Rozejrzyjmy się wokół siebie. Wystarczy,

nowiesz, wyjrzeć przez okno albo

pojechać gdzieś dalej, przejść się

ulicą. Prawie wszędzie. Naprawdę, gdzie

nie spojrzymy, jest ten krajobraz, który

no właśnie nie jest już tylko dziełem

natury. Mówimy krajobraz kulturowy. Ale

co to tak naprawdę znaczy? Co to jest?

>> To jest, wiesz, bardzo dobre pytanie, bo

często używamy tego pojęcia, a tak

naprawdę nie zastanawiamy się głębiej.

Krajobraz kulturowy to jest hm

fascynujące i takie nierozerwalne

połączenie. Z jednej strony to co dała

nam przyroda, czyli no skały, rzeki,

rośliny, ukształtowanie terenu, klimat,

>> okej?

>> A z drugiej strony wszystko to, co

człowiek przez wieki, czasem nawet

tysiąclecia dodawał, zmieniał, no i

kształtował. To jest taki jakby żywy

zapis naszej historii, naszej kultury,

naszego sposobu życia.

>> Czyli to nie tylko powiedzmy góry i

lasy, ale też pola uprawne, drogi,

miasta, nawet nie wiem, pojedyncze

drzewo, które ktoś kiedyś posadził.

>> Dokładnie tak. Właśnie o tą mieszankę

chodzi. Takiej pierwotnej, nietkniętej

przez człowieka przyrody na Ziemi jest

już naprawdę, naprawdę niewiele. Może

kilka procent lądów, jak się szacuje, a

cała reszta, zdecydowana większość to

właśnie krajobrazy kulturowe, mniej lub

bardziej przekształcone przez nas.

>> Rozumiem. No dobrze, to w takim razie

dzisiaj zanurkujemy głębiej w ten temat.

Spróbujemy wspólnie zrozumieć, czym

dokładnie jest ten krajobraz kulturowy.

Zobaczymy jakie są jego główne rodzaje.

No bo przecież wieś wygląda inaczej niż

miasto, prawda?

>> Oczywiście.

>> Zastanowimy się też, dlaczego czasem te

krajobrazy, no cóż, niszczeją, tracą

swój urok, swój charakter i co chyba

najważniejsze, jak możemy je chronić. No

i w ogóle dlaczego to powinno nas

obchodzić? Dobrze, zacznijmy od podstaw.

>> Chcesz to dobrze zapamiętać? Testy,

quizy i infografiki. Link w opisie. Ucz

się mądrzej, nie dłużej.

>> Definicja już mniej więcej jest przyroda

plus człowiek. Ale powiedz, jaka jest

wartość tego krajobrazu kulturowego?

Czemu mówimy, że on jest taki cenny?

>> Wiesz, jego wartość jest,

no jest wielowymiarowa. Po pierwsze, to

jest po prostu nasze dziedzictwo.

Krajobraz kulturowy kształtował się

bardzo, bardzo długo, często setki, a

nawet tysiące lat. Jest jak taka wiesz

otwarta księga.

>> Księga,

>> tak, z której możemy odczytać historię,

jak ludzie osiedlali się w danym

miejscu, czym się zajmowali, w co

wierzyli, jakich technologii używali.

Wystarczy popatrzeć na układ pól, na

kształt wsi, na architekturę domów. To

wszystko niesie ze sobą mnóstwo

informacji o przeszłości. Czyli patrząc

uważnie na, nie wiem, wieś na Mazowszu,

mogę się czegoś dowiedzieć o ludziach,

którzy tam żyli 100 czy 200 lat temu.

>> Zdecydowanie tak. Po drugie, krajobraz

wpływa na naszą tożsamość, tę

indywidualną, ale też zbiorową. Poczucie

przynależności do miejsca, do tej naszej

małej ojczyzny często jest bardzo mocno

związane właśnie z tym

charakterystycznym krajobrazem. Mhm.

