Witajcie w naszej dzisiejszej analizie.

Mamy przed sobą materiały, które próbują

odpowiedzieć na, no wiesz, jedno z

najstarszych i chyba najtrudniejszych

pytań. Co to właściwie znaczy dobre

życie?

>> Mhm.

>> Czy chodzi o to, co mamy w portfelu? O

to, jak długo żyjemy, a może o coś

zupełnie niematerialnego, jak poczucie

bezpieczeństwa?

Dzisiaj spróbujemy rozłożyć ten temat na

czynniki pierwsze.

>> Dokładnie. Celem jest, żebyśmy sobie

poukładali w głowie te wszystkie klocki.

Zobaczymy, dlaczego w niektórych

zakątkach świata życie wydaje się

prostsze, a w innych jest po prostu

codzienną walką o przetrwanie.

>> Taka podróż, tak?

>> Tak. Podróż od kromki chleba na stole

przez szkolną ławkę aż po spokojny sen w

nocy. Zobaczymy jak te elementy zdrowie,

dieta, bezpieczeństwo i wiedza łączą się

w jedną fascynującą całość.

>> Chcesz to dobrze zapamiętać? Testy,

quizy i infografiki. Link w opisie. Ucz

się mądrzej, nie dłużej.

>> No dobrze, to zacznijmy od samego

pojęcia. Jakość życia. To brzmi jak coś,

co każdy z nas czuje, ale co jest

niewiarygodnie trudne do zmierzenia. Jak

w ogóle się za to zabrać?

>> I to jest właśnie sedno problemu.

Dlatego podchodzi się do tego,

powiedzmy, na dwa sposoby. Pierwszy jest

subiektywny,

>> czyli to, co ja czuję. Właśnie twoja

osobista satysfakcja zależy od

aspiracji, od doświadczeń, od tego, co

dla ciebie w życiu jest ważne.

>> Aha.

>> Czyli gdybyśmy teraz zrobili ankietę, to

dwie osoby żyjące w tych samych

warunkach mogłyby ocenić swoje życie

zupełnie inaczej.

>> Oczywiście.

>> Jedna dałaby 8 na 10, a druga 4 na 10,

bo ma, nie wiem, inne oczekiwania.

>> Dokładnie tak. Dlatego, żeby mieć

pełniejszy obraz potrzebujemy drugiego

podejścia obiektywnego. I tu wchodzą

twarde dane, które próbują zmierzyć to,

co wydaje się niemierzalne.

>> I tu się pojawia ten słynny skrót.

Najsłynniejszym narzędziem jest wskaźnik

HDI, czyli wskaźnik rozwoju społecznego.

>> Okej. HD. Ten skrót przewija się

wszędzie w materiałach. Rozszyfrujmy go.

To w zasadzie taki trójbój, prawda?

>> Idealne określenie. Pierwsza konkurencja

to dobrobyt materialny, czyli w

uproszczeniu ile pieniędzy przypada na

mieszkańca. To mówi o tym na co nas

stać.

>> Jasne.

>> Druga to zdrowie mierzone oczekiwaną

długością życia. Im dłużej statystycznie

żyjemy, tym lepsza opieka medyczna i

ogólne warunki.

>> A trzecia konkurencja to wiedza,

edukacja.

>> Tak. I to nie tylko to, ile lat dzieci

spędzają w szkole teraz, ale też jaki

jest ogólny poziom wykształcenia

dorosłych. Czyli w skrócie jak długo

żyjemy, ile się uczymy i ile zarabiamy.

Proste i chyba genialne, ale czy to nie

spłaszcza trochę obrazu? Czy te liczby

mówią wszystko?

>> Oczywiście, że nie. I to jest właśnie

największy zarzut wobec HD. Nie mierzy

on nierówności wewnątrz kraju, nie

uwzględnia poczucia szczęścia, siły

więzi społecznych czy na przykład stanu

środowiska.

