Dzień dobry moi drodzy. Dzisiaj ciąg

dalszy obiecanych rozważań na temat

konstrukcji bohatera literackiego.

Dzisiaj mam nadzieję, że będzie krótko,

bo chciałam wam tylko pokazać

sposób realizacji tego zagadnienia w

konkretnym już wypracowaniu. W tym celu

pokażę wam zaraz to, co po prostu

napisałam,

żebyście mogli czerpać z takiego właśnie

przykładu.

Popatrzcie, ja tutaj wymyśliłam, bo nie

ma jeszcze danego nam przez Cyka e

tematu wypracowania na temat konstrukcji

postaci literackiej, bohatera

literackiego. Zatem takie hipotetyczne

tematy tutaj daje sformułowane na wzór

tego, co daje nam CKE. Na przykład

rozważ jak kreacja bohatera wpływa na

przesłanie dzieła albo w bardziej

rozbudowanej formie, ale właściwie

prawie to samo. Rozważ jakie znaczenie

dla odczytania sensu dzieła literackiego

ma kreacja bohatera. Sens, przesłanie

dzieła to jest mniej więcej to samo.

Piszemy wypracowanie mniej więcej

obracając się w podobnym kręgu

tematycznym. Natomiast można by sobie

jeszcze wyobrazić powiedzmy taki temat.

Rozważ jak kreacja bohatera wpływa na

konstrukcję innych elementów świata

przedstawionego. Takiej struktury tematu

nie znalazłam jeszcze w CKE, natomiast

mogłabym sobie wyobrazić, że taki temat

może dać Operon.

Też dałoby się oczywiście na taki temat

napisać wypracowanie. Ja się tutaj

skupię na tym temacie i na ten temat

napiszę wam, przedstawię wam

wypracowanie, które już dla was

przygotowałam. Powiedzmy, że go tutaj

zrobię na kolorowo, żebyście wiedzieli,

do którego tematu się odnosimy.

Popatrzcie, przykładowa teza do takiego

tematu, bo o tym co włożymy do wstępu

już mówiliśmy w poprzednim filmiku, ale

wstęp zawsze powinien kończyć się waszym

stanowiskiem. Jedna z odmian stanowiska

to teza. Mogłaby to być również

hipoteza, jakiś ciąg pytań, ale tutaj

dajmy sobie taką przykładową, czyli nie

jedyną możliwą oczywiście tezę. Można by

ją sformułować tak. Kreacja bohatera

wchodzi w szereg złożonych interakcji z

innymi elementami świata przedstawionego

i wraz z nimi kształtuje sens całego

dzieła. w sposób istotny kształtuje sens

całego dzieła. Nawet w większej mierze i

bardziej wyraziście niż inne komponenty

struktury tekstu może odzwierciedlać

najistotniejszy jego przekaz często w

sposób pośredni wyrażany przez autora.

Czyli po prostu bohater, konstrukcja

bohatera, sposób jego wykreowania jest w

kształtowaniu sensu dzieła niezwykle

istotny i wprost bardzo często na ten

sens dzieła nam wskazuje. Prowadzi nas

często tak po nitce do kłębka, do tego

głównego przekazu, na którym autorowi

szczególnie zależy, który w swój tekst

literacki chciałby wpisać. przykładowe

argumenty do takiego tekstu. Ich

oczywiście może być mnóstwo. Ja tutaj

dałam przykładowe. Dwa z nich dotyczą

bohatera zbiorowego, bo tak sobie

pomyślałam, że zrobię tu taką wariację

na temat bohatera zbiorowego. To jest

może takie niezbyt oczywiste ujęcie

bohatera literackiego, ale wiecie, że

istnieją utwory, w których ten bohater

zbiorowy odgrywa bardzo istotną rolę,

więc żeby tutaj coś urozmaicić, trochę

może skomplikować i zrobić bardziej

oryginalnym, zajmę się w jednym z

akapitów takim właśnie bohaterem

zbiorowym. Zobaczcie, argument do

akapitu rozwinięcia mógłby brzmieć tak:

kreowanie w utworze literackim bohatera

zbiorowego akurat może kierować uwagę

odbiorcy na istotne problemy społeczne.

I tutaj jako przykłady można by

wykorzystać spokojnie lalkę czy zbrodnię

i karę. Jedno albo drugie, albo z

jednego uczynić ten tekst główny, który

zanalizuje się bardzo szczegółowo,

natomiast drugi zrobić kontekstem.

Następny argument, który też dotyczy

bohatera zbiorowego. Zobaczcie, jak go

jeszcze inaczej można by sformułować.

Kreowanie w utworze literackim bohatera

zbiorowego pozwala autorowi

przeprowadzić wnikliwą diagnozę

społeczną,

określić kondycję zbiorowości, zbadać

panujące w niej relacje oraz ich wpływ

na rozwój zarówno całej wspólnoty, jak i

jednostki ludzkiej. Ja pisząc ten

argument myślałam o lalce. Cały czas

miałam w głowie lalkę, ale zobaczcie

jeszcze nie zdradzam tu czytelnikowi, że

chodzi mi o lalkę.