>> On kształtuje naszą wrażliwość, nasze

poczucie piękna. No i wreszcie jest też

wymiar czysto praktyczny. Krajobraz

wpływa na jakość naszego życia, na to

gdzie i jak odpoczywamy, a także na

gospodarkę chociażby przez turystykę.

>> Okej, to brzmi sensownie. A co

konkretnie wpływa na to, jak dany

krajobraz wygląda? No bo wiesz, Polska

wygląda inaczej niż Włochy, a Włochy

inaczej niż Japonia. Skąd te różnice?

Oczywiście tych czynników jest całe

mnóstwo i one wszystkie działają razem

jakby się przeplatają. Kluczowe są na

pewno warunki naturalne, czyli klimat,

dostęp do wody, jaka jest gleba, czy są

jakieś surowce pod ziemią, to one na

starcie określają, co tu się da

uprawiać, gdzie się opłaca budować domy.

>> Jasne.

>> Ale równie ważny jest człowiek i to, co

robi, czyli na przykład poziom rozwoju

gospodarki. Czy ludzie żyją głównie z

roli, czy może z przemysłu, czy z usług?

Jakie jest prawo? Czy pozwala budować

byle jak, czy chroni przyrodę? Jaki jest

ustrój polityczny? Jak wygląda sprawa

własności Ziemi? Historia też ma ogromne

znaczenie. Wojny niszczą, ale okresy

pokoju pozwalają na rozwój.

>> No tak, wojny potrafią zmienić wszystko.

>> Dokładnie. Do tego dochodzą zmiany

liczby ludności, czy ludzi przybywa, czy

ubywa. nawet dostępność nowych

technologii czy materiałów budowlanych.

Pomyszy jak pojawienie się betonu albo

stali zmieniło wydgląd miast. To

wszystko razem tworzy taką unikalną

mozaikę dla każdego miejsca.

>> Skoro te krajobrały są tak różne, to

spróbujmy je jakoś no uporządkować.

Mówiłyśmy już, że inaczej wygląda wieś,

a inaczej miasto. To chyba taki

podstawowy podział, prawda?

>> Tak. To jest taki najbardziej

fundamentalny podział krajobrazów

kulturowych na wiejski, czasem nazywany

rolniczym i na miejski. Oczywiście są

też inne typy. Mamy krajobraz

przemysłowy z kopalniami, hutami,

fabrykami, albo turystyczny z hotelami,

pensjonatami, wyciągami narciarskimi.

Ale skupmy się na tych dwóch głównych.

Krajobraz wiejski to jest taki obszar,

gdzie dominuje rolnictwo i leśnictwo,

>> czyli głównie pola, łąki, pastwiska,

lasy.

>> Tak, to są te główne elementy. Widzimy

tam zazwyczaj niewielkie miejscowości,

wsie, czasami przysiłki. Zabudowa jest

najczęściej niskie, wiesz, domy

jednorodzinne. Czasem stoją one wzdłuż

drogi, tworząc tak zwaną ulicówkę, a

czasem są rozrócone po polach. Ważnym

elementem są też budynki gospodarcze,

stodoły, obory, spichlerze. I co jest

kluczowe, krajobraz wiejski jest bardzo

mocno zależne od warunków

przyrodniczych.

>> Jak to?

>> No gleba decyduje, co się opłaca

uprawiać. Ukształtowanie terenów wpływa

na to, jak wyglądają pola. Czy są długie

i wąskie, czy raczej nieregularne. A

klimat narzuca rytm pracowych. Wszystko

jest tu bliżej natury.

>> A przychodzi mi na myśl taki obrazek

Toskania we Włoszech. Te łagodne

wzgórza, a na nich mozaika. Tu winnica,

tam gaj oliwny, kawałek pola ze zbożem,

a między tym Cyprysy i takie

charakterystyczne kamienne domy. To

chyba idealny przykład takiego

harmonijnego krajobrazu wiejskiego,

który ludzie kształtowali przez wieki.

>> O, doskonały przykład. pięknie pokazuje

jak może wyglądać takie współdziałanie

człowieka i natury. Ale wiesz, w Polsce

też mamy przepiękne krajobrazy wiejskie.

