,

absolutnie żadnej drogi ucieczki. Woda

wdarła się do korytarzy, ale powietrze

nie miało dokąd uciec i zostało

uwięzione pod stropem. Sprężone tworzyło

taką naturalną bańkę. A więc jest

szansa. Mają czym oddychać. Przetrwali

pierwsze krytyczne chwile katastrofy.

Ale radość trwa tylko chwilę. Poziom

wody podnosi się. Powoli, ale

systematycznie. Warunki ekstremalne.

Woda ma około 12 stopni. W takiej

temperaturze organizm traci ciepło

wielokrotnie szybciej niż na powietrzu.

Górnicy stoją w wodzie po pas, czasem po

klatkę piersiową. Zbliżają się do

siebie, próbują dzielić się ciepłem. Z

każdą minutą jest trudniej. Najpierw

pojawia się nieowane drżenie mięśni. To

ostatnia próba wytworzenia ciepła. A

mówimy o drżeniu naprawdę znacznym.

Trudno zachować precyzję ruchów, trudno

nawet mówić. Potem wszystko zwalnia.

Ruchy stają się ciężkie. Palce

sztywnieją. Na poziomie komórkowym

reakcje zaczynają wyhamowywać. Mięśnie

tracą siłę, serce bije wolniej.

Najbardziej cierpi mózg. Dezorientacja,

zamglone myślenie, ociężałe myśli, coraz

trudniej podejmować decyzj, a potem

drżenie ustaje, pojawia się spokój,

czasem poczucie ciepła. Jeszcze o tym

sobie pogadamy. To znak, że organizm się

poddaje. Górnicy tracą siły tak szybko,

że szansa na ratunek obniża się

dramatycznie. Randy Fogle podejmuje

decyzję. Wyciągają plastikowe pojemniki

na drugie śniadanie. Do środka wkładają

krótkie wiadomości. Samo ich napisanie

wydaje się nad ludzkim wysiłkiem. To

listy pożegnalne przywiązują je do pasów

narzędziowych. Jeśli zginą, ktoś je

kiedyś odnajdzie, a oni przynajmniej

mają czym zająć głowy. Godzina 22:45.

Powierzchnia. Na miejscu są już setki

ludzie, ratownicy, inżynierowie, agenci

federalni z Mind Safety and Health

Administration. Trwa wyścig z czasem.

Inżynierowie nakładają mapy, liczą,

szacują, muszą trafić w przestrzeń o

szerokości kilkunastu metrów przez 73 m

skały. Zapada decyzja. Zaczynają

wiercić. Wąski otwór zaledwie 15 cm

średnicy. To duże ryzyko. Jeśli trafią w

tą kieszeń powietrzną, ciśnienie może

gwałtownie spaść, powietrze ucieknie, a

woda w szybkim tempie podniesie się pod

sam strop i nie będzie już kogo ratować.

25 lipca, godzina 1:00 w nocy. Wiertło

przebija się do komory. Każda sekunda

jest cenna. Powietrze ucieka przez

odwiert. Lustro wody podnosi się.

Natychmiast podłączają kompresory.

Zamiast wypuszczać powietrze, wtłaczają

nowe, sprężone i ogrzane. To ważny

moment. Ciśnienie wtłaczanego powietrza

zatrzymuje podnoszenie się wody. Oprócz

tego pracują pompy wypompowujące wodę z

zalanych korytarzy. Ratownicy pochylają

się nad otworem. Cisza. I wtedy z

głębokości 70 m dobiega dźwięk

metaliczny, wyraźny uderzenie

drugie, trzecie, w sumie dziewięć

uderzeń i przerwa.

Na dole ktoś żyje. Czy to możliwe, że

wszyscy, że cała dziewiątka przetrwała?

Świat dowiaduje się, że w sekcji szóstej

są ludzie, ale to początek. Aby ich

wydostać, trzeba wywiercić drugi otwór,

znacznie większy, na tyle duży, by

zmieścił się dorosły, krzepki facet. A

to zajmie godziny. Jest jednak nadzieja.

Rozdział czwarty. Albo wszyscy, albo

nikt.

25 lipca południe, 16 godzin pod ziemią.

Dźwięk dziewięciu uderzeń w rurę

wiertniczą daje nadzieję, ale dla

górników w sekcji szóstej nic się nie

zmienia, a właściwie jest gorzej. Mimo

wtłaczanego ogrzanego powietrza

temperatura w komorze utrzymuje się na

niskim poziomie 12 do 15 stopni. Woda

nie przestaje odbierać im ciepła.

