HomeVideos

Matura ustna: Bunt przeciwko porządkowi społecznemu - Tango Sławomira Mrożka

Now Playing

Matura ustna: Bunt przeciwko porządkowi społecznemu - Tango Sławomira Mrożka

Transcript

228 segments

0:00

Witaj na kanale Maturalne Słuchowisko.

0:02

Dziś porozmawiamy o buncie przeciwko

0:04

porządkowi społecznemu na podstawie

0:06

tanga Sławomira Mrożka.

0:08

>> Do tej pory maturzyści przygotowywali

0:11

się z kanałem Maturalne słuchowisko do

0:14

matury ustnej. Teraz rozszerzyliśmy

0:17

ofertę o kurs online. Wszystkie pojęcia,

0:21

motywy, konteksty z poszczególnych epok

0:24

masz opracowane i wytłumaczone w prosty

0:27

sposób. Link w opisie. Zapraszamy.

0:31

>> No to zaczynajmy. Bunt przeciwko

0:34

porządkowi społecznemu to temat, który

0:36

pojawia się w literaturze bardzo często,

0:38

bo dotyczy jednego z najważniejszych

0:39

pytań w życiu człowieka. Gdzie kończy

0:42

się wolność, a zaczyna odpowiedzialność?

0:44

Od dzieciństwa uczymy się zasad.

0:46

Najpierw w domu, potem w szkole, później

0:48

w społeczeństwie. Dzięki nim świat jest

0:50

przewidywalny i w miarę bezpieczny.

0:52

Jednocześnie każda reguła w pewnym

0:54

stopniu nas ogranicza. Dlatego co jakiś

0:56

czas rodzi się potrzeba sprzeciwu.

0:58

Człowiek chce decydować o sobie, mieć

1:00

wpływ na swoje życie i nie zgadzać się

1:02

bezrefleksyjnie na wszystko, co zostało

1:04

mu narzucone. W wielu utworach

1:06

literackich buntownicy są bohaterami

1:08

pozytywnymi. Sprzeciwiają się tyranii,

1:10

niesprawiedliwości albo zakłamaniu. Ich

1:13

bunt jest aktem odwagi i często prowadzi

1:15

do wielkich zmian. Jednak literatura

1:17

pokazuje też mniej oczywistą stronę

1:19

sprzeciwu. Co się dzieje, gdy bunt nie

1:21

ma jasno określonego celu? Co jeśli

1:24

odrzucenie zasad staje się celem samym w

1:26

sobie? Czy całkowita wolność zawsze

1:28

oznacza szczęście? A może w świecie bez

1:31

reguł zwycięża tylko ten, kto jest

1:33

silniejszy lub bardziej bezwzględny?

1:35

Sławomir Mrożek w dramacie Tango właśnie

1:38

na te pytania próbuje odpowiedzieć.

1:40

Tworzy obraz rodziny, w której rodzice

1:42

zbuntowali się przeciw tradycyjnym

1:43

wartościom tak mocno, że w ich domu nie

1:46

zostało nic stałego. Nie ma jasnych ról,

1:48

autorytetów ani granic. Panuje pełna

1:50

dowolność. W takim świecie dorasta

1:52

Artur, który zaczyna czuć lęk i

1:54

zagubienie. Paradoksalnie jego bunt

1:56

rodzi się nie z nadmiaru zasad, lecz z

1:58

ich braku. Chce przywrócić porządek,

2:00

stabilność i sens. Jednak nie potrafi

2:03

zrobić tego mądrze, bo sam nie zna

2:05

zdrowych wzorców. Jego próba kończy się

2:07

tragedią. Mrożek pokazuje więc bunt na

2:10

kilku poziomach. bunt rodziców przeciw

2:12

tradycji, bunt syna przeciw buntowi

2:14

rodziców i wreszcie bunt brutalnej siły,

2:17

która przejmuje władzę nad wszystkimi.