Pomyślmy o żuławach wieślanych z tą całą

siecią kanałów, wierzbami przy drogach i

tymi niezwykłymi domami podcieniowymi.

Albo te pasiaste pola na Kieleczczyźnie

czy w Łowickim też mają swój

niepowtarzalny urok.

>> No dobrze, a krajobraz miejski, czym on

się różni od wiejskiego?

>> Krajobraz miejski to już można

powiedzieć zupełnie inna bajka. On

często powstaje na terenach, które

kiedyś były wsiami, ale funkcja tego

terenu zmienia się całkowicie z

rolniczej na osadniczą, usługową,

przemysłową. Tutaj dominują elementy

stworzone przez człowieka. Zależność od

przyrody jest znacznie mniejsza, chociaż

oczywiście nie znika zupełnie. Miasta

też potrzebują wody, przestrzeni,

czystego powietrza.

>> I co jest takie najbardziej

charakterystyczne dla miasta?

Gęsta zabudowa.

>> Tak, przede wszystkim. Znaczy większość

terenu jest po prostu zabudowana.

Budynki są często wyższe niż na wsi.

Mamy bloki wielorodzinne, kamienice,

biurowce. One tworzą takie zwarte

kwartały, dzielnice. Mamy gęstą sieć

ulic, place, często jakieś parki

miejskie. I zamiast takich jednolitych

połaci pól, miasto jest podzielone na

strefy. Tu się mieszka, tu są sklepy i

usługi, tam przemysł. Co ciekawe,

krajobraz miejski jest też mniej zmienny

w ciągu roku. Ulica zimą i latem wygląda

w zasadzie podobnie, a pole, no cóż,

zmienia się z każdą porą roku.

>> Tu przykładem mogłyby być Ateny, o

których wspominałaś. To jest

niesamowite, jak tam w tkankę takiego

nowoczesnego, tętniącego życiem miasta

wplecione są starożytne ruiny. Akropol

góruje nad wszystkim, a starożytna Agora

jest tuż obok ruchliwych ulic. Historia

zapisana w kamieniu dosłownie na każdym

kroku.

>> Tak. Ateny to świetny przykład miasta

historycznego, gdzie te warstwy różnych

epok nakładają się na siebie. Ale mamy

też miasta planowane od zera, jak na

przykład renesansowy Zamość w Polsce

albo modernistyczna Brazylia w Brazylii.

Każde miasto ma swój unikalny charakter,

który jest zapisany w jego krajobrazie.

Warto też wspomnieć o naszych polskich

miastach z pięknie zachowanymi rynkami.

Kraków, Wrocław, Poznań. To są serca

tych miejskich krajobrazów kulturowych.

>> Niestety te krajobrazy i wiejskie i

miejskie nie zawsze są traktowane z

szacunkiem na jaki zasługują. Często

słyszymy, że krajobraz ulega degradacji.

Co to dokładnie znaczy i skąd się to

bierze? Degradacja krajobrazu to jest

taki proces, w wyniku którego on traci

swoje pozytywne cechy, swoje wartości

przyrodnicze, gospodarcze, estetyczne,

no i kulturowe. Staje się, można

powiedzieć, upośledzony w swoim

funkcjonowaniu. Przestaje być

harmonijny, robi się chaotyczny, po

prostu brzydki. Czasem nawet staje się

niebezpieczny albo niezdrowy dla

mieszkańców. No i traci teę swoją rolę

jako świadek historii, jako nośnik

tożsamości. Brzmi to, powiem ci dość

poważnie. Jakie są główne przyczyny

takiej degradacji? Co my ludzie robimy

źle?

>> Tych przyczyn jest kilka. Po pierwsze to

jest takie świadome albo czasem

nieświadome niszczenie wartościowych

elementów krajobrazu. Na wsi to może być

na przykład erozja gleby spowodowana złą

uprawą, która obniża jej wartość. Ale to

może być też wycinanie starych pięknych

drzew, zasypywanie małych stawów, oczek

wodnych albo niszczenie tradycyjnego

układu pól, bo robi się scalanie gruntów

i nie patrzy się na stare granice.