>> A więc co wtedy? Dlatego w miejscach,

gdzie sytuacja jest najtrudniejsza, ONZ

używa innego, bardziej szczegółowego

narzędzia, MPI, czyli wielowymiarowy

wskaźnik ubóstwa.

>> I on jest bardziej szczegółowy.

>> Tak, on zagląda głębiej, analizuje

dostęp do czystej wody, warunki

sanitarne czy nawet to, czym ludzie palą

w piecu.

>> Rozumiem. I te różnice, które pokazują

wskaźniki mają potężne, realne

konsekwencje. To nie są tylko cyfry w

tabelce.

>> Absolutnie. To są powody, dla których

ludzie opuszczają swoje domy.

>> Zdecydowanie. Dysproporcje w jakości

życia to główny motor migracji na

świecie. Ludzie instynktownie

przymieszczają się z miejsc, gdzie

trudno jest zaspokoić podstawowe

potrzeby do tych, gdzie jest to

łatwiejsze.

>> I te różnice są ogromne.

>> Ogromne. Z jednej strony mamy kraje

takie jak Norwegia czy Szwajcaria, które

od lat królują w rankingach HDI. Z

drugiej strony są państwa takie jak

Czat, Niger czy Targa na wojną Syria,

gdzie samo przetrwanie jest wyzwaniem.

Różnica między tymi światami to jest

przepaść.

>> Skoro mówimy o podstawowych potrzebach,

to zacznijmy od tej absolutnie

fundamentalnej, od jedzenia, bo bez

niego nie ma ani zdrowia, ani siły na

naukę. Co to w ogóle znaczy, że ktoś się

właściwie odżywia?

>> To znaczy, że jego organizm dostaje

wszystko, czego potrzebuje do

funkcjonowania. energię z kalorii,

budulec z białka, a także co bardzo

ważne witaminy i minerały.

>> Takie paliwo dla ciała.

>> Właśnie problem w tym, że dostęp do

takiego paliwa jest na świecie skrajnie

nierówny

>> i zależy od wielu czynników. Pierwszy,

który przychodzi do głowy to przyroda.

Czy ziemia w danym miejscu jest żyzna,

czy jest woda, ale to chyba nie

wszystko.

>> To dopiero początek. Równie ważna, a

czasem wiesz nawet ważniejsza jest

sytuacja społeczno-gospodarcza,

>> czyli pieniądze,

>> czyli mówiąc wprost, czy ludzi stać na

zakup jedzenia, nawet jeśli jest ono

dostępne na rynku. I trzeci filar to

stabilność polityczna. Nic tak nie

niszczy rolnictwa i łańcuchów dostaw jak

wojny i konflikty.

>> I tu znów wracamy do tego podziału na

bogatą północ i biedne południe. W

krajach rozwiniętych problemem jest

nadmiar. Jemy za dużo, za tłusto.

>> Tak, dieta jest bogata w kalorie i

białko zwierzęce, a w krajach

rozwijających się jest dokładnie

odwrotnie.

>> I to nas prowadzi do problemu głodu,

który co ciekawe ma jakby dwie twarze.

>> Dokładnie. Pierwsza jest oczywista to

głód rzeczywisty, czyli sytuacja, gdy

ktoś po prostu nie ma co włożyć do

garnka albo jego posiłki są zbyt małe,

by dać mu energię do życia.

>> A ta druga twarz

>> to głód utajony i on jest znacznie

bardziej podstępny.

>> Uta znaczy ukryty.

>> Tak. Występuje wtedy, gdy ktoś je

wystarczająco dużo, żeby nie czuć ssania

w żołądku. kalorii ma pod dostatkiem,

ale jego dieta jest monotonna i brakuje

w niej kluczowych składników witamin,

żelaza, jodu.

>> Czyli głód utajony to trochę tak jakby

próbować zbudować dom z samego

styropianu. Będzie duży, ale zawali się

przy pierwszym wietrze, bo brakuje mu

stali i cementu.

>> Świetna analogia.

>> Kalorie są, ale fundamentów odżywczych

brak.