Dopiero w rozwinięciu tego akapitu

zobaczymy analizę właśnie tekstu

Bolesława Prusa pod kątem y ukazania

tych właśnie elementów, które tutaj w

argumencie wymieniłam, czyli jak bohater

zbiorowy. Tutaj mamy mieszkańców

Warszawy, taki wycinek społeczeństwa

całego. jak ukazanie tego bohatera

zbiorowego w całej strukturze społecznej

tutaj pozwala przeprowadzić autorowi

wnikliwą diagnozę społeczną. A plus

przecież chce nam określić kondycję

zbiorowości, kondycję tego polskiego

społeczeństwa na tamten moment, w którym

lalkę pisze. Chce zbadać panujące

w społeczeństwie relacje. On uważa to za

taki punkt honoru właściwie

powieściopisarza

uprawiającego gatunek powieści

realistycznej, żeby badać społeczeństwo

panujące w nim relacje, całą jego

strukturę i wyciągać z tego wnioski.

Jakoś to społeczeństwo być może dzięki

temu również edukować, wskazywać gdzie

tkwią jego słabe punkty, jak można by je

poprawić. No i właśnie i wpływ tego

wszystkiego na rozwój zarówno całej

wspólnoty, jak i jednostki, czyli

Wokulskiego na przykład.

Prus chce pokazać jak bardzo ta

skostniała struktura społeczna nie

pozwala się jednostce jakiejś prężnej,

często wybitnej rozwijać i realizować

całego jej potencjału. Więc zobaczcie,

ten argument jest oparty na lalce i ja

cały czas tutaj o lalce właśnie myślałam

tworząc go inne typy argumentów. A

jeszcze jeden dotyczący bohatera

zbiorowego zaraz zobaczycie już w tym

przykładowym wypracowaniu. Natomiast z

innej beczki argumenty już nie dotyczące

bohatera zbiorowego, tylko

jakiegokolwiek. Postać bohatera często

bywała nośnikiem idei bliskich autorowi.

To jest jasne. Czasami tutaj bohater

jest takim rezonerem dla autora, takim

jego port parol i czasem formuje

myśli,

które autor chciałby czytelnikowi

przekazać jako bardzo istotne, jakieś

przesłania, jakieś idee. I to jest taki

prosty sposób posługiwania się

bohaterem, żeby wyartykułować swoje

własne poglądy.

Z takim typem bohatera często mamy do

czynienia na przykład w powieści

tendencyjnej, która też w XIX wieku

powstawała, ale była takim jakby

wcześniejszym etapem rozwoju powieści

realistycznej.

Następny przykład argumentu. Sposób

konstruowania bohatera literackiego

odzwierciedla kulturowy paradygmat

epoki. No i tutaj przykłady można by

mnożyć.

Literatura romantyczna byłaby tutaj

bardzo wdzięczna, gdzie ta konstrukcja

bohatera pokazuje, co tak naprawdę jest

istotnego dla twórców romantyzmu, jak

oni widzą w ogóle jednostkę ludzką,

jakie przypisują jej funkcje,

jakie przypisują jej możliwości

działania

i tak dalej. Także to są tylko

przykłady. Można by tych argumentów

wymyślić mnóstwo. Ja bardzo często

wymyślam argumenty,

mając na uwadze jakiś konkretny tekst

literacki, już na nim się opierając, ale

właśnie jeszcze przez chwilę odbiorcy

nie zdradzając co mam na myśli, po to,

żeby za chwilę móc napisać. Doskonały

tego przykład można odnaleźć tu i tu,

tak w takim a takim tekście. I teraz

popatrzcie przykładowe wypracowanie.

Najpierw pokażę wam jego strukturę, żeby

było widać, że ona jest jasna i

przejrzysta. Patrzcieam akapit wstępu,

akapit podsumowania, tak? Te skrajne

akapity tutaj mamy. Natomiast środeczek

to jest rozwinięcie, a na rozszerzeniu,

w rozwinięciu musicie mieć trzy akapity

co najmniej. Tak. No więcej nie, nie

zalecam. Trzy wystarczą dlatego, że

powinniście się odwołać do co najmniej

trzech tekstów literackich, z których

jeden powinien być lekturą obowiązkową.

Jeden kontekst powinien wystąpić w pracy

na poziomie rozszerzonym. Zwróćcie też

uwagę na to, że tutaj pewne rzeczy

wyodrębniłam na kolorowo.

Mianowicie na kolorowo jest stanowisko,

tutaj teza. Dlatego, żeby podkreślić

jego ważność. Stanowisko musi się

znaleźć w każdej wypowiedzi

argumentacyjnej, bo stanowiska będziecie

bronić. Za stanowiskiem argumentujecie.

Bez stanowiska nie ma wypowiedzi

argumentacyjnej, czyli jest zero punktów

za pracę.

ponieważ to jeden z formalnych warunków

polecenia, jakie należy spełnić, żeby

dostać pierwszy punkt, dzięki któremu

praca będzie sprawdzana dalej. Zatem to

stanowisko jest niezwykle istotne

stanowiskiem, najczęściej tezą. Czasami

też hipotezy piszecie, ale teza jest

zupełnie okej. Taką tezą powinien

kończyć się wstęp. Najlepiej jeżeli się

kończy. Wtedy ta konstrukcja pracy jest

bardzo przejrzysta. Natomiast zwróćcie

uwagę na konstrukcję akapitów

rozwinięcia tych trzech.

Ja specjalnie podkreśliłam również ich

trójdzielną budowę. To jest bardzo dobry

obyczaj. Oczywiście te prace można pisać

na wiele innych sposobów w zastosowaniu

o wiele większej liczby różnych typów

akapitów, o których ja tutaj na razie

nie mówię, bo widzę, że często

licealiści mają problem z pisaniem

właśnie takiej najprostszej rozprawki.