>> A w miastach,

>> w miastach i na wsiach to często

burzenie starych zabytkowych budynków,

żeby zrobić miejsce pod coś nowego, co

nie zawsze pasuje. Oczywiście takim

ekstremalnym przypadkiem są zniszczenia

wojenne albo katastrofy naturalne jak po

wodzie czy pożary.

>> Czyli po prostu niszczenie tego co

cenne. A co jeśli niczego nie niszczymy

tylko, no wiesz zostawiamy coś samemu

sobie, zanidbujemy.

>> To jest druga ważna przyczyna właśnie

zaniedbanie i opuszczenie. Zobacz takie

zarastające chwastami nieużywane pola,

sady, które zdiczały, albo rozpadające

się opuszczone domy, jakieś stare dwory,

fabryki, które niszczeją i straszą

wyglądem. To też jest forma degradacji.

Krajobraz traci swoją funkcję, traci

estetykę. Takim przykładem, który często

się podaje jest miasto Detroit w Stanach

Zjednoczonych.

>> Detroit to od samochodów,

>> tak? Po upadku przemysłu samochodowego i

różnych problemach społecznych miasto

praktycznie zbankrotowało. Dziesiątki

tysięcy budynków opustoszało i chociaż

teraz sytuacja powoli się tam poprawia,

to ten krajobraz wciąż nosi takie piętno

tego kryzysu i wieloletniego

zaniedbania. Widać to.

>> Rozumiem. Czyli niszczenie i

zaniedbanie. A trzecia przyczyna,

>> trzecia to wprowadzanie do krajobrazu

elementów, które są mu obce, które są

dysharmonijne.

One po prostu do niego nie pasują i

zaburzają jego charakter. Klasyczny

przykład to takie wielkie obiekty, hale

magazynowe, centra logistyczne, wielkie

fabryki budowane na obrzeżach miast,

często wśród takich tradycyjnych

wiejskich krajobrazów.

>> No tak, widzi się to często przy

autostradach. Właśnie w Polsce często to

widzimy. Na przykład w województwie

opolskim wspomina się o takich wielkich

magazynach, które stanęły tuż przy

miastach i no tworzą taki wizualny

zgrzyt z otoczeniem. Po prostu tam nie

pasują.

>> Ale czy to zawsze jest degradacja? No bo

wiesz, może to jest po prostu naturalny

rozwój. Zmienia się funkcja terenu,

powstają nowe miejsca pracy. Gdzie jest

ta granica między potrzebnym rozwojem a

niszczeniem krajobrazu? To jest bardzo

ważne pytanie i często nie ma na nie

łatwiej odpowiedzi. Ta granica bywa

płynna, bywa subiektywna. To, co dla

jednych jest szpiecącą halą, dla innych

jest miejscem pracy, symbolem postępu,

ale kluczem jest chyba skala,

lokalizacja i jakość architektury tych

nowych rzeczy. Czy one jakoś wpisują się

w otoczenie? Czy je kompletnie dominują

i degradują, czy uwzględniają kontekst

miejsca. I tu właśnie dochodzimy do roli

świadomego planowania. I tu jest jeszcze

jeden problem, który chyba szczególnie w

Polsce jest widoczny, ten chaos

reklamowy.

>> Niestety tak. To jest taka specyficzna

forma wprowadzania obcych, często bardzo

agresywnych wizualnie elementów. Ogromne

billboardy, jakieś pstrokate szyldy,

banery reklamowe. One często zasłaniają

ładną architekturę w miastach, szpecą

elewację, tworzą taki straszny chaos na

ulicach, a poza miastami przy drogach

potrafią skutecznie zasłonić piękny

widok. To jest takie wizualne

zaśmiecanie przestrzeni. Ono obniża

estetykę krajobrazu i jakość naszego

życia. Na szczęście coraz więcej ludzi

widzi ten problem i domaga się jakichś

rozwiązań na przykład przez tak zwane

uchwały krajobrazowe.