Organizmy zaczynają się poddawać.

Dreszcze są tak silne, że trudno ustać.

Mowa staje się nie wyraźna, pojawia się

apatia. Niektórzy przestają reagować i

wtedy zapada decyzja. Jedna z

najważniejszych w całej tej historii.

Rendy Fogl patrzy na swoich ludzi i

widzi, że zaczynają znikać w oczach.

każe im zdjąć pasy narzędziowe, ciężkie,

skórzane, o taki symbol ich pracy. Teraz

jedyna szansa. Muszą je ze sobą

przepleść i stworzyć coś w rodzaju

łańcucha. Związują się razem. Jeśli ktoś

straci przytomność, nie zatonie. Jeśli

ktoś umrze, nie zostanie sam. Jeśli mają

zostać odnalezieni, to wszyscy w

ciemności, w lodowatej wodzie trzymają

się razem, oddychają razem, drżą razem,

próbują przetrwać razem, przytulają się

do siebie. To ma zatrzymać ciepło

minimalnie, ale wystarczająco, by kupić

kolejne minuty. Na dole czas zwalnia, na

górze przyspiesza. Akcja ratunkowa

uderza w ścianę. Dosłownie główna

wiertnica, która ma wykonać ten otwór

ratunkowy o średnicy 65 cm ulega awarii.

Diamentowe ostrze pęka kilka metrów pod

powierzchnią. Zegaryka. Nowa głowica

musi zostać sprowadzona z innego stanu,

a to potrwa. Mijają godziny, ale na dole

nie mają godzin. Uwięzieni w swoim

łańcuchu górnicy zaczynają tracić

kontakt z rzeczywistością. Brak snu,

ciemność, przeraźliwe zimno. Mózg

zaczyna płatać świgle. Pojawiają się

halucynacje. Niektórzy słyszą głosy,

inni widzą światło, którego tam nie ma.

Ktoś mówi, że widzi wyjście, ale to nie

ma wyjścia. granica między jawą a takim

snem zaciera się, a ciała coraz częściej

chcą się poddać i pojawia się ta

najgroźniejsza myśl. A może już nie

warto walczyć? Rozdział piąty.

Dyscyplina.

W stanie głębokiej hipotermii, gdy

temperatura ciała spada poniżej 30

stopni, organizm przestaje być

sprzymierzeńcem, zaczyna wariować.

Pojawia się zjawisko, które ratownicy

medyczni nazywają paradoksalnym

rozbieraniem się. Mechanizm jest dość

logiczny. W ramach obrony organizm

obkurcza naczynia krwionośne w dłoniach

i stopach, by tłoczyć resztki ciepłej

krwi do najważniejszych organów, serca

czy mózgu. Ale w pewnym momencie mięśnie

sterujące naczyniami krwionośnymi,

skrajnie wyczerpane brakiem energii,

puszczają i gwałtownie się rozszerzają.

Ciepła krew z wnętrza ciała zalewa

lodowatą skórę. Mózg dostaje nagły

sygnał i odczytuje go jako potężną falę

gorąca. Oficierze wydaje się, że że

płonie. W przypływie obłędu ludzie w

ostatnich chwilach często zrywają z

siebie ubrania, w rzeczywistości wydając

na siebie wyrok. Dyscyplina górników z

Cucreck uratowała im życie, bo nie

pozwolili sobie na ten ostatni gest.

Wiedzieli, że mokre ubrania, choć zimne

i ciężkie, są tarczą. Działa tu fizyka

warstwy granicznej. Materiał więzi przy

skórze cieniutką warstwę wody, którą

ciało zdążyło nieco ogrzać. To nędzne,

ale działające mikrośrodowisko, które

oddziela ich od zabójczej konwekcji,

czyli stałego odbierania ciepła przez

przepływającą nową wodę kopalnianą.

Gdyby ściągnęli koszulę, lodowata ciecz

uderzałaby bezpośrednio w klatki

piersiowe, wychładzając krew

błyskawicznie. Mogłoby dojść do

szybkiego zatrzymania akcji serca.