A myślę, że te formy należałoby

opanować, żeby iść w stronę na przykład

szkicu krytycznego czy eseju. Jak

najbardziej można te formy również

uwzględnić

na maturze pisząc swój tekst. Jednakże

ja w taki najprostszy sposób tutaj

proponuję od rozpoczęcia, od ćwiczenia

rozprawki.

Zauważcie, że każdy akapit rozwinięcia

ma strukturę trójzielną również. Wtedy

ta struktura jest bardzo przejrzysta,

bardzo sensowna i pozwala nam utrzymać

spójność całego tekstu, zarówno lokalną,

czyli w poszczególnych

punktach y waszego wypracowania, jak i

globalną, czyli rozumianą

jako tekst w całości. Tutaj to

wprowadzenie do akapitu to jest zawsze

argument.

Ten środek najbardziej rozwinięty to

jest analiza przykładu. Natomiast na

końcu mamy wyciągnięcie wniosku z

analizy tegoż właśnie przykładu.

Oczywiście tutaj ważne, żeby wasz tekst

składał się zarówno ze zdań takich

opisowych,

informacyjnych czysto, gdzie wy

informujecie odbiorcę o tym, co dzieje

się w lekturze, o jakiś faktach, które

znacie z literatury.

Natomiast koniecznie też w waszej

rozprawce muszą się znaleźć zdania

analityczne, czyli te wasze wnioski,

które wynikają z tego, co napisaliście.

o zawartości lektury. Zatem do dzieła

przeczytajmy sobie

cały ten tekst. być może jak uznam, że

to jest potrzebne, to będę coś objaśniać

po drodze. Popatrzmy.

Bohater literacki to postać fikcyjna,

ludzka bądź upersonifikowana, będąca

podmiotem wszelkich działań i zdarzeń

rozgrywających się w obrębie świata

przedstawionego w utworach epickich i

dramatycznych, do których rozpatrzenia

ogranicze się w tej pracy. Bohater jest

zatem jednym z elementów wykreowanej w

utworze literackim rzeczywistości.

Odgrywa w jej obrębie wyjątkowo ważną

rolę. Staje się zwornikiem wszystkich

poziomów struktury dzieła, dominantą

kompozycyjną. To on napędza fabułę i

decyduje o jej przebiegu. Często bywa

nośnikiem idei, które autor chce

przekazać odbiorcy. Do złudzenia

przypominając żywego człowieka wywołuje

nierzadko w czytelniku odruch

utożsamienia się, empatyzowania czy

zaangażowanego

śledzenia swoich losów. Popatrzcie, to

jest właściwie ta treść, o której

mówiłam

w pierwszym odcinku tego filmiku, gdzie

chciałam przekazać wam taką teorię na

temat bohatera literackiego. Jak teorie

ścisnąć właśnie jak gąbkę, to powstanie

nam treść wstępu. Dlatego właśnie no

warto się uczyć tej teorii literatury,

żeby mieć czym wypełnić no chociażby

takie wstępy, takie wprowadzenie

teoretyczno-literackie w temat. I teraz

stanowisko. Popatrzcie. Dobrze jak

stanowisko wynika z tego, co napisaliśmy

wcześniej. Dlatego ja tutaj zachowując

spójność, podkreślając tę spójność

między stanowiskiem a wszystkim, co

powiedziałam wyżej, stosuję taki

łącznik. Popatrzcie, biorąc pod uwagę

wszystkie te okoliczności, tutaj zaimek

jest ma taką funkcję podkreślania tej

spójności, tak? To jest taki wskaźnik

zespolenia tekstu właśnie taki prosty

zaimek. Więc te, które te, o których

wspomniałam wyżej, czyli nie tworzę tego

zdania w próżni, tylko w odniesieniu do

tego, co wyżej już napisałam. Takie

malutkie słówka wbrew pozorom są bardzo

istotne, żebyście nie mieli na

marginesach tutaj po lewej stronie

wypisanych błędów spójności

zaznaczonych. Tak, trzeba o to dbać cały

czas, żeby jedno zdanie wynikało z

drugiego, jedna myśl wynikała z drugiej,

nie była gdzieś zawieszona w próżni.

Zatem biorąc pod uwagę wszystkie te

okoliczności, nietrudno uznać, że sposób

kreowania postaci literackiej wpływa na

wszystkie poziomy interpretacji dzieła,

a rozumianie kreacji bohatera pomaga

uchwycić i sensu tworu. Protagonista

powieści czy dramatu to zwykle ktoś, kto

prowadzi czytelnika mniej lub bardziej

wprost do odkrycia istoty przekazu, jaki

autor zawarł w swoim tekście. Czyli

zobaczcie jeszcze inne sformułowanie

stanowiska. Tutaj mieliście wcześniej

jeszcze inne stanowisko, tezę

przykładową. Ją można formułować

naprawdę na bardzo, bardzo wiele różnych

sposobów. Pewnie za każdym razem jak

będziecie pisać przyjdzie wam do głowy

inny, inny sposób wyartykułowania tego

stanowiska. I idziemy do akapitów

rozwinięcia, czyli już do konkretu.

Popatrzcie. Kreowanie w utworze

literackim bohatera zbiorowego, którego

obiecałam właśnie, nierzadko odgrywa

rolę, jeszcze inną tutaj wypunktowałam,

wspólnotwórczą.

