Soli selam. Bize kısaca bu son haftayı

özetler misin? Oradan da biraz İran

meselesine değinelim istiyorum. Bu süreç

nereye gidiyor? Özellikle bir kara

harekat ihtimali var mı sence? Varsa

bunun olası sonuçları neler olur? Bu

gene hareketli bir hafta oldu ama tabii

ister istemez bütün yollar İran savaşına

çıkıyor. Ondan etkileniyor her şey. Ve

çaresiz de tabii onun da bir uzantısı

olarak ama genel bir yıl 2 aydır

çektiğimiz bir çile diyeyim artık. Her

Allah'ın günü de tabii Trump'ın yaptığı

bir şeyle uğraşmak zorunda. Ona tepki

göstermek zorunda kalıyoruz. sağ olsun o

da meydanı hiç boş bırakmıyor. İnsanlara

bol malzeme filan da veriyor. Fakat

yavaş yavaş tartışma değişiyor. Tabii

sadece İran savaşı yok. Bakıyoruz

Venezuela'da yeni iktidar, daha doğrusu

eski iktidarın yeni başkanı Adalet

Bakanlığı'na galiba eski bir işkenceciyi

getirmiş. Bu arada Küba'ya uygulanan

ambargo nedeniyle Küba'da hastanelerde

ameliyat yapılamıyor. Elektrik yok,

çocuklar ölmeye başlıyor vesaire.

Ukrayna biraz ön plana çıktı garip bir

şekilde. Putin ellerini ovuşturuyor. Bu

yıl 80 milyar dolar daha fazla gelir

elde etmesi bekleniyor. Petrol fiyatları

yükseldiği için Çinliler ve Asyalılar

genelde bu olup bitenden çok büyük bir

rahatsızlık duyuyorlar. Çin bir taraftan

tabii çok memnun bu olup bitenden ama

diğer taraftan kendi ekonomisini de

etkileyecek birtım sonuçlar elbette

burada var. Bey bir de tabii ister

istemez anlaşma imzalamış olduğu Körfez

ülkelerine yardım edemiyor ve etkili bir

oyuncu gibi gözükmüyor ortalıklarda. Bu

arada da Irak'ta ciddi olaylar oluyor.

Batı Şeri'da baskınlar devam ediyor.

Lübnan sürekli ateş altında. Lübnan'ın

güneyi Lithani nehrine kadar

boşaltılacak gibi gözüküyor. Bütün

bunlar tabii hepsi İran savaşı nedeniyle

arka planda kalıyor. Bu arada da

Amerika'da dün ayın 29'unda konuşuyoruz

bir pazar akşamı 28 Mart'ta Amerika'da

3300 yerleşim merkezinde yaklaşık 9

milyon 89 milyon insanın 3üncü kez kral

istemiyoruz protesto yürüyüşlerine

katıldığı anlaşıldı. önemli birtım

popüler kültür şahsiyetleri işte Bruce

Pringstein, Robert Deiro, onlar gibi

başkaları bunlara büyük destek

veriyorlar. Ülkeyi bu adamdan kurtarmak

gerekir diyorlar. Ama o madalyonun bir

tarafıysa, madalyonun bir diğer tarafı

da gene cumartesi günü yapılmış olan

muhafazakarların kongresinde hala daha

Trump'a verilen destekte bir azalma yok.

Ama bu savaş gerekli miydi tartışması

maga içinde de. Yani bu Amerika'yı

yeniden büyük yapalım hareketi içinde de

başlamış gibi gözüküyor. Hatta birtım

çok önemli isimler ciddi şekilde buna

karşı çıktılar. Geçen programlarda da

biraz bahsettik. İşin nereye varacağını,

bunun siyasi maliyetinin ne olacağını

Trump açısından önümüzdeki dönemde

görürüz. Tabii şununla başlamamız

herhalde bugün de gerekecek. Amerika

Birleşik Devletleri Japonya'dan,

Kore'den birlikleri Körfez bölgesine

doğru gönderdiği meşhur 82. Hava indirme

birliklerinden yanılmıyorsam 2500 kişi.

Onun dışında da deniz piyadelerinden

toplam 7.000 ile 10.000 arasında asker

bölgeye sevk edildi ve bir kara savaşıın

eli kulağında olduğunu Washington Post

Gazetesi Pazar akşamı manşetine

taşımıştı. Şu anda görünen durum bu.