2:19

To przewrotna historia o tym, że bunt

2:21

potrafi rodzić kolejny bunt, a wolność

2:23

bez granic może doprowadzić do nowej

2:25

formy zniewolenia. Bunt przeciwko

2:26

porządkowi społecznemu jest sprzeciwem

2:28

wobec zasad, lecz tango Sławomira Mrozka

2:31

udowadnia, że zarówno całkowite

2:33

odrzucenie norm, jak i próba ich

2:35

narzucenia za wszelką cenę prowadzą do

2:37

chaosu i tragedii. W tym wftangu

2:40

Sławomir Mrożek przedstawia bunt bardzo

2:42

nietypowej formie jako sprzeciw wobec

2:45

braku zasad. Eleonora i Stomil w

2:47

młodości odrzucili tradycyjne wartości,

2:50

konwenanse i społeczne rolle. Zrobili to

2:53

w imię wolności i nowoczesności, chcąc

2:55

zerwać z tym, co uznawali za

2:57

przestarzałe. Problem w tym, że w tym

2:59

buncie poszli tak daleko, iż w ich domu

3:01

nie pozostały żadne stałe reguły. Nie ma

3:03

jasno określonych obowiązków, autorytetu

3:06

rodziców ani granic zachowania. Każdy

3:08

robi to, na co ma ochotę. A życie

3:10

rodzinne przypomina raczej przypadkową

3:11

zbieraninę ludzi niż wspólnotę. W takim

3:14

świecie dorasta Artur. Zamiast czuć się

3:16

wolny, doświadcza niepewności i

3:18

zagubienia. Widzi, że brak zasad nie

3:20

daje szczęścia, lecz rodzi chaos i

3:22

poczucie bez sensu. Dlatego zaczyna

3:24

pragnąć porządku, stabilności i

3:25

tradycyjnych wartości. Paradoks polega

3:28

na tym, że buntuje się przeciw buntowi

3:30

własnych rodziców. Chce przywrócić w

3:32

domu normalne relacje, szacunek do

3:34

starszych i jasne reguły życia. Nie

3:36

potrafi jednak oprzeć się na żadnym

3:38

wzorcu, bo nigdy takiego nie poznał.

3:40

Artur próbuje więc zaprowadzić porządek

3:42

siłą. Chce podporządkować sobie rodzinę

3:44

i narzucić wszystkim swoje zasady. Jego

3:47

działania wywołują konflikt, który

3:49

narasta z każdą sceną dramatu. W końcu

3:51

dochodzi do tragedii. Artur zostaje

3:53

zabity przez Edka, prostego i brutalnego

3:56

człowieka, który przejmuje władzę w

3:58

domu. Wprowadza on nowy uład, ale jest

4:00

to porządek oparty na przemocy, strachu

4:03

i podporządkowaniu. Mrożek pokazuje w

4:05

ten sposób, że całkowite odrzucenie norm

4:07

społecznych prowadzi do chaosu, a próba

4:09

przywrócenia porządku za wszelką cenę

4:12

może zakończyć się jeszcze groźniejszym

4:13

zniewoleniem. Bunt rodzi kolejny bunt, a

4:16

wolność bez granic zamienia się w rządy

4:18

siły. Autor stawia więc ważne pytanie o

4:21

to, gdzie leży granica między wolnością

4:23

a odpowiedzialnością i czy społeczeństwo

4:25

może funkcjonować bez jasno określonych

4:27

zasad. Motyw buntu przeciwko

4:29

obowiązującemu prawu pojawia się także w

4:31

tragedii Sofoklesa, Antygona. Bohaterka

4:34

zostaje postawiona w sytuacji

4:36

granicznej, w której musi wybrać między

4:38

posłuszeństwem wobec władzy, a

4:40

wiernością własnemu sumieniu. Po

4:42

bratobójczej walce synów Edypa nowy

4:44

władca TEP, Creon wydaje rozkaz, że Paul

4:47

Nakes, uznany za zdrajcę nie może zostać

4:50

pochowany. Zakaz ten ma znaczenie

4:52

polityczne. Kreon chce pokazać siłę

4:55

państwa i udowodnić, że prawo jest

4:57

niepodważalne. Dla niego utrzymanie

4:59

porządku społecznego jest ważniejsze niż

5:02

jednostkowe uczucia. Antygona patrzy na

5:04

tę sytuację zupełnie inaczej. Wie, że

5:06

według wierzeń starożytnych Greków dusza

5:08

zmarłego, który nie został pochowany,

5:11

będzie wiecznie błąkać się bez spokoju.

5:13

Dla niej ważniejsze od prawa

5:15

ustanowionego przez człowieka są prawa

5:17

boskie, moralność i więzi rodzinne.

5:19

Dlatego decyduje się na bunt. Potajemnie

5:21

grzebie ciało brata, choć ma świadomość,

5:23

że grozi jej za to śmierć. Jej sprzeciw

5:26

nie jest impulsem ani kaprysem. To

5:27

przemyślana decyzja wynikająca z

5:29

głębokich przekonań. Creon nie może

5:31

jednak pozwolić, by ktoś złamał jego

5:33

rozkaz. Bez konsekwencji. Skazuje

5:35

antygonę na śmierć, by obronić autorytet

5:37

władzy i stabilność państwa. W efekcie

5:39

bunt bohaterki kończy się tragedią, ale

5:41

jednocześnie odsłania bezduszność

5:43

porządku, który nie uwzględnia ludzkich

5:45

uczuć i moralności. Antygona ginie, lecz

5:48

zachowuje wierność swoim wartościom do

5:50

końca. Ten przykład pokazuje, że bunt

5:52

przeciwko porządkowi społecznemu zawsze

5:54

wiąże się z ceną, jaką trzeba zapłacić.