Yyy, w tych utworach, o których

wspominałam, tych powieściach

pozytywistycznych, chciałam podkreślić,

że wykreowanie literackiego bohatera

zbiorowego pomaga na przeprowadzenie

analizy społecznej po prostu czy

wypunktowanie pewnych problemów

społecznych. A tutaj chcę się skupić na

takich tekstach archaicznych. starych

eposach i chcę pokazać, że wykreowanie

bohatera literackiego może odgrywać też

taką rolę wspólnotą,

czyli słuchanie takich dzieł, ich

percepcja ma tworzyć realnie wspólnotę z

danej społeczności, ma spajać tę

społeczność, kierować jej uwagę na ten

sam zestaw wartości i nakłaniać tę

wspólnotę do podążania za tymi właśnie

wartości

czyli do działania w jednym kierunku

wspólnie razem, dzięki czemu ta

wspólnota zyskuje siłę. Także zobaczcie

tutaj taki wpływ literatury na

rzeczywistość wręcz to jest bardzo

ważne. Taką funkcję literatura ma i ona

jest bardzo istotna. Zatem kreowanie w

utworze literackim bohatera zbiorowego

nierzadko odgrywa rolę wspólnotą.

Wyjaśniam to. pozwala na wyartykułowanie

mitu założycielskiego,

uzasadnienie hierarchii i ustalenie

wzorców współżycia społecznego oraz

sformułowanie systemu wartości, którym

według autora powinna się kierować dana

zbiorowość.

I teraz wprowadzam przykład z taką

funkcją bohatera. Zobaczcie znowu ten

zaimek,

który staje się takim czynnikiem

spójności właśnie wskaźnikiem spójności

z taką funkcją bohatera zbiorowego mamy

do czynienia w starożytnych eposach.

Iliadzie Homera oraz Eneidzie

Wergiliusza. Przepraszam tutaj nie dałam

kursywy.

Zawsze tytuły powinniście wyodrębniać w

wypracowaniach nie kursywą, ale

cudzysłowem. Zawsze otwarcie cudzysłowu

od dołu, zamknięcie od góry. Pamiętajcie

to, bo czytając pracę po wglądach nieraz

spotkałam się z tym, że jak ktoś pisał,

nawet pisał ten cudzysłów, ale z obu

stron był to ten znak górny, to miał to

potraktowane jako błąd interpunkcyjny,

więc nawet na takie szczegóły trzeba

zwracać uwagę pisząc swoje wypracowanie.

Widzę, że tutaj

zrobiłam błąd typograficzny, bo

zauważyłam, że dalej pisze cudzysłowy,

ale zobaczcie, kanwa tych dolnych

cudzysłowów nam tutaj nie pozwala. Mnie

u mnie przynajmniej tak jest, że nie

pozwala mi go zrealizować, więc

zobaczcie, taki zły przykład tu daję, że

piszę wam od góry cudzysłowy, bo inaczej

nie mogę w kanwie, ale wy będziecie

wiedzieć, że należy je zapisać inaczej.

Zatem jeszcze raz z taką funkcją

bohatera zbiorowego mamy do czynienia w

starożytnych eposach Iliadzie Homera

oraz Eneidzie Wgiliusza. Bohaterowie

Iliady znów musi się tutaj pojawić

cudzysłów.

To grec oraz trojańscy arystokraci,

wielcy wojownicy toczący ze sobą

bezwzględną wojnę. Wszechobecna sytuacja

walki daje okazję do wyraźnego

zaznaczenia, że w świecie przedstawionym

eposu za najpełniejszą realizację

człowieczeństwa uznaje się udział w

agonie, czyli rywalizacji, konkurowaniu

o najwyższą sławę będącą dla bohaterów

jedyną dostępną formą nieśmiertelności.

Taka postawa pozwala herosom kształtować

i doskonalić artę, czyli dzielność,

szlachetność, która jest miarą wartości

człowieka w tej kulturze.

Opisana w Iliadzie archaiczna

społeczność hołduje takiej koncepcji

heroizmu i przyjmuje ją za wzorzec do

naśladowania.

W wyniku tego Homer staje się wielkim

nauczycielem Grecji i to by już można

uznać za kontekst jego eposów. Młodzi

Grecy uczą się na pamięć, a postawy

Achillesa i Hektora uznają za

niedościgły ideał, do którego należy

niestrudzenie dążyć, aby osiągnąć

uznanie i cześć, czyli po grecku time.

Podobną rolę odgrywa bohater zbiorowy w

innych wielkich eposach. Popatrzcie i to

już jest taki kontekst pełnowymiarowy,

że tak powiem. Było o Iliadzie, teraz

będzie o Ejzie. W Enejdzie

pokonani Trojanie nie poddają się i pod

wodzą Eneasza ruszają w niebezpieczną

podróż w poszukiwaniu nowej ojczyzny.

Popatrzcie, to jest to zdanie

informacyjne. Ja tylko relacjonuję, co

jest w utworze i dalej relacjonuję.

Orężem zdobywają ziemię, na której mają

zbudować nowe miasto Rzym. I teraz

zdania analityczne, czyli wnioski, które

wyciągam z tego, co napisałam wyżej. Ten

wzniosły mit założycielski

nadaje rzymskiemu imperium, któremu

służył Wgiliusz swym piórem, godność

spadkobiercy, wielkiej boskiej troi. A

wspólnocie Rzymian przyznaje prawo do

panowania nad innymi narodami. To jest

tam wyartykułowane w Iliadzie wprost.