Trump'ın tam ne yapacağını bilmiyoruz.

Bir taraftan işte verdiği süreyi

uzattığı 5-6 Nisan'a kadar yanılmıyorsam

ama daha önce de müzakereler devam

ederken saldırıyı başlatmış olduğu için

hem Haziran'da hem de 28 Şubat'ta ne

yapacağını tam olarak kestiremiyoruz.

Ama çok insanın tahmininin aksine bir

kara harekatı ama bu herhalde İran ana

karasına yapılamaz. bu kadar az askerle

giderek çok yüksek bir ihtimal haline

geldi.

>> Bir de şunu merak ediyorum Soli. İran'ın

iç dengeleri açısından bu savaş sanki

rejimi daha da konsolide etmiş gibi

görünüyor. Eğer bu süreç bugünkü haliyle

sonuçlanırsa İran'da nasıl bir tablo

ortaya çıkar? Daha sert bir rejim mi

görürüz yoksa bir noktada daha

yumuşayan, dönüşen bir yapı ihtimali var

mı?

>> Şimdi sanırım geçen programlarda da bunu

biraz tartıştık. Görünen o ki bu rejim

devrilmeyecek. rejimin devrilmesi için

çok daha geniş kapsamlı bir kara

harekatı gerekir ki onun da başarılı

olacağına dair en ufak bir emare yok.

Onu düşünmemiz için bir neden yok. Bu

durumda rejim ayakta kaldığı takdirde

buradan güçlenmiş olarak çıkacak ve

üstelik de Ali Kırram Başkesen Körfez

bölgesinde hatta İran meclisine kanun

teklifi sunulmuş. Bundan böyle hürmüzden

geçen gemilerden biz para alalım diye.

Bu bugüne kadar serbest geçişin olduğu

bir yerdi. Uluslararası hukuka göre

İran'ın böyle bir şey yapma hakkı var

mı? Bu sorunun cevabını bilmiyorum ama

ne kadar kendilerine güvenmeye

başladıklarını bu gösteriyor. Daha çok

uzun sürerse ki Trump 2ü hafta filan

daha dedi. Ne olur İran'daki durum? Onu

tam olarak kestiremiyorum. rejim yerinde

kalır ve tabii rejimde müzakere

edebilecek, pazarlık edebilecek olan

insanları öldürdüler. Ali Lari tecrübeli

biri olarak, Ali Larani'nin elinde çok

kan vardı filan ama daha tecrübeli

birisi olarak müzakere götürebilecek

biriydi. Daha onların yerine ikinci,

3üncü kategoridekiler geldikçe sertlik

yanlıları daha fazla ön plana çıkmış

oluyorlar. Benim anladığım kadarıyla

daha önemlisi 10 yıllardır belki İran'da

süre gilen bir tartışma vardı. O da şu

Amerika'ya güvenilir mi, güvenilmez mi?

Yaptığımız bir anlaşma konusunda

Hamene'in Amerika'ya güvenilmez. Onların

ancak istediklerinin tümünü kabul

etmeniz lazım. Bu da bizim açımızdan tam

bir teslimiyet olur diye bir düşüncesi,

daha doğrusu bir beyanı var. Bu

dolaşıyormuştu ortalıkta videosu filan.

Ama buna rağmen 2015 yılında İranlılar

Obama yönetimiyle çok sıkı pazarlıklar

sonucunda bu JCPOA adı verilen anlaşmayı

imzaladılar. Ve bu şekilde de nükleer

santrallerini her an teftiş edilebilecek

bir hale de getirdiler. Uluslararası

Atom Enerjisi Ajansı tarafından

denetlemeye açık bıraktılar kendilerini

ve tabii birtım bitiş tarihleri vardı.

Bundan rahatsız olanlar da vardı. Her

şey elde edilemedi diye kızanlar da

vardı. Sadece nükleerle sınırlı kaldığı

için filan. Ama bu anlaşma imzalandı ve

bildiğimiz kadarıyla Amerikan İstihbarat

Örgütlerinin raporuna dayanarak

bildiğimiz kadarıyla da ve tabii Atom

Enerjisi Ajansının da İranlılar

imzalamış oldukları anlaşmaya riayet

ediyorlardı. Uygun davranıyorlardı.