5:57

Nawet gdy sprzeciw ma szlachetne i

5:58

moralne podstawy, może prowadzić do

6:00

cierpienia i śmierci. Historia Antygony

6:03

dobrze uzupełnia przesłanie Tanga

6:05

Mrożka. W obu utworach bunt jest silnym

6:07

aktem sprzeciwu wobec obowiązujących

6:09

zasad, ale jego skutki okazują się

6:12

tragiczne. Literatura w ten sposób

6:14

przypomina, że walka z porządkiem

6:15

społecznym bywa konieczna, lecz nigdy

6:17

nie jest pozbawiona ryzyka. Bunt jest

6:20

nieodłączną częścią ludzkiej natury.

6:23

Człowiek od zawsze próbował przekraczać

6:25

granice, zadawać pytania i sprzeciwiać

6:27

się temu, co uważał za niesprawiedliwe.

6:29

Bez buntu nie byłoby postępu ani zmian

6:32

społecznych. To właśnie dzięki ludziom,

6:34

którzy mieli odwagę powiedzieć nie.

6:36

Świat wielokrotnie zmieniał się na

6:38

lepsze. Można więc powiedzieć, że bunt

6:40

jest dowodem na to, że człowiek myśli

6:42

samodzielnie i nie godzi się ślepo na

6:44

wszystko, co narzuca mu otoczenie.

6:46

Jednocześnie literatura przypomina, że

6:48

bunt to potężna siła, z którą trzeba

6:50

umieć się obchodzić. Tango Sławomira

6:52

Mrożka pokazuje, że odrzucenie

6:54

wszystkich zasad w imię wolności

6:56

prowadzi do zagubienia i chaosu. W

6:58

świecie bez reguł znika poczucie

7:00

bezpieczeństwa, odpowiedzialność i

7:02

szacunek. Z kolei próba przywrócenia

7:04

porządku za pomocą przemocy rodzi nową

7:06

formę zniewolenia. Historia Artura uczy,

7:09

że nawet dobre intencje mogą zakończyć

7:11

się tragedią, jeśli brakuje mądrości i

7:13

umiaru. Dlatego bunt przeciwko

7:15

porządkowi społecznemu zawsze wymaga

7:17

refleksji. Nie wystarczy sprzeciwić się

7:19

zasadom. Trzeba jeszcze wiedzieć, co

7:20

chce się zbudować w ich miejsce. Wolność

7:23

bez granic może stać się samowolą, a

7:25

porządek narzucony siłą tyranią.

7:27

Prawdziwa dojrzałość polega na

7:29

znalezieniu równowagi między jednym a

7:31

drugim. Zarówno tango, jak i inne utwory

7:33

o buntownikach przypominają, że

7:35

społeczeństwo potrzebuje zasad, ale też

7:37

ludzi, którzy potrafią je mądrze

7:39

kwestionować. Bunt ma sens tylko wtedy,

7:41

gdy prowadzi do odpowiedzialnej zmiany,

7:44

a nie do zniszczenia wszystkiego, co

7:45

daje ludziom oparcie. To właśnie ta

7:48

cienka granica między wolnością a

7:50

chaosem stanowi najważniejsze przesłanie

7:52

dramatu mrożka. Inne konteksty

7:54

literackie. W dżumie Alberta Kamila

7:57

doktor Ru nie godzi się na apatię wobec

7:59

epidemii, która ogarnia miasto Oran.

8:02

Mimo że zdaje sobie sprawę z bezsilności

8:04

wobec choroby, buntuje się przeciw

8:06

cierpieniu i niesprawiedliwości

8:08

dotykającej ludzi. Jego sprzeciw ma

8:10

wymiar egzystencjalny, ponieważ walczy

8:12

nie tylko z chorobą, ale też z

8:14

obojętnością wobec śmierci drugiego

8:16

człowieka. M.

Interactive Summary

Witaj na kanale Maturalne Słuchowisko. Film omawia bunt przeciwko porządkowi społecznemu na podstawie dramatu Sławomira Mrożka „Tango” oraz tragedii Sofoklesa „Antygona”. Przedstawia, jak potrzeba sprzeciwu rodzi się z ograniczeń narzucanych przez zasady, ale też jak nadmierna wolność i brak reguł prowadzą do chaosu i tragedii. W „Tangu” rodzice odrzucają tradycyjne wartości, tworząc w domu atmosferę dowolności, co prowadzi do zagubienia syna, Artura. Jego bunt przeciwko brakowi zasad kończy się tragicznie, gdy przejmuje władzę brutalna siła. W „Antygonie” bohaterka buntuje się przeciwko prawu ustanowionemu przez władzę na rzecz praw boskich i moralności, co również prowadzi do jej śmierci. Oba utwory pokazują, że bunt, choć może być konieczny i wynikać z głębokich przekonań, zawsze wiąże się z ryzykiem i wymaga mądrości w dążeniu do odpowiedzialnej zmiany, a nie zniszczenia.

Suggested questions

5 ready-made prompts