Tureger imperiopulos romane memento.

Czyli pamiętaj Rzymianinie, że ty masz

rządzić imperialnie innymi ludami.

Mit opisanej w epocie zbiorowości

legitymizuje zatem imperialną władzę.

Dokładnie tak. Swego rodzaju twórczą

wariacją na temat eposu jest Pan Tadeusz

Adama Mickiewicza. Popatrzcie, kolejny

kontekst. Wy musicie tylko jeden

uwzględnić, ale tak naprawdę nie ma

górnego limitu. Jeżeli dacie ich więcej,

wasza praca na pewno zostanie uznana za

bardziej erudycyjną i będziecie mieć

szansę na większą liczbę punktów w kliku

w tym kryterium kompetencji literackich

i kulturowych. Zatem jak już o eposach

to niech się tu znajdzie też pan

Tadeusz. Swego rodzaju wariacją twórczą

na temat eposu jest Pan Tadeusz Adama

Mickiewicza. Tu również znajdujemy

wyraźnie zarysowanego bohatera

zbiorowego, litewską szlachtę. Podobnie

jak w Iliadzie, znowu cudzysłowy w

Iliadzie i Eneidzie

ukazaną

w momencie dla niej przełomowym, to jest

cecha gatunkowa epolsu, kiedy w trakcie

wojen napoleońskich ważą się losy

Rzeczypospolitej. Grupa ta przedstawiona

przekrojowo od szlachty zaściankowej

poprzez średnią aż po magnaterię stanowi

wspólnotę czasem skłóconą, lecz w

obliczu zagrożenia umiejącą się

zjednoczyć i poświęcić dla ojczyzny

pieczołowicie przechowującą i

pielęgnującą narodową tradycję,

najistotniejsze wartości, dawne

obyczaje, kulturę, dzięki której będzie

mogła przetrwać tożsamość Polaków nawet

podczas długiego wieku niewoli. I

podsumowanie. Wyciągam wnioski teraz z

analiz

tych trzech właściwie tutaj utworów.

Można te akapity tworzyć, tak? Wy

możecie o jednym utworze pisać w

akapicie rozwinięcia, ale kiedy chcecie

rozbudować konteksty, można tych utworów

włożyć więcej. Tutaj macie dobry

przykład jak właśnie tworzyć

funkcjonalne

konteksty, czyli takie, które wspierają

waszą argumentację.

Zatem wnioski na podstawie. Zobaczcie,

znowu mamy ten wskaźnik zespolenia.

Jak piszę na podstawie wskazanych tu

przykładów, to pokazuje, że ten mój

wniosek wynika z wszystkiego, co

napisałam wcześniej. Na podstawie

wskazanych tu przykładów można zatem to

zatem jest takim tutaj spójnikiem

wynikania, tak że to co pisze wynika.

Można zatem stwierdzić, że strategia

kreowania zbiorowego bohatera w eposie i

utworach mu pokrewnych

sensem dzieła literackiego czyni

idealizację i mitologizację danej

zbiorowości,

która ma stać się wzorcem dla odbiorców.

Lektura takich dzieł ma wzmacniać

poczucie tożsamości wspólnotowej czy

narodowej, przynależności, dumy z

własnej społeczności, a nawet skłaniać

do poświęceń w obliczu jej zagrożenia.

Pęta, podsumowanie tego akapitu.

Następny akapit. Popatrzcie teraz tutaj

już będziemy mieli do czynienia ze

spójnością globalną, tak zwaną. Ja piszę

tak: "Na przeciwnym krańcu możliwości

konstruowania bohatera literackiego."

Jak piszę, że na przeciwnym krańcu, to

znaczy, że już do czegoś się odwołuje,

do czegoś, co napisałam wcześniej. Czyli

znowu ten akapit nie wisi tutaj w

powietrzu, nie wisi w próżni, tylko

krilika wskakuje w ten pierwszy. One są

ze sobą zespolone. Nie można ich

bezkarnie poprzestawiać, zmienić ich

kolejności. Na to egzaminator zwraca

uwagę bardzo mocno. Dlatego zawsze

próbujcie sprawdzać, czy te wskaźniki

zespolenia w waszych wypracowaniach

występują. Zatem na przeciwnym krańcu

możliwości konstruowania bohatera

literackiego leży strategia tworzenia

postaci skrajnie indywidualistycznych.

Czyli zobaczcie, ja mam tu taki pomysł,

że pokazuje kontrastowy sposób kreowania

bohatera. Tutaj zbiorowość, a tu skrajny

indywidualista. spektrum, tak? Długie

spektrum.

Na jednym krańcu to, na drugim to. Taki

jest mój pomysł. Dobrze, jeżeli macie

jakąś koncepcję, kiedy dobieracie swoje

przykłady, dobieracie lektury i w

oparciu o nie dobieracie argumentacje.

Zatem strategia tworzenia postaci

skrajnie indywidualistycznych, których

obecność w świecie przedstawionym ma

zaznaczyć niebotyczne możliwości

jednostki, jej geniusz, niezwykłość,

niepowtarzalność, ale też samotność.

obcowanie, samotność i wyobcowanie

będące konsekwencją wielkości. Taki typ

bohatera pojawia się w epoce romantyzmu.

Reprezentuje go Konrad z trzeciej części

Dziadów Adama Mickiewicza. Tutaj te

cudzysłowy są moją piętą achilesową.