Trump iktidara geldi. Bir yıl boyunca

imzayı attı. Tamam bunlar anlaşmaya

uyuyorlar diye. Sonunda ikna ettiler

onu. Bibi Natanyahu'nun bunda büyük bir

payı olduğu söylenir. 2018 Mayıs'ında

imzasını çekti. Haziran ayında 2025'in

müzakereler devam ediyordu. Umman'da

yeniden bir pazar günü masaya

oturulacaktı. İsrail cuma sabahı

saldırıyı başlattı. 11 gün sonra da

Amerikalılar buna katıldılar. Ağır

bombaladılar. 12 günde savaş bitti. Bu

sefer de Cenevre'de yapılan görüşmelerde

Umman Dışişleri Bakanı İranlıların

önlerine konan hemen hemen her şeyi

kabul ettiklerini ve Obama'yla

yaptıkları anlaşmadan daha fazla taviz

vermiş olduklarını söyledi. Savaş

başladıktan sonra Ekonomist dergisine

yazmış olduğu bir yazıda e o zaman da

28'inde de bu sefer Amerika doğrudan

doğruya İsrail'le birlikte aynı zamanda

savaşı başlattı. Bu da tabii İran

içindeki Amerika'yla pazarlık yapılır mı

yapılmaz mı? Güvenilir mi güvenilmez mi?

tartışmasını asla güvenilmez, bunlarla

pazarlığa filan oturulmaz diyen en

sertlik yanlısı olanların elini

güçlendirdi. O tartışma da sanırım artık

en azından belirli bir gelecek için

bitti. Durumumuz şu anda bu. Yani şeyi

de göremiyoruz. Kiminle pazarlık

yapılacak? İranlılar biz pazarlığa

yanaşmayacağız diyorlar. Gerçi tahmin

ediyorum işte biliyoruz Türkiye, Umman

ve Mısır bir yandan uğraşıyorlar.

Pakistan Genelkurmay Başkanı ki aynı

zamanda istihbaratın da başındaymış. O

da çok uğraşıyor. Arka planda eminim

doğrudan ya da dolaylı olarak birtım

mesajlar gidip geliyordur. Fakat işte

Trump bir 5 günlük süre vermişti. O

süreyi daha fazla uzattı ama sabah

söylediğiyle akşam söylediği birbirini

tutmadığı için tam olarak ne yapacağı

belli değil. İşte bu kara kuvvetlerini

sevk etmeye başladı. Bu Washington

Post'taki manşetin sonucunda da savaş

çıkma ihtimalinin yüksek olduğunu herkes

düşünmeye ve bunu yazmaya ya da

söylemeye de başladı ki Amerikalı eski

generaller saçlarını başlarını

yolluyorlar. Yani hangi programlarını

izlesem geçmişin önemli generallerinin

bu savaşı da zaten lanetliyorlar

demeyeyim ama en azından yapılmaması

gereken bir savaş olarak görüyorlar. bir

sonucunun da stratejik bir hedefi

olmadığı için de İran'ın şusunu busunu

yok etmiş olmanın işte bombalanacak yer

bırakmamış olmanın herhangi bir anlam

ifade etmediğini söylüyorlar. Şu anda

bütün dünya herhalde nefesini tutmuş.

Kara Savaşı başlayacak mı diye bekliyor.

O zaman şimdiye kadar gördüğümüz ve az

önce dediğim gibi Asya'yı, Avrupa'yı

ekonomik olarak perişan eden, gıda

fiyatlarını patlatacak olan pek çok

önemli malın dünya piyasalarına

erişememesi sonucunu verecek olan bu

hürmüzün kapatılması, bu savaşın devamı

daha da kötü sonuçlar verecek ve belki

dünyayı bir resesyona da sokmuş olacak.

Ben tam da bunu sormak istiyordum Soli.

Bu savaşın enerji ve ekonomi boyutu eğer

bu savaş uzar ve petrol fiyatları bu

seviyelerde ya da daha da yukarıda

kalırsa Hürmüz Boğazı'nı açık tutmak

için Avrupa'nın askeri seçeneklere daha

sıcak bakma ihtimali artar mı sence?

>> Avrupalılar önce Trump'tan yardım talebi

geldiğinde bunu reddettiler. Bize hiçbir

konuda bilgi vermeyip bizden yardım

isteyemezsin diyor. O da onun üzerine 40

yılın bir başı sizden bir şey sorduk.