>> No dobrze, skoro już wiemy jak cenny

jest ten krajobraz kulturowy i jak łatwo

można go zniszczyć, to naturalne pytanie

brzmi: Jak możemy go chronić? Co można

zrobić, żeby zachować jego wartości?

Kluczowym narzędziem jest tutaj, jak już

wspomniałam, mądre i świadome planowanie

przestrzenne. Chodzi o to, żeby ten

rozwój cywilizacyjny, budowę nowych

domów, dróg, fabryk jakoś pogodzić z

koniecznością ochrony tego, co

najcenniejsze w przyrodzie i kulturze

danego miejsca. To jest taka próba

znalezienia równowagi. W Polsce główną

odpowiedzialność za to planowanie

ponoszą gminy, czyli samorządy lokalne.

>> I jak one to robią? mają jakieś

specjalne mapy, jakieś plany?

>> Akt podstawą są dwa główne rodzaje

dokumentów. Pierwszy to jest studium

uwarunkowania i kierunków

zagospodarowania przestrzennego gminy.

To jest taki dokument bardziej ogólny

strategiczny. taka diagnoza i wizja

rozwoju gminy. Opisuje się w nim co

jest, jaki jest stan środowiska, jakie

są zasoby przyrody, jakie jest

dziedzictwo kulturowe, zabytki, jaka

infrastruktura, jakie problemy. A potem

określa się ogólne kierunki rozwoju na

przyszłość. Gdzie planujemy nowe domy,

gdzie usługi, gdzie przemysł, a które

tereny trzeba chronić.

>> Czyli taki ogólny zarys, powiedzmy. A co

z konkretami? Czy ja mogę tu postawić

dom, a tam sklep? Gdzie to jest

zapisane?

>> O tym decyduje już drugi, dużo bardziej

szczegółowy dokument. To jest miejscowy

plan zagospodarowania przestrzennego.

Często mówimy na niego krócej. Plan

miejscowy. On jest tworzony dla

fragmentów gminy na podstawie tego, co

jest w studium. I to już jest uwaga akt

prawa miejscowego,

czyli obowiązujący przepis.

>> Aha. An miejscowy bardzo precyzyjnie

mówi jakie jest przeznaczenie każdej

działki. Czy to jest teren pod dom

jednorodzinny, czy pod blok, czy pod

usługi, czy to ma być pole, las, a może

park. Określa też zasady budowy. Jak

wysoki może być budynek, ile procent

działki można zabudować. Czasem nawet

określa kolor dachu albo materiały na

elewacji. I co bardzo ważne, wskazuje

też jak chronić zabytki, przyrodę i sam

krajobraz. Do każdego planu jest

dołączona mapa w odpowiedniej skali. Na

przykład jeśli spojrzymy na tę

przykładową mapę fragmentu Zakopanego,

widać jak zaznacza się granice zabudowy,

tereny chronione czy lokalizacje

zabytków.

>> Czyli taki plan to jest już konkretna

instrukcja dla inwestorów, ale też dla

mieszkańców.

>> Dokładnie tak. Jego celem jest

wprowadzenie ładu przestrzennego i

ochrona tego, co wartościowe.

Wspomniałeś o Podhalu, to jest dobry

przykład. Tam plany miejscowe często

zawierają zapisy, które wymuszają budowę

domów w stylu regionalnym nawiązującym

do tradycyjnej architektury góralskiej.

określają na przykład kąt nachylenia

dachu, materiały wykończeniowe, różne

detale. Dzięki temu nowa zabudowa,

przynajmniej w teorii, powinna lepiej

pasować do historycznego charakteru

miejscowości i do górskiego krajobrazu.

Oczywiście egzekwowanie tych zapisów to

już jest inna historia, ale samo

narzędzie jest bardzo ważne.

>> A poza tym planowaniem miejscowym są

chyba jeszcze jakieś inne formy ochrony

tych najcenniejszych krajobrazów. Myślę

o parkach narodowych albo o miejscach

wpisanych na listę UNESCO.