Postać ta

zostaje postawiona w samym centrum

uniwersum. To o jej duszę toczy się

psychomachia, czyli walka między siłami

dobra i zła. Szatan i anioły czekają na

każdą myśl, która zrodzi się w głowie

Konrada. Jest on bowiem poetą wieszczem,

który ma potężną moc stwórczą, niemal

równą boskiej. Żywi przekonanie, że może

prorokować,

pragnie przejąć rząd dusz, stać się

przywódcą narodu i sprawować nad nim

władzę w sposób bardziej kompetentny niż

czyni to sam Bóg.

Taki bohater może dokonać zarówno wiele

dobra, jak i wiele zła, zależnie od

tego, która z nadprzyrodzonych sił

podporządkuje sobie jego zdolności i

przejmie władzę nad jego duszą. Tutaj

wyjaśniłam

istotę tej psychomachii,

którą właściwie uważam za

taką oś sensu dziadów. wokół tej osi

jakby oplata się, skupia się cały sens

tego dramatu. Obserwujemy zatem najpierw

popis niebotycznej pychy bohatera,

następnie dramat jego opętania przez złe

duchy, po czym ratunek i wydobycie duszy

Konrada z otchłani w scenie egzorcyzmu.

Okazuje się, że protagoniście brakuje

pokory, a bez niej nie może on wypełnić

czekającej na nim misji ukazanej w

tajemniczej wizji księdza Piotra.

Idzie zatem bohater na zesłanie, a jego

losy pozostają w zawieszeniu. Napisałam

o konstrukcji bohatera. Można

powiedzieć, że kreacja bohatera tego

romantycznego arcdramatu jest kluczowa

dla odczytania sensu dzieła. Konrad

zostaje suigeneris, bohaterem narodowym

Polaków, choć jednocześnie jest postacią

bardzo ambiwalentną, miotającą się

między dobrem a złem, zranioną i

napiętnowaną przez własną pychę. I teraz

wnioski. być może Mickiewicz, wnioski

odnoszące się do tego, jak ta kreacja

bohatera

naprowadza nas na sens dzieła. A wiecie,

że sens trzeciej części dziadów niełatwo

jest odczytać wcale. On wcale nie został

wyartykułowany w sposób jednoznaczny.

Dlatego ta moja forma być może, być może

Mickiewicz chce pokazać, że wyzwoliciel

narodu nie jest jeszcze gotowy, by

wypełnić swoją zbawczą misję, że musi do

niej dojrzeć. A może poeta chce

zaznaczyć, że mesjanizm wcale nie jest

ideą oczywistą i łatwą do przyjęcia, że

aby wejść w rolę Mesjasza, trzeba

spełnić szereg warunków, duchowych

wymogów, a na pewno nie można się tego

podejmować z pozycji hybristesa, mimo

Boga.

Ja zostawiłam tutaj pytajniki w

podsumowaniu, dlatego że no jak dla mnie

sens trzeciej części dziadów jest do tej

pory wielką tajemnicą, jest

nieodgadniony. My możemy tworzyć różne

hipotezy interpretacyjne,

jednak domknąć te interpretacje. No

myślę, że nikt by nie poważył się na to.

Następny akapit. Zobaczcie, on jest taki

trochę pośredni między jednym a drugim.

Będziemy mieć mieliśmy dwa krańce

spektrum. bohater zbiorowy i skrajny

indywidualista. Tutaj chcę pokazać, co

może być ewentualnie pośrodku. Taka jest

koncepcja całej tej pracy. Tak układam

to na tym poziomie dispozyjo, o którym

kiedyś mówiłam, kiedy nagrywałam wam

filmik na temat sposobu konstruowania

tekstu. To to jest ten poziom dispozicją

właśnie, czyli rozdysponowania treści,

które sobie wymyśliłam, poukładania ich

po kolei. I dobrze, jak ta kolejność ma

również jakiś sens, słuchajcie, jeżeli

ona nie jest przypadkowa, tylko też do

czegoś prowadzi, jakoś wspiera nasz tok

myślenia, tok argumentacji. Zatem

bohaterem schodzącym z wyżyn, zarówno

mitologizacji i heroizacji, co

widzieliśmy w pierwszym akapicie

rozwinięcia, jak i mesjańskiego

posłannictwa, co widzieliśmy w drugim

akapicie rozwinięcia, ja przez to

sformułowanie nawiązuję teraz, czyli

znowu spójność globalna nawiązuje do

pierwszego akapitu rozwinięcia i

drugiego akapitu rozwinięcia. Zatem

bohaterem schodzącym z wyżyn zarówno

mitologizacji i heroizacji, jak i

mesjańskiego posłannictwa jest postać

kreowana w konwencji realistycznej w

okresie pozytywizmu. Jej konstrukcja

jest odcięta od metafizycznych

motywacji. Jednocześnie ma w sobie

idealnie równoważyć pierwiastek

indywidualizmu i typowości. Taka jest

definicja bohatera realistycznego.

Właściwie

tak pomyślany protagonista powinien być

prawdopodobny psychologicznie,

pogłębiony wewnętrznie, ale musi także

reprezentować określoną grupę społeczną.

W dodatku już nie tę wyższą

arystokratyczną czy szlachecką jak w

eposie, ale klasę średnią mieszczańską.