Utrzymanie ubrań na grzbiecie, gdy mózg

krzyczy, że płoniesz, wymagało ogromnej

siły woli. To była pierwsza bariera,

którą musieli pokonać, zanim w ogóle

pomyśleli o jakimś ratunku. Dopiero gdy

opanowali ten pierwotny instynkt

samozniszczenia, mogli przejść do planu,

który uczynił ich legendarnymi. Rozdział

szósty. Wyścig z czasem.

25 lipca, poranek. Pod ziemią dziewięciu

ludzi walczy o utrzymanie przytomności.

Na powierzchni zaczyna się walka z

czasem. Właściwie trwa już cały czas.

Pierwszy odwiert przynosi kluczową

informację. Mamy powietrze. Pomiar

pokazuje około 19% tlenu. To wystarcza,

by przeżyć, ale nie daje odpowiedzi na

inne pytanie. Jak długo? Wiemy już, że

brak powietrza nie jest zagrożeniem, a

przynajmniej nie głównym. Jest nim woda

i temperatura. Do akcji wchodzą pompy

przemysłowe. Ich łączna wydajność sięga

dziesiątek tysięcy litrów na minutę. W

szczytowym momencie ponad 100 000 l.

Poziom wody jest stale monitorowany.

Różnica kilkudziesięciu centymetrów

zdecyduje o życiu lub śmierci.

Równolegle trwa wiercenie tego drugiego

otworu. To ma umożliwić ewakuację. Po

awarii wiertnicy prace zatrzymują się na

kilkanaście godzin. W innym odwiercie

dochodzi do utraty narzędzi. Sprzęt

zostaje w środku. Trzeba zaczynać od

nowa. Na podstawie danych o napływie

wody i objętości wyrobisk ratownicy

szacują sytuację. Jeśli poziom wody

dalej będzie się podnosił, czas życia

uwięzionych górników może być liczony w

godzinach. System wtłoczania powietrza

już działa, ale cały czas trwa walka o

utrzymanie stabilnego ciśnienia. To

dosyć bezprecedensowe rozwiązanie,

rzadko stosowane w takich sytuacjach, a

ryzyko jest realne. Zbyt duże ciśnienie

pogorszy sytuację, zbyt małe nie

zatrzyma wody. Utrzymuje się kontakt.

System stuków w rurę cały czas działa.

Dziewięć stuków. Na powierzchni pracują

setki, ratownicy, inżynierowie

federalni. Teren wokół szybu zmienia się

w centrum operacyjne. Na tym etapie

wiadomo już, że to nie jest standardowa

akcja ratunkowa i pojawia się

rozwiązanie.

27 lipca wieczór. 70 godzin pod ziemią.

Na powierzchni czas liczy się w

centymetrach. Nowa głowica wiertnicza

wgryza się w skałę powoli, ale

konsekwentnie. Każda minuta przestoju

może oznaczać, że na dole ktoś właśnie

przestaje oddychać. O 22:15

wiertło przebija strop. Powstaje otwór,

wspomniane 65 cm, jedyna droga na

powierzchnię, ale to nie jest koniec.

Ratownicy przygotowują kapsułę. Mała,

ciasna i jedyna droga na powierzchnię.

Jest tak wąska, że dorosły mężczyzna

ledwo się w niej mieści, ręce musi

trzymać przy sobie. Nie może się

poruszyć. Jeśli zaklinuje się w połowie

drogi, nie będzie jak jej wydostać. 28

lipca, godzina 1:00, niedziela. Kapsuła

zjeżdża, powoli znika w otworze. 73 m

niżej, dziewięciu patrzy w górę. Widzą

światło pierwsze od trzech dni. Randy

Fogle podejmuje ostatnią decyzję jako

dowódca. Ustala kolejność. Najsłabsi idą

pierwsi. Ci, którzy bez natychmiastowej

pomocy nie przeżyją kolejnej godziny. I

zaczyna się. Pierwszy wchodzi do

kapsuły. Drzwiczki zamykają się, lina

się napina. Wciągają powoli. Każdy kurs

trwa około 15 minut. Trudno sobie

wyobrazić, co czuje człowiek w trakcie

takiej drogi. 15 minut biorąc pod uwagę

okoliczności to strasznie długo.

Przypominam w jakim stanie są ich ciała

i ich umysły. Absolutna cisza w stalowej

rurze metr po metrze na powierzchni

cisza. Setki ludzi, rodziny,

dziennikarze, wszyscy patrzą w jeden

punkt i wtedy kapsuła się pojawia.