Siz avantajlısınız. Hep biz size bir

şeyler verdik filan diye konuştu da

konuştu, yağdırdı. Şimdi başka bir öneri

vardı. Yani Hürmüz Boğazı'nın dışını

kontrol et. İşte İran'ın izin verdiği

gemilerin dışarı çıkmasına izin verme

diyenler de var. Pek çok tedbir

alınabilir ama savaşa girilmesi ne

yapacaksın? İran'ı mı bombalayacak

Avrupalı ülkeler? Böyle bir şey

yapacaklarını sanmıyorum. Onlar da bir

şekilde bu işin bir an önce yumuşamasını

ve normale dönüşü bekliyorlar diye

tahmin ediyorum. Amerika'nın yapmadığı

bir şeyi onların yapma ihtimalini de

açıkçası sıfır gibi görüyorum.

>> Bir de şunu soracağım Soli. Tüm

dikkatler İran'a çevrilmişken Lübnan'nın

güneyinde yaşananlar bu sence önceden

planlanmış, daha arka planda ilerleyen

bir hedef miydi ve bu durum geçici mi

yoksa daha kalıcı bir tabloya mı

evriliyor?

>> Bu tabii ki önceden planlanmış. Yani

İsrail'in zaten eli kaşınıyordu. Bir

ateşkes imzalanmıştı Hızullah'la İsrail

arasında. Buna göre İsrail'in Lübnan

topraklarından çekilmesi, Hızullah'ın da

silahlarını teslim etmesi gerekiyordu.

İsrailliler Lübnan topraklarından

çekilmedikleri için Hızbullah

silahlarını teslim etmedi. Ha çekilseydi

eder miydi ondan da çok emin değilim. Bu

savaş başladıktan sonra galiba bir

önceki programda ya da iki önceki

programda da bunu konuştuk. Hızullah

kimsenin tam olarak anlayamadığı

şekilde, kimisi İran'ın dürtüsüyle diyor

ama benim çok güvendiğim bir yorumcu

bunun Hızullah'ın kendi kararı olduğunu

en azından beni ikna edecek şekilde

yazmıştı. Hayfa'ya 3 be tane füze

gönderiyorlar. Bu zaten İsrail'in arayıp

da bulamadığı fırsattı ve daldılar. 1

milyon kişi bildiğimiz kadarıyla şu anda

Lübnan içinde evsiz barksız kaldı.

İsrail Savunma Bakanı Litani Nehrine

kadar ki aşağı yukarı 30 km mesafedir

sınırdan. o alanı kontrol edeceklerini,

belki kimsenin dönmesine izin

vermeyeceklerini söyledi. Ki bu

1950'lerde kurucu Başbakan Bengurio'nun

da tasavvurunda olan bir plandı daha

önceden de. Yani hep göz vardı. Bu arada

İsrail uzunca bir süre Güney Lübnan'ı

işgal de etmişti. Asker bulundurmuştu.

2000 yılında çekilmişti. Böyle bir

durumda dediğim gibi çok önceden

hazırlanmış olan planların uygulamaya

konmuş olduğunu düşünüyorum Lübnan

konusunda. Bu arada tabii Hızullah kendi

tabanının da öfkesine maruz kaldı. İster

istemez bu insanları bir kez daha

yerlerinden, yurtlarından etti. Dönecek

köyleri kalmayacak. Dönecek evleri

kalmayacak. Öylesine büyük bir yıkım

yaşanıyor anladığım kadarıyla. Lübnan

hükümeti de Hızullah'a ihtar verdi.

Silahlarını teslim etmesi gerektiğini

söyledi. Hızullah siyasi olarak müthiş

oranda güç kaybetti Lübnan'da. Ama ona

yönelik bu saldırı Lübnan'daki zaten çok

kırılgan olan siyasi yapıyı ne yapar?

Onu toparlanabileceği bir alan sağlar

mı? Bu yıkımın toparlanmasının

maliyetini kim ödeyecek filan gibi

sorular orta yerde duruyor.

>> Bir de Batı Şeri tarafı var. Oradan da

böyle oldukça rahatsız edici haberler

geliyor. Tam olarak neler oluyor orada?

Bu gelişmeleri daha büyük resimde nasıl

okumak lazım? Sence

>> daha büyük resimde şöyle okuyacağız.