Jego istotną cechą powinna być

przeciętność. No właśnie tak, żeby

czytelnik mógł się z nim utożsamiać.

czytelnik właśnie z tej klasy średniej,

do której powieść XIXwieczna

realistyczna jest skierowana. Czyli

zobaczcie, ja tutaj pisząc ten argument

ładuję w niego też trochę wiedzy takiej

historyczno i teoretyczno-literackiej i

też tak róbcie. Jeżeli tę wiedzę macie,

to starajcie się ją na wszystkie sposoby

możliwe wykorzystywać w waszych

rozprawkach. Wtedy dostaniecie maks

punktów. Tego typu postaci zaludniają

xwieczne powieści realistyczne. Jedną z

nich jest Stanisław Wokulski, bohater

lalki Bolesława Prusa. Tutaj taki inny

sposób troszeczkę wprowadzenia

przykładu, nie taki sztampowy całkiem

typu doskonałym tego przykładem jest, no

nie? Bo tak też można pisać jak

najbardziej. Mężczyznę określa i formuje

w pierwszej kolejności jego pochodzenie

społeczne. Można rzec nawet, że balast

przynależności klasowej w dużej mierze

determinuje jego losy. Mimo że stachu od

początku usiłuje się go pozbyć ciężką

pracą i zaangażowaniem w osiąganie

postawionych sobie celów. Najpierw silną

motywacją do działania staje się dla

niego marzenie o pracy naukowej,

wynalazkach, zmienianiu świata. Kiedy to

się nie udaje, bohatera zaczyna napędzać

niepohamowane uczucie do nieosiągalnej

dlań arystokratki Izabeli Łęckiej. W

trakcie jak rozwija się ten romansowy

wątek, zobaczcie tu już zdania

analityczne się zaczynają. Wcześniej

były te informacyjne.

W trakcie jak rozwija się ten romansowy

wątek, mamy okazję obserwować coraz

pełniejsze kształtowanie się postaci

Wokulskiego. Poznajemy jego wewnętrzne

rozterki, sprzeczne idee romantyczne i

pozytywistyczne, które wpływają na jego

postawy i decyzje. Zmaganie się z

własnymi słabościami, momentami wręcz

walkę z samym sobą, walkę chłodnego

rozumu, z gorącą namiętnością czy

nieuchwytnymi pragnieniami. Jednak

ukazanie Wokulskiego jako postaci

miotającej się pomiędzy sprzecznymi

paradygmatami,

jako pozytywisty i przedsiębiorcy

wychowanego na poezji Mickiewicza. Taka

sprzeczność sama w sobie, nie służy

jedynie analizie psychologicznej.

I zobaczcie, nie tylko analizie, bo mamy

mocno pogłębioną psychologicznie tę

postać Wokulskiego, ale to nie tylko po

to, tak, nie tylko po to jest ten wątek

nawet romansowy, który fabularnie staje

się osiągo tekstu, natomiast wcale nie

jest tutaj taką dominantą ideową.

Nie w tym wątku miłosnym, romansowym

wyczerpuje się sens tego utworu. Nie,

tutaj Prus prowadzi nas do o wiele,

wiele głębszych przemyśleń i refleksji.

I popatrzmy takie ukształtowanie

bohatera, czyli to są już ostateczne

wnioski z tej analizy powyżej. Takie

ukształtowanie bohatera ma przede

wszystkim odsłaniać istotny cel autora,

jakim była analiza i diagnoza polskiego

społeczeństwa. Postać Wokulskiego ma być

swego rodzaju oskarżeniem skierowanym

przeciwskostniałym strukturom społecznym

o feudalnych korzeniach, przeciw

konwenansom opartym na hipokryzji,

przeciw mechanizmom zbiorowym, hamującym

i ostatecznie niszczącym jednostkę

wybitną, która mogłaby wiele zdziałać

dla dobra wspólnego, gdyby tylko nie

blokował jej zacofany, przegniły i pełen

patologii system. to jego krytyka jest

najważniejszym przekazem płynącym z

powieści Prusa. Czyli pokazałam tu jasno

jak konstrukcja bohatera wpływa na

odczytanie przez nas tego przekazu, tego

sensu działania i podsumowanie całości.

Podsumowania całości bywają trudne, bo

czasem jest pokusa, żeby powtarzać

prawie to samo, co napisało się we

wstępie, ale starajcie się tego unikać.

Starajcie się podsumować

swoje rozważania

wkładając nowe jakości.

w ten tekst, który piszecie. Wszystkie

przeanalizowane przykłady. Tutaj jest

takie zebranie wszystkiego. Ten akapit

ostatni ma być takim chwyceniem w rękę

wszystkiego, co napisaliście wcześniej.

Wszystkie przeanalizowane przykłady

dowodzą, że figura bohatera nie tylko

stanowi centrum świata przedstawionego,

czynnik spajający wszystkie elementy

konstrukcji tekstu literackiego,

ale że staje się również głównym

nośnikiem od autorskiej refleksji nad

całą rzeczywistością, nad ludzką

egzystencją, nad jej usytuowaniem

względem sfery metafizycznej. to tu pije

do dziadów nad mechanizmami społecznymi

czy dziejowymi tutaj i do lalki i do

dziadów a też trochę do tych

archaicznych tekstów. Sposób kreowania

postaci literackiej odzwierciedla także

założenia programowe i estetyczne danej

epoki. Jasne, to taka nowa jakość się

trochę pojawia, o tym jeszcze wcześniej

nie wspominałam.

których świadomość pozwala pogłębić

odczytanie sensu każdego dzieła.