Pierwszy żyje, potem kolejny i następny,

czwarty, szósty, siódmy. Za każdym razem

to samo napięcie. Za każdym razem to

samo pytanie. Czy następny też wyjdzie?

Godzina 2:45. Na dole zostaje tylko

jeden człowiek. Randy Foggle przez 77

godzin odpowiadał za życia swoich ludzi.

Został sam w ciemności w zalanym

wyrobisku. Czeka na swoją kolej. Przez

kilka minut jest jedynym człowiekiem pod

ziemią. Kapsuła wraca ostatni raz. Ręy

wchodzi do środka. Drzwiczki się

zamykają. Wyjeżdża na powierzchni

euforia. Mało kto wierzył w taki sukces.

Dziewięciu weszło. Dziewięciu wyszło.

Ale ta historia nie kończy się tutaj.

Coś z nich zostało tam na dole w

ciemności w tej wodzie. Rany się zagoją,

ale pamięć zostanie. Dla większości z

nich to była ostatnia szychta. Nigdy

więcej nie zjechali pod ziemię.

Wiedzieli, że limit cudów na jedno życie

mógł się właśnie wyczerpać. To jedna z

tych historii, które na długo zostają w

pamięci. Dziękuję, że wytrwaliście ze

mną do końca. To dla mnie naprawdę dużo

znaczy. A teraz jak zapowiadałem, chwila

rozmowy. Kilka słów.

Dlaczego śmiem was tu jeszcze trzymać?

Widzę wasze zaangażowanie i sympatię,

jaką uderzycie odwróconą lekcję. Widzę

też, że część z was denerwuje się, że

umieszczam w filmach reklamy. I jasne,

macie pełne prawo. W końcu nie po to tu

przyszliście. Wiecie, utrzymanie tempa

dwóch filmów na tydzień jest dużym

obciążeniem. Ja właściwie nie wychodzę z

roboty. Pracuję sam. Wykonanie

porządnego researchu, napisanie

angażującego scenariusza, montaż to

robota dla kilku osób. Czasem brakuje

czasu na kontrolę, czasem wkradają się

błędy, czasem jakość materiałów jest w

moim odczucie niż w moim odczuciu niższa

niż mogła czy powinna być. Myślę o

dobraniu kilku współpracowników do

pomocy, ale ale no właśnie przez wiele

lat sam byłem nauczycielem i dobrze wiem

jak to jest, gdy nie jest się

wynagradzanym odpowiednio, odpowiednio

do wysiłku. Jeśli więc miałbym z kimś

nawiązać współpracę, chciałbym płacić

ludziom godnie. Dlatego zbieram fundusze

na rozwój i stąd reklamy. Większość

zgłaszających się do mnie firm odrzucam.

Wybieram tylko takie produkty czy marki,

który sam używam albo śmiało mógłbym.

Piszecie mi c z czasem sprzedałeś się za

kasę, a taki fajny był ten kanał.

Wierzcie mi, sprzedanie się mogłoby

wyglądać zupełnie inaczej i szybko

byście to dostrzegli. Są marki wielkie,

globalne i w moim odczuciu ciutnieczne,

gotowe płacić niewyobrażalne wręcz

pieniądze, ale tu nie ma dla nich

miejsca. Czasem w komentarzach pojawia

się też wątek: "Nie rób reklam, załóż

Patronite". Ale ja już mam Patronite i

nie chwalę się tym za bardzo. Założyłem

go w czasach, kiedy ten kanał był mały,

typowo szkolny i kilka złotych wsparcia

było miłym dodatkiem. Obecnie zarobki z

wyświetleń są lepsze i proszenie ciężko

pracujących ludzi o pieniądze dla

youtubera jest jakieś takie no nie wiem.

Postanowiłem więc finansować rozwój z

pieniędzy firm, a nie waszych. Wydaje mi

się to bardziej sprawiedliwe, a was

kosztuje to dodatkową minutę waszego

czasu. Tak więc wyświetlenia są moją

wypłatą, a reklamy inwestycją w

przyszłość kanału. Jeśli macie jakieś

przemyślenia, śmiało dzielcie się.

Trochę się miotam, szukam jakiegoś

złotego środka. Może macie inne pomysły.

Także no wybaczcie za tą chwilę prywaty.

Jeszcze raz wam dziękuję za wszystkie

wyrazy wsparcia. Będę was informował,

jak coś się zmieni i nie złość się na

mnie. Dobrego dnia. Do następnego razu.