Trump İsrail'in Batı Şeri'yı ilhak

etmesine izin vermeyeceğim dedi. Ama

yani Batı Şeri ilhak edilmese bile

insansızlaştırılmaya çalışılıyor.

Yerleşimcilere yeni alanlar açılıyor.

Bunların hepsi uluslararası hukuka

aykırı. Tabii bu onunla da kalmıyor. Çok

uzun zamandan beri neredeyse birkaç yılı

buldu. Bu İsrail'deki bugünkü hükümetten

de aşırı sağcı bir hükümet olduğunu

biliyoruz. En önemli iki bakan kendileri

yerleşimci. Zaten bunların desteklediği

yerleşimciler Batı Şeri'ya şu ya da bu

şekilde saldırıyorlar. Zeytin ağaçlarını

köklerinden söküyorlar. Ailelere

saldırıyorlar. Bir Filistinli bir

yerleşimciyi öldürdüğü takdirde bunun

intikamı çok ağır bir şekilde alınıyor.

Muazzam bir şiddet dalgası var Batı

Şeri'da. Dünyanın gözü senin de dediğin

gibi bunun üzerinde değil. Ve polis

zaten sağcı bakanın elinde. Ordu da pek

bunlara müdahale etmiyordu. Sonunda

Genelkurmay Başkanı bile sanırım isyan

etti ve yani biz zaten iki yerde

savaşıyoruz. Bir de üstüne üstlük bu

aslında terörist bu adamlar. Bunlarla

uğraşmak zorunda kalacağız. Ona gücümüz

yetmeyecek dedi geçen hafta. Kimsenin de

bir şey dediği yok. Yani Amerika

Birleşik Devletleri'nden tık çıkmıyor.

Avrupa Birliğinden bir söz çıkmıyor.

Rusya'yla Çin'i filan hiç saymıyorum

bile. Bu böyle daha bir süre devam

edecek gibi de gözüküyor. Yani bu

yerleşimciler terör eylemleri yapıyorlar

açıkçası. Bunlara zaten İsrail'in içinde

de terörist diye hitap edenler var. Ama

İsrail'in barış kanadı çok çok

zayıfladı. İşte İran Savaşı'na bile

başlarda %80'lerde bir destek vardı. Bu

da yavaş yavaş azalıyormuş anladığım

kadarıyla. Ne kadar azalır filan onu da

bilmiyorum ama durum şu anda bu. Bu

hükümet değişmedikçe de yerleşimcilerin

terör eylemlerini engelleyebilecek bir

iradenin ortaya çıkacağı kanaatinde

değilim. Genelkurmay Başkanının

uyarılarına ya da itirazlarına rağmen

>> biraz da bizim tarafa bakalım. Bu

savaşın Türkiye'ye etkisi gerçekten ne

kadar yakın ve somut? Gündelik

hayatımıza, iç siyasete, turizme bütün

bunlara ne ölçüde yansır? Ne söylemek

istersin?

>> Yansıyor zaten. Yani 50 milyar dolar

para gömüldüğü ya da yakıldığı

söyleniyor bugünkü seviyelerinde tutmak

için. Önemli bir bankanın raporunda

bugün gördüm. Enflasyonla mücadele

programının büyük ölçüde hasar gördüğünü

söylüyorlar. para politikasını

sıkılaştırmak, faizleri yükseltmek

gerekecek diye de yazmışlar. Bütün

bunlar tabii Türkiye'de beklendiği gibi

%4'lük bir büyümenin

gerçekleşemeyeceğini,

çabuk biterse savaş %3'le iktifa

edileceğini filan gösteriyor. Turizm

konusunda da yani tam rakamları henüz

bilmiyorum. Ancak arkadaşlarımdan

öğrendiğim, anekdotal olarak öğrendiğim

ciddi ölçüde iptal var turist

rezervasyonlarında.

Bu kalıcı mı olur, geçici mi olur,

savaşın ne kadar süreceğine bağlı. Ama

bizim çok etkilendiğimizde şu yok.