Bohaterowie kanonicznych powieści czy

dramatów często stają się

rozpoznawalnymi ikonami przenikającymi

nawet do kultury popularnej. Tutaj już

takie rozważania troszkę bardziej

eseistyczne, ale zobaczcie, chciałam,

żeby ta nowa jakość się pojawiła, żeby

to nie było takie powtórzenie tego, co

we wstępie. Z tego powodu wcielane przez

nich przesłanie z jednej strony może

ulec spłyceniu i stereotypizacji. Tak

się na przykład z dziadami dzieje bardzo

mocno. Lecz z drugiej nierzadko staje

się powszechnie znane przynajmniej jako

hasło typu mesjanizm czy pozytywizm.

Takie hasła i sposoby ich oddziaływania

na zbiorowe narracje warto zgłębiać. No

właśnie. Warto je przeanalizować

krytycznie, żeby lepiej rozumieć nawet

współczesną rzeczywistość, żeby właśnie

nie powielać takich sztamp typu o

mesjanizm, czyli Polacy zawsze cierpią,

Polacy zawsze są męczennikami, zawsze

wszyscy dookoła robią im krzywdę, a oni

po prostu są święci i czekają na

zbawienie. No nie, żeby nie odbierać

tych utworów w taki stereotypowy sposób.

Myślę, że Mickiewicz nie chciał tego

powiedzieć, nie chciał tego przekazu

swojego ująć w takie uproszczenia, w

takie stereotypy. I teraz właśnie

analizując chociażby taką postać

Konrada, my się tego dowiemy. My jakby

zdekonstruujemy ten stereotyp,

zdekonstruujemy ten mit i mamy szansę

zbliżyć się do prawdziwego sensu dzieła,

który zazwyczaj jest o wiele bardziej

złożony niż to, co się da zamknąć w

stereotypie. Zatem to nasze lepsze

rozumienie współczesnej rzeczywistości,

tak? A to znów kieruje nas w stronę

analizy, kreacji poszczególnych postaci

literackich i weryfikacji koncepcji,

jakie one reprezentują. No właśnie,

czyli to co powiedziałam wcześniej,

bardziej rozwlekle.

wypracowaniu powinniśmy się bardziej

streszczać i nie powtarzać 10 razy

innymi słowami tego, co powiedziało się

wcześniej. Zastanawiając się jak jest

zrobiony Achilles, Konrad czy Wokulski,

mamy szansę od nowa przemyśleć sens i

znaczenie heroizmu, mesjanizmu,

pozytywizmu,

wpływ tych idei na nasze myślenie i

zbiorowe wyobrażenia, zachować to, co w

nich cenne, a odrzucić to, co nam już w

dzisiejszych czasach nie służy. Czyli

tutaj spięłam trochę sens naszego

czytania literatury w ogóle i jej

analizowania, no z naszym życiem, z tym

jak my tę literaturę możemy wykorzystać

praktycznie można powiedzieć. I to

właściwie tyle ile chciałam wam pokazać.

Natomiast jeszcze mam dla was taki bonus

w postaci karty pracy, karty postaci, że

tak powiem. To jest takie narzędzie,

które wrzucę wam może link do niego pod

spodem pod filmikiem wraz z przykładem

jak można z tą kartą pracować.

Popatrzcie, zrobiłam tutaj taki prostszy

zestaw pytań, bo ja wiem, że maturzyści,

licealiści w ogóle są na bardzo różnych

poziomach. jedni już idą w stronę bycia

takimi filologami, literaturoznawcami, a

inni potrzebują jeszcze od podstaw sobie

pewne elementy struktury tekstu

poanalizować. Dlatego tutaj jest troszkę

taki uproszczony sposób pracy z postacią

literacką. Ciąg pytań, które można sobie

zadać, kiedy jakąś postać chcemy,

jakąkolwiek postać właściwie chcemy

przeanalizować. A tutaj na przykładzie

Rodiona Raskolnikowa jest pokazany

sposób pracy z tą kartą. Te elementy,

które są wypisane na zielono, to są

właściwie wnioski uczniów. Natomiast

tutaj pod tymi czerwonymi hasłami, co z

tego wynika,

są wyciągnięte

z tych informacji od uczniowskich, można

powiedzieć są wyciągnięte pewne wnioski.

Jest właśnie takie zastanowienie się,

cóż z tego wynika, że na przykład Rodion

Raskolnikow

ubogi i był byłym studentem, nie? Co z

tego wynika, że to poczytacie sobie tak

jak jeżeli ktoś z was zechce tutaj

sięgnąć, właściwie opracowanie tej karty

sprawi, że wy będziecie mieli gotowy

tekst, gotową treść, żeby wypełnić wasze

akapity rozwinięcia. to właściwie trzeba

je jedynie później uporządkować,

poukładać na tym poziomie dispozicio,

czyli rozdysponować

po poszczególnych

segmentach budowy waszej rozprawki, żeby

mieć gotowy tekst. Także tutaj bonusowo

taki jeden przykód. Bardzo, bardzo wam

dziękuję za dzisiaj i zapraszam na

jeszcze jeden taki filmik z cyklu

mówienia o bohaterze, dlatego że

chciałam wam jeszcze pokazać jak może

wyglądać kreowanie postaci w utworze

lirycznym. Już się do tego szykuję.

Niebawem wrzucę wam o tym filmik.

Serdecznie dziękuję i do zobaczenia. M.