>> Oczywiście, że tak. Planowanie

przestrzenne dotyczy w zasadzie całego

kraju, ale dla obszarów, które mają

naprawdę wyjątkowe walory przyrodnicze

albo kulturowe, stosuje się dodatkowy

wyższe formy ochrony. Mamy parki

narodowe, parki krajobrazowe, obszary

chronionego krajobrazu. One skupiają się

głównie na ochronie przyrody, ale

chronią też krajobraz jako całość.

>> Mhm. Są też parki kulturowe, które

tworzy się specjalnie po to, żeby

chronić krajobraz kulturowy z jego

zabytkami, układem przestrzennym,

tradycjami.

No i oczywiście ta najbardziej

prestiżowa forma ochrony na świecie to

wpis na listę szatowego dziedzictwa

UNESCO. W Polsce mamy kilka takich

miejsc, gdzie chroniony jest właśnie

krajobraz kulturowy. Na przykład

Kalwaria Zebrzydowska to jest niezwykły

zespół architektoniczno-krajobrazowy z X

wieku albo Park Murzakowski na granicy z

Niemcami. Wspaniały przykład parku

krajobrazowego z XIX wieku.

>> Mamy więc system prawny, mamy tylany,

urzędy, specjalistów od ochrony

zabytków, od przyrody. Ale czy to

wystarczy? Czy my tacy zwykli

mieszkańcy, mamy jakąś rolę do odegrania

w ochronie tego krajobrazu kulturowego?

Czy to nie jest zadanie tylko dla

ekspertów?

>> Absolutnie nie. Wiesz, chociaż te

systemowe rozwiązania, prawo, plany są

kluczowe, to bez zaangażowania ludzi,

społeczności lokalnej ta ochrona często

zostaje tylko na papierze. Krajobraz to

jest nasze wspólne dobro i nasza wspólna

odpowiedzialność. To my w nim żyjemy na

co dzień. to my go tworzymy i no cóż

przekształcamy. Dlatego postawa każdego

z nas ma znaczenie.

>> No dobrze, ale co konkretnie możemy

zrobić? Jakie działania są w naszym

zasięgu?

>> Przede wszystkim świadomość i wiedza. Im

więcej wiemy o historii naszej okolicy,

o tym, co kształtowało jej krajobraz, co

w nim jest unikalne, cenne, tym bardziej

będziemy na niego wrażliwi. Warto czytać

lokalne książki, gazety, chodzić na

spacery z kimś, kto się zna, rozmawiać

ze starszymi mieszkańcami, którzy

pamiętają jak było kiedyś. Ta wiedza

buduje poczucie odpowiedzialności,

>> czyli najpierw zrozumieć co jest warte

ochrony, a potem

>> działanie.

>> Tak. Jeśli widzimy, że dzieje się coś

złego, że niszczeje jakiś cenny budynek,

że wycinają stare drzewa bez powodu, że

pojawia się ten chaos reklamowy, albo

powstaje jakaś budowa niezgodna z

planem, albo po prostu pogarsza się stan

środowiska, nie powinniśmy być obojętni.

Możemy i powinniśmy reagować.

>> Jak

>> zwrócić uwagę odpowiednim służbom,

urzędowi gminy, konserwatorowi zabytków.

Można napisać pismo, zgłosić

interwencje. Można też brać udział w

konsultacjach społecznych, kiedy gmina

tworzy albo zmienia plany miejscowe.

Wtedy mamy szansę wyrazić swoją opinię.

>> A czy możemy zrobić coś takiego

bardziej, no wiesz, bezpośredniego,

zakasać rękawy i do roboty?

>> Oczywiście. Czasem można zaoferować

swoją pomoc przy jakiś drobnych pracach

porządkowych, w jakimś zaniedbanym

parku, na skwerze, przy renowacji

jakiegoś małego detalu

architektonicznego, przy sadzeniu drzew.

Można to robić samemu, ale jeszcze

lepiej w grupie, z sąsiadami w ramach

jakiegoś lokalnego stowarzyszenia albo

nawet jako projekt szkolny.

>> To ciekawe, szkoła też może się włączyć.

>> Jak najbardziej. Jest taki przykład z

Morven Park w Stanach Zjednoczonych.