Vatandaş olarak da yurt dışına uçmak

istiyorsanız ya da yurt içinde uçmak

istiyorsanız jet yakıtına ya da uçak

yakıtına o kadar büyük bir zam geldi ki

fiyatları o kadar yükseldi ki bunlar

tabii ki bilet fiyatlarına da

yansıyacak. En basitinden bunları

görüyoruz. Bir de şu var. Ekim zamanı

geliyor. Gübre yok. Gübre fiyatları

artacak. Gıda fiyatları artacak. Bu

mutfakta yangın demektir. Yani bütün

dünyada sadece bizde de değil. Hatta

Amerikan çiftçileri ki Trump'ın önemli

destekçileri arasındaydılar. Dayanmışlar

Beyazsaray kapısına. Ne yapacağız biz

şimdi gübresiz filan falan diye. Şu ana

kadar daha duruyor ortalık. Yani

Trump'ın da bu işi sürdürememesi

gerekiyor. İç siyasi nedenlerle en

azından sürdürememesi gerekiyor. Ama

kendini öyle bir açmaza soktu ki kara

savaşı filan gibi bir şey yapıp yüzlerce

Amerikan askerinin ölmesini bana göre

göze alamaz. Dolayısıyla herhalde bu

getirdiği askerlerle çok sınırlı bir

harekat düşünüyor. Belki Hargadası'na el

koymak, hürmüzü açabilmek açısından.

Diğer yandan da ben kazandım diye

çıkabilmesi çok zor. Kazandım dese de

dünyada kimse bunu yemeyeceği için

hangisine karar vereceği de açıkçası tam

olarak belli değil.

>> Biraz daha Trump konuşalım mı? Bu hafta

arka arkaya çok çarpıcı açıklamalar

yaptı. Aynı zamanda senin de bahsettiğin

hafta sonu boyunca savaş karşıtı

gösterileri de gördük.

>> Karşıtı

>> ve karşıtı. Bu tepkileri nasıl okumak

lazım? Sence bu tür toplumsal tepkilerin

savaşın seyrine gerçekten bir etkisi

olur mu?

>> Savaşın seyrine bir etkisi olması için

Trump'ın destekçilerinin güçlü bir

şekilde "Biz bu savaşı istemiyoruz"

demeleri lazım. Henüz orada değiliz.

kendi kabinesinde bu savaşı istemediğini

bildiğimiz kişi başkan yardımcısı Vens

ve işte İranlılar da nitekim birileriyle

müzakere edeceksek Woodkov'la da ya da

damatla yapmayız o işi. Vens'le

görüşürüz demişler ve Vens

Pakistanlılarla temas halinde. Rubyo

işlerin sarpa sardığını görüyor. Aptal

değil çünkü ama maalesef kendi ilkeleri

yokmuş daha doğrusu bütün bugüne kadar

söylediği her şeyden vazgeçti Trump'a

yaranmak için. O da galiba biraz işin

farkında. Hani bunu nasıl bitirsek

derdine düşmüş vaziyetteler. Trump'ın

tabanından çok yüksek bir itiraz

yükselmediği takdirde bunun onun

üzerinde ağır bir baskı kurması zor. Ama

daha da önemlisi şimdi kendi açısından

baktığımızda petrol fiyatları ya da işte

benzin fiyatları çok yükselirse

kasımdaki seçimlerin tehlikeye girdiğini

düşünecek olursa o zaman onun da bir

şekilde ben kazandım tüymek istiyorum

demesi lazım. Ama o zaman da demin

söylediğime dönüyorum. Bugün Amerika'nın

ben kazandım diyebileceği bir durum yok

ortada. Çünkü rejim olduğu yerde

duruyor. Üstüne üstlükte yani görüntü en

azından oyunu kontrol edenin de rejim

olduğu intiba herkeste var. Ne kadar

daha fazla güç kullanırsan kullan rejim

düşmediği takdirde bunun çok da büyük

bir anlamı açıkçası olmuyor. O nedenle

eee sıkıntılı bir durumda olduğunu

sanıyorum Trump'ın. Gösteriler önemsiz

anlamında söylemiyorum bunları.

Gösteriler Trump'a karşı çıkanların

mobilizasyon gücünü göstermesi açısından

önemli bir gösterge. Ancak şöyle bir

problem var. İki partili bir sistem

Amerika'nınki. Demokratlar hala

kamuoyuna bir seçilebilmelerini imkan

verecek mesaj gönderebilmiş değiller.