>> Dokładnie. Taka pusta dieta prowadzi do

poważnych problemów zdrowotnych. osłabia

organizm, utrudnia naukę i pracę. I choć

głód rzeczywisty, ten najbardziej

dramatyczny, koncentruje się głównie w

Afryce subsacharyjskiej i Azji

Południowej, to głód utajony jest

problemem globalnym.

>> Skutki są przerażające. To nie tylko

śmierć, zwłaszcza najmłodszych dzieci,

ale też cała lawina konsekwencji.

Choroby, migracje, spadek

produktywności,

>> hm. A nawet konflikty o zasoby.

>> Właśnie. Ale tutaj dochodzimy do

informacji, która jest chyba najbardziej

uderzająca w całym naszym researchu. Czy

na świecie naprawdę brakuje jedzenia?

>> I tu jest największy paradoks. Otóż nie.

Globalna produkcja żywności zaspokaja

obecnie około 120% zapotrzebowania

wszystkich mieszkańców Ziemi.

>> Czekaj, muszę to przetworzyć. Mówisz, że

produkujemy jedzenie dla 120% populacji,

a jednocześnie setki milionów ludzi

głodują.

>> Tak. To brzmi jak ponury absurd. To nie

jest problem rolnictwa, tylko czego?

>> Polityki, logistyki, merrnotrastwa,

>> wszystkiego po trochu. Problemem nie

jest brak jedzenia, ale jego, no cóż,

fatalna dystrybucja i gigantyczne

marnotrawstwo.

>> Czyli po jednej stronie wyrzucamy, tak?

W krajach bogatych wyrzucamy tony

jedzenia, które nadaje się do spożycia,

podczas gdy w innych regionach ludzie

nie mają co jeść z powodu suszy, wojny

czy po prostu biedy. Kluczem jest

racjonalizacja całej światowej

gospodarki żywnościowej.

>> A to, co jemy lub czego nie jemy, ma

bezpośredni wpływ na kolejny filar

dobrego życia, czyli nasze zdrowie.

Oczywiście,

>> bo walka toczy się nie tylko o to, by

nie być głodnym, ale też o to, by

uniknąć zupełnie innego rodzaju

zagrożeń, co tak naprawdę najbardziej

szkodzi naszemu zdrowiu.

>> Gdybyśmy mieli to uporządkować, to są

takie cztery główne filary. Pierwszy i

najważniejszy to nasz styl życia. To co

jemy, czy się ruszamy, czy palimy, czy

pijemy alkohol.

>> To na co mamy wpływ

>> dużej mierze. Tak. Drugi to środowisko,

w którym żyjemy. Jakość powietrza, wody.

Trzeci to geny, na które wpływu nie mamy

i czwarty to dostępność i jakość opieki

zdrowotnej.

>> I znowu w zależności od tego gdzie

żyjemy, te zagrożenia wyglądają zupełnie

inaczej. W krajach ubożch zwłaszcza w

strefie równikowej ogromnym problemem

wciąż są choroby zakaźne.

>> Tak na przykład malaria przenoszona

przez komary w Afryce subsaharyjskiej.

Gruźlica, która atakuje płuca i

rozprzestrzenia się w zatłoczonych

biednych dzielnicach miast. Oczywiście

jest też AIDS wywoływane przez wirus

Hafi, z którym wciąż najbardziej zmaga

się Afryka.

>> To są choroby biedy, biedy i trudnych

warunków życia zdecydowanie.

>> Ale w krajach bogatych śmiertelne żniwo

zbierają zupełnie inni wrogowie.

Choroby, które trochę no sami sobie

fundujemy.

>> Nazywamy je chorobami cywilizacyjnymi i

to one są główną przyczyną zgonów w

Europie czy Ameryce Północnej. To jest

właśnie ten paradoks bogactwa

>> jaki

>> rozwiązaliśmy problem głodu i chorób

zakaźnych, ale wpadliśmy w pułapkę stylu

życia. Siedząca praca, niezdrowa dieta,

stres, używki,

>> czyli choroby układu krążenia,

nowotwory, cukrzyca typu drugiego.