Uczniowie zanim pomogli przy renowacji

starego domu, najpierw odbyli takie

specjalne warsztaty z tradycyjnych

technik budowlanych, które prowadzili

eksperci. Chodzi o to, żeby ta pomoc

była mądra i skuteczna, a nie żeby coś

zepsuć w dobrej wierze. I jest jeszcze

jedna ważna rzecz. Krajobraz kulturowy

to nie tylko to, co fizyczne, co widać.

To też związane z nim dziedzictwo

niematerialne. Tradycje, zwyczaje,

umiejętności, opowieści, legendy.

>> Aha. Czyli nie tylko budynki i pola,

>> nie tylko pielęgnowanie lokalnych

tradycji, na przykład nauka regionalnego

haftu, garncarstwa, śpiewu, tańca w

zespole folklorystycznym,

organizowanie lokalnych świąt, festynów.

To wszystko jest również formą dbania o

krajobraz kulturowy, o jego unikalny

charakter, o jego tożsamość. To pomaga

zachować, jak to się mówi, ducha

miejsca.

>> To bardzo cenne uzupełnienie.

Rzeczywiście krajobraz to nie tylko to,

co widzimy, ale też to, co czujemy, co

pamiętamy. Spróbujmy w takim razie

zebrać te najważniejsze punkty naszej

rozmowy. Co warto zapamiętać z tego

wszystkiego? Dobrze. Po pierwsze, że

krajobraz kulturowy to wynik połączenia

elementów przyrody i działalności

człowieka i że jest on świadectwem

historii i kultury, częścią naszego

wspólnego dziedzictwa. Po drugie, że

wyróżniamy takie główne typy. Krajobraz

wiejski, mocno związany z rolnictwem i

zależny od przyrody, oraz krajobraz

miejski, gdzie dominuje zabudowa i

infrastruktura, który jest mniej zależny

od natury, ale równie bogaty w te treści

kulturowe. Zgadza się.

>> Zgadza się. Po trzecie, pamiętajmy, że

krajobraz może ulegać degradacji. Główne

przyczyny to niszczenie jego cennych

elementów, czy to przyrodniczych, czy

kulturowych. Po drugie zaniedbanie i

opuszczenie. I po trzecie wprowadzanie

elementów obcych, nie pasujących, takich

jak na przykład ten chaos reklamowy.

>> Po czwarte, istnieją narzędzia ochrony

krajobrazu. Te najcenniejsze obszary są

chronione prawnie. Mamy parki narodowe,

krajobrazowe, kulturowe wpisy na listę

Unesco, ale kluczową rolę w takim

codziennym kształtowaniu i ochronie

krajobrazu odgrywa planowanie

przestrzenne, a zwłaszcza te miejscowe

plany zagospodarowania przestrzennego,

które tworzą gminy.

>> I wreszcie po piąte, i to jest może

najważniejsze, ochrona krajobrazu to

jest nasza wspólna sprawa każdego z nas.

Ważna jest świadomość jego wartości,

ważne jest reagowanie na zagrożenia, ale

też takie aktywne działania na rzecz

jego zachowania i pielęgnowania.

W tym także kultywowanie tych lokalnych

tradycji. A tak na sam koniec może warto

zadać sobie pytanie, kiedy następnym

razem spojrzymy na krajobraz za naszym

oknem albo ten, który mijamy codziennie

w drodze do pracy, do szkoły? Co on nam

tak naprawdę opowiada? Jakie historie

kryją się w układzie ulic? w kształcie

budynków, w liniach pól za miastem. I

może jeszcze jedno pytanie bardziej na

czasie. Jak te nowe technologie, te

cyfrowe, wirtualne światy, w których

spędzamy coraz więcej czasu, jak one

zmieniają nasze postrzeganie i nasze

wartościowanie tych rzeczywistych,

namacalnych krajobrazów kulturowych. Czy

my potrafimy jeszcze docenić ich takie

subtelne piękno, ich złożoność? To

pytanie zostawiam już do takiej

indywidualnej refleksji.

>> [muzyka]