Liderlikleri zayıf, yaşlı, yorgun ve

imgelemsiz. Yani insanların hayallerine

hitap edebilecek, onlara daha iyi bir

geleceği düşündürtecek, daha iyi yönetim

sunabileceklerini düşündürtebilecek bir

tavır içine giremiyorlar. Geçmiş

hatalarından ders aldıklarına dair çok

fazla emare ortada yok. Sağda solda

tıpkı Mamdani gibi genç birtım

demokratlar tabii bir dalgalanma

yaratıyorlar ama geneli itibariyle

Demokrat Parti'ye toplum güvenmiyor.

Bütün kamuoyu yoklamalarında ortaya

çıkan bu. Trump'ınki de tahmin

edeceğimiz ya da arzu edeceğimiz kadar

düşük değil. Düşmüyor. Çok az, çok az

bir düşüş var. Kendi taraftarlarından ve

genel kamuoyundan aldığı destekte her ne

kadar yüksek değilse de başlangıç

itibariyla da durum bu. Bütün bunlar

tabii Kasım'a yönelik daha fazla önem

kazanacak. Orada da son bir not vereyim.

Şöyle biz izliyoruz. Trump işte Muhammed

bin Salman'a açıkçası hakaret ediyor.

İşte konuştuğu bir TV sunucusu kadına

herhalde çok da kabul edilemeyecek

lafları rahatlıkla edebiliyor. Ne dediği

çoğu zaman anlaşılmıyor filan. Yani bir

izleyeni rahatsız edecek bir performansı

var. Fakat bu kendisini destekleyen

kitlede herhangi bir kırılmaya yol

açmıyor. Hala onun büyük bir lider

olduğunu düşünmeye devam ediyorlar.

Dolayısıyla hani bütün dünyada ya olamaz

bu kadarı olamaz dedirten şeyler şu anda

Trump'ın Amerikan siyasetindeki kilidini

kırmaya yetmiyor. Ayrıca galiba

geçiremeyecek gerçi ama Kasımdaki

seçimleri kendisinin kontrolünde

yaptırmak için demokratlara oy

vereceklerin oy vermesini engellemek ya

da kısıtlamak için de deli gibi

uğraşıyor. Kanun teklifi vardı ama

kongreden geçecek gibi gözükmüyor. En

karamsar Amerikalılardan biriysen o

zaman iş şuraya kadar varıyor. Kasım

öncesinde Amerika'da bir terör eylemi. O

zaman Trump olağanüstü hal ilan ederek

seçimlerin yapılmasını engeller. Şimdi

bunlar bugüne kadar Amerika'da bırakın

dile getirilmeyi akla bile

getirilmeyecek şeylerdi. Bugünkü ortamda

akla gelmeyecek herhangi bir şeyin

olmayacağını bütün Amerikalılar

düşünüyorlar ve işte hepimiz de orada ne

olacağını izleyeceğiz. Ancak o şekilde

anlayacağız neyin olup neyin

olmayacağını. Solison bir şey sormak

istiyorum. Bu kriz ve savaş gerçekten

kaçınılmaz mıydı yoksa siyasi

tercihlerle mi bu noktaya gelindi?

>> Kaçınılmaz hiçbir tarafı yoktu bu

savaşın. Mecburiyetten yapılan savaşlar

ve tercihen yapılan savaşlar diye bir

ayrım var. Bu özellikle Irak Savaşı'ndan

sonra çok dile getirilmişti. Bu tamamen

iradi olarak yani ben bu savaşı

istiyorum dendiği için yapılmış bir

savaş. İşte efendim iki hafta içinde

Amerika'yı vuracak füzeler, Amerika'ya

büyük tehditler filan bütün bunların

hiçbirisi doğru değil. Zaten İsrail'in

Natanyahu söyledi, "Ben 40 yıldır bu

anın hayaliyle yaşıyordum diye.

Dolayısıyla İsrail devlet sisteminin ve

özellikle başbakanının böyle bir savaşı

çok uzun zamandan beri isteyip bunu

Amerika'yla birlikte gerçekleştirme

arzusunda olduğu biliniyordu. O nedenle

de zaten Amerika'da hala İsrail bizi bu

savaşa soktu. tartışması var. Ben orada

Ram Emmanuel var. Muhtemelen

demokratların ya da bir ihtimal

Demokratların 2028'deki cumhurbaşkanı

aday adaylarından birisi olacak. Önemli

bir siyasi şahsiyettir. Bill Clinton'ın

chief of staffıydı. Yani Beyaz Saray'ın

yöneticisiydi. Ondan önce kongre

üyesiydi. Sonra iki dönem yanılmıyorsam

Chicago kentinde belediye başkanlığı

yaptı. Başarılı da olduğunu sanıyorum.

böyle çok da anlamsız laflar etmeyen

biridir. Onunla yapılan bir mülakatta

şimdi bırakın bunları bir tarafa diyor.