>> Dokładnie.

>> To ciekawe, bo często zrzucamy winę na

siebie. Za mało się ruszam, jem byle co.

Ale te materiały pokazują, że to też

kwestia środowiska, w jakim żyjemy.

Dostęp do parków, jakość powietrza, ceny

zdrowej żywności, to wszystko ma ogromne

znaczenie.

>> Ogromne. Degradacja środowiska to taki

cichy zabójca. Zanieczyszczone

powietrze, skażona woda pitna,

chemikalia w glebie. To wszystko powoli,

ale systematycznie niszczy nasze

zdrowie, na skalę której często sobie

nie uświadamiamy.

>> Mamy więc jedzenie i zdrowie, fundamenty

biologicznego przetrwania. Ale żeby

dobrze żyć, potrzebujemy czegoś więcej.

Przejdźmy do czegoś mniej namacalnego,

ale równie ważnego. Do poczucia

bezpieczeństwa.

>> To coś, co dzieje się w naszych głowach.

Właśnie

>> to jest bardzo subiektywna, emocjonalna

ocena tego, czy w miejscu, w którym

żyjemy, czujemy się pewnie, czy nie

boimy się o jutro. I to bezpieczeństwo

ma wiele wymiarów.

>> Czyli to nie tylko strach przed

przestępczością na ulicy.

>> Absolutnie nie. To także bezpieczeństwo

żywnościowe, czyli pewność, że będziemy

mieli co jeść. Bezpieczeństwo zdrowotne,

że w razie choroby otrzymamy pomoc.

finansowe.

>> Finansowe oczywiście, że nagła utrata

pracy nie zepchnie nas na skraj nędzy. I

wreszcie to fundamentalne bezpieczeństwo

fizyczne. Brak zagrożenia wojną czy

konfliktem.

>> Czyli to jest to uczucie, kiedy

kładziesz się spać i nie martwisz się o

to, co przyniesie jutro. I jak można się

domyśleć, to poczucie jest bardzo mocno

powiązane z poziomem rozwoju

gospodarczego kraju. Oczywiście trudno

czuć się bezpiecznie, gdy wokół panuje

chaos i bieda.

>> Potrzebna jest stabilność.

>> Dokładnie. Stabilne instytucje, sprawna

policja, system opieki społecznej,

przewidywalne prawo. To wszystko buduje

poczucie bezpieczeństwa, a jego brak

jest jednym z najsilniejszych czynników

wypychających ludzi z ich ojczyzn. I tak

dochodzimy do ostatniego elementu naszej

układanki, do czegoś, co jest być może

kluczem do rozwiązania wszystkich

pozostałych problemów, do edukacji

>> w dużej mierze. Tak, edukacja to proces,

który wyposaża nas w narzędzia do

radzenia sobie w życiu, daje wiedzę,

umiejętności i co ważne kształtuje

postawy. I odbywa się na dwóch

płaszczyznach.

>> Formalnej, czyli w szkole i

>> nieformalnej.

>> Tak. Edukacja formalna to cały system

szkolnictwa od przedszkola po

uniwersytet. Ale równie ważna, a może

nawet ważniejsza w pierwszych latach

życia jest edukacja nieformalna, którą

otrzymujemy w domu, od rodziny, od

najbliższego otoczenia.

>> Tam uczymy się podstaw,

>> podstawowych norm, wartości, zachowań,

tego jak funkcjonować w społeczeństwie.

>> A jak to wygląda globalnie w liczbach?

Dane pokazują z jednej strony ogromny

postęp, ale z drugiej wciąż gigantyczne

nierówności.

>> Postęp jest niezaprzeczalny. W 2020 roku

wskaźnik skolaryzacji na poziomie

podstawowym, czyli odsetek dzieci

chodzących do szkoły, wynosił na świecie

91%.

To jest historyczny sukces.

>> Ale jest jakieś ale

>> jest problem zaczyna się później. Na

poziomie szkoły średniej ten wskaźnik

spada już do 75%.

Co się dzieje z tymi 16%? To miliony

dzieci, które wypadają z systemu. To

jest gigantyczna strata ludzkiego

potencjału. To często dzieci z

najbiedniejszych rodzin, które muszą iść

do pracy albo dziewczynki, którym po

prostu odbiera się prawo do nauki.

Konsekwencje widać w kolejnej dość

wstrząsającej statystyce. To znaczy

>> w 2019 roku średnia liczba lat edukacji

dla osoby powyżej 25 roku życia wynosiła

na świecie zaledwie 8,5 roku.

>> 8 i pó roku to oznacza, że przeciętny

dorosły na świecie skończył edukację

mniej więcej na poziomie podstawówki.

>> Tak. A przecież ta średnia ukrywa

dramat. W krajach bogatych to jest

kilkanaście lat, a w najbiedniejszych

jak w Afryce subsahajskiej zaledwie

kilka. I to jest właśnie to zamknięte

koło. Niski poziom edukacji prowadzi do

biedy. Bieda uniemożliwia edukację

kolejnym pokoleniom i tak w kółko.

>> Dokładnie. Ludzie bez wykształcenia nie

mają narzędzi, by założyć firmę,

świadomie dbać o zdrowie swoje i swoich

dzieci, czy w pełni uczestniczyć w życiu

społecznym. Dlatego analfabetyzm, który

w Europie jest zjawiskiem marginalnym,

wciąż jest ogromnym problemem w Azji

Południowej i Afryce. Dobrze, to była

ogromna dawka informacji. Spróbujmy na

koniec zebrać to wszystko w całość.

Takie nasze kluczowe punkty do

zapamiętania. Taka powtórka przed

sprawdzianem.

>> Jasne. Po pierwsze, pamiętajmy, że

jakość życia ma dwa wymiary.

Subiektywny, czyli to jak sami się

czujemy.

>> Mhm. i obiektywny mierzony wskaźnikami

takimi jak HDI, który opiera się na

dochodach, zdrowiu i edukacji i te

różnice są główną przyczyną migracji.

>> Idealnie. Po drugie, problem głodu. Ma

on dwie twarze. Głód rzeczywisty, czyli

brak jedzenia i głód utajony, czyli brak

kluczowych składników odżywczych w

diecie.

>> I najważniejszy wniosek, mamy dość

jedzenia.

>> Tak, na świecie produkuje się

wystarczająco dużo żywności dla

wszystkich. Problemem jest dystrybucja i

marnotrastwo.

>> Okej. Punkt trzeci.

>> Po trzecie, zdrowie. Spływają na nie

cztery filary: Styl życia, środowisko,

geny i opieka medyczna. W krajach

biednych wciąż dominują choroby zakaźne,

>> a w bogatych cywilizacyjne, które są

paradoksalnym skutkiem dobrobytu i

niewłaściwego stylu życia.

>> I wreszcie po czwarte, bezpieczeństwo i

edukacja. Poczucie bezpieczeństwa jest

subiektywne i wielowymiarowe, ale silnie

zależy od stabilności i rozwoju kraju, a

edukacja jest kluczowym narzędziem do

poprawy jakości życia.

>> Ale dostęp do niej wciąż pozostaje jedną

z największych globalnych nierówności.

>> Właśnie tak.

>> Dziękuję. To wszystko układa się w

spójną całość. A na koniec zostawmy

naszych słuchaci z jedną myślą do

przemyślenia. Skoro wiemy, że mamy

wystarczająco dużo jedzenia, a edukacja

i zdrowie są kluczem do lepszego życia,

to co jest tą jedną największą

przeszkodą, którą jako globalna

społeczność musimy pokonać, żeby te

ogromne przepaści między różnymi

światami zaczęły się wreszcie zmieniać.

Yeah.