Yani bizim başkanımız Trump'tır diyor.

Netanyahu ya da İsrailliler ne derlerse

demiş olsunlar. Sonuç olarak kararı

veren Trump'tı diyor. Dolayısıyla bu da

sonunda onun hanesine yazılacaktır

gibime geliyor. Ama arada da tabii

dediğim gibi işte bizi İsrail bu savaşa

soktu diye özellikle sağ cenahta etkili

insanlar daha fazla konuşmaya

başladılar. bu çizgiyi daha fazla

savunur hale filan da geldiler. Ama her

halve bu savaşın yapılması için bir

sebep yoktu. Tekrar ediyorum, Umman

Dışişleri Bakanı Ekonomist dergisine

yazdığı makalede, "İranlılar o güne

kadar vermedikleri tavizleri

vermişlerdi. Amerikalıların istemiş

olduğu. Dolayısıyla biz bu işin

bitirilmesine yakın olduğumuzu

düşünüyorduk." diye yazdı. söyledilerdi.

Ayrıca televizyon programlarında da

bunları söyledi. Buna karşılık diplomat

olmayan, diplomasi disiplinine sahip

olmayan Trump'ın arkadaşı Witkov'la

damadı Kuşner, "A bundan bir şey

çıkmaz." diyerek perşembe günü

kalktıklarında masadan Trump'a da

söyleyeceklerini söylemişler. Ama

sanırım o aşamada zaten savaşa

gidilecekti. Çünkü perşembe günü sana bu

söylenip de cuma öğlen savaş kararını

vermesi, savaş kararını daha önceden

vermiş olman gerekir ki bu da çemberi

kapatıyorum. İranlıların dediğine

geliyor. Amerikalılarla dürüstçe bir

müzakere yapmak mümkün değil. Bir kere

oldu. Obama ile anlaşma imzalandı ki

Obama'ya kan kusturmuştu

Cumhuriyetçiler. Trump dahil. O anlaşma

imzalandı. Obama daha ötesine

gidebilecek olan şartları dikte edemedi.

Eli zayıf olduğu için İran'a dikte

edemedi. Trump da oradan çıktı. Yani bu

işlerin başlangıcına bakacaksa kim

güvenilir, kim güvenilmez. Yapılmış olan

bir anlaşmayı Amerikan devletinin

imzalamış olduğu ve tek başına da değil

Çin, Rusya ve AB üçlüsü ile birlikte

imzalamış olduğu bir anlaşmadan Amerikan

tarafı kendi imzasını çekti. İlk Trump

döneminde 2018 Mayısında. Ondan sonrası

da yokuş aşağı. Çünkü bu da İranlılara

uranyum zenginleştirme için alan açtı.

%60'a kadar vardılar. O işte %60'a kadar

zenginleştirilmiş uranum 440 kilo nerede

olduğu bilinmiyor. Amerikalılar

bombaladıkları zaman enkazın altında mı

kaldı? Yoksa İranlılar bunu bir yere

kaçırmaya muvaffak oldular mı? Onun

cevabını bilmiyoruz. Güya bu özel

operasyoncular, özel kuvvetler o 440

kilogramlık zenginleştirilmiş uranyumu

bulup alacaklar. Belki onun için

kullanılacaklar. Onun kolay bir iş

olmayacağını filan da varsayıyorum. Her

hal bekar Trump'ın yaptığı işlerin

sonucuyla pek ilgilenmeyen biri olması

ve bence konuları merak dahi etmemesi.

Yani adama İran'la ilgili günlük brief

verildiğinde 2 dakikalık mı bir

dakikalık mı videolar gösteriliyormuş

Amerika'nın nereyi bombaladığına dair.

başkanın, bunca insanın hayatını

etkileyen, dünyayı etkileyen bir savaşın

gidişatı hakkında aldığı bilgi bundan

ibaretse eğer Amerika'da ciddi bir

yönetim krizi yaşandığını söylememiz

gerekir ki belki uzun vadede daha

tehlikeli olan durum budur.

>> Çok teşekkür ediyorum. Söle.

>> Ben de teşekkür ederim.