HomeVideos

Płeć

Now Playing

Płeć

Transcript

635 segments

0:00

[muzyka]

0:06

Cześć, z tej strony Michał z kanału Mago

0:08

Biologia. Witam was bardzo serdecznie w

0:10

następnym odcinku. Dzisiaj opowiemy

0:12

sobie o oczywiście ewolucji. W tym

0:15

odcinku opowiemy sobie o płci oraz o

0:18

doborze płciowym. Czym on jest w

0:21

ewolucji? Czym w ogóle jest płeć? Jak

0:23

ona się kształtowała, czy istnieją

0:25

organizmy bez płci i tak dalej. Tak jak

0:28

zwykle na początku chciałbym przypomnieć

0:31

o kursie maturalnym, który zawiera

0:34

wyłącznie informacje potrzebne ci na

0:36

maturę bez zbędnych wskazówek na

0:39

olimpiadę biologiczną czy po prostu

0:41

takich ciekawostek, które mówię na

0:42

filmach. Tylko i wyłącznie te

0:45

zagadnienia, które są od ciebie wymagane

0:46

wraz z rozwiązywaniem zadań. Link w

0:49

opisie.

0:51

O czym rozmawialiśmy ostatnio? Ostatnio

0:52

rozmawialiśmy na temat specjacji, czyli

0:55

na temat mechanizmów powstawania nowych

0:57

gatunków w biologii i wyróżniliśmy sobie

1:00

trzy różne rodzaje specjacji:

1:03

allopatryczną, parapatryczną oraz

1:05

sympatryczną. Te dwie pierwsze były

1:07

związane z pewną barierą geograficzną. W

1:12

tym przypadku mieliśmy taką

1:14

po prostu barierę fizyczną. Na przykład

1:16

mieliśmy do czynienia z jakimś pasmem

1:18

górskim. W przypadku parapatrycznej

1:20

specjacji mieliśmy do czynienia z jakimś

1:22

gradientem danych czynników w glebie.

1:25

Widzimy, że w tym momencie jest jakaś

1:28

granica w glebie, gdzie mamy przeskok

1:32

pewnych parametrów, które promuje, który

1:35

promuje powstawanie nowych gatunków.

1:37

Natomiast w specjacji sympatycznej nie

1:39

mamy żadnej bariery geograficznej. Po

1:42

prostu mamy takie czynniki, które są z

1:45

tą barierą niezwiązane, czyli na

1:47

przykład al poliploidyzacja mieszańców.

1:51

Dobra, przejdźmy zatem do płci oraz do

1:54

doboru płciowego. Słuchajcie, płeć to

1:56

jest

1:58

zjawisko, które jest bardzo kosztowne,

2:01

czyli po prostu rozróżnienie na osobniki

2:04

żeńskie oraz męskie. Płeć jest bardzo

2:07

kosztowna. Na przykład ptaki rajskie.

2:09

Tutaj macie przedstawione

2:12

przedstawiony przykład takiego ptaka

2:14

rajskiego. Jest to cudowronek,

2:16

dokładniej samiec cudowronka, który

2:18

charakteryzuje się takim przepięknym

2:20

upierzeniem. No ale zauważcie, że prawda

2:23

mamy piękne upierzenie tego cudowronka.

2:26

Mamy tutaj zielone podgardle, mamy żółte

2:29

pióra, bardzo długie tutaj sterówki z

2:32

tego co mi się wydaje. Natomiast okej,

2:36

jestem ładny, ale jeżeli jestem tak

2:38

jaskrawo ubarwiony, no to jestem

2:41

łatwiejszym celem dla drapieżników. A po

2:43

drugie, zauważcie, że ten ptak i podamy

2:46

sobie przykład dzisiaj jeszcze innego

2:47

ptaka, u którego to będzie bardziej

2:50

widoczne, ma pewne struktury, które

2:53

upośledzają jego lot. Tak. Y i taki ptak

2:56

po prostu jest upośledzony, więc on co

2:58

prawda y jest piękny, tak, podoba się,

3:02

podoba się samicom, ale bardzo dużo y

3:05

ryzykuje. Y no ale tutaj już zadaję

3:08

takie pytanie na tym slajdzie, czy takie

3:11

upierzenie coś o nich mówi? No mówi o

3:13

nich dość dużo. To to upierzenie i to,

3:16

że ten ptak jest tak dorosły i ma takie

3:18

upierzenie, jest zdolny do rozmnażania

3:22

się, mówi o tym, że ten ptak jest

3:24

zdrowy. Ten ptak jest zdrowy. Ten ptak

3:26

zdołał z takim upierzeniem przeżyć

3:28

bardzo długą część swojego życia. Więc

3:31

samica patrząc w cudzysłowie na takiego

3:35

ptaka po prostu jest pod wrażeniem, że

3:38

ma tutaj do czynienia z takim samcem,

3:40

który skoro przeżył tyle czasu y z tak

3:44

pięknym upierzeniem, można powiedzieć,

3:46

że przeżył tyle czasu będąc tak

3:48

upośledzonym, to na pewno da płodne

3:53

potom jest płodny, da potomstwo, które

3:56

będzie miało większe szanse na przeżycie

3:58

w tych warunkach, w których te ptaki

4:01

żyją.

4:03

Przykład ze świata roślin. Y, u roślin

4:06

płeć także jest bardzo y kosztowna.

4:10

Czasami dodatkowo ogrzewamy kwiatostany

4:15

u u roślin, przepraszam bardzo. Więc

4:19

mamy tutaj dodatkowy koszt energetyczny,

4:21

jeśli chodzi o płeć u

4:26

roślin. No i też te kwiaty bardzo często

4:29

są gigantyczne. Zauważmy, że taki

4:31

pojedynczy kwiat

4:33

Raflezii, tutaj konkretnie gatunku

4:36

raflezja Arnoldti

4:38

jest gigantyczny. On z tego co pamiętam

4:40

ma 3 m średnicy, więc to jest okropny

4:44

koszt energetyczny. Oczywiście tutaj

4:46

zauważmy jak duży jest wlot do słupkowia

4:49

tego kwiatu, więc no on tutaj dużo

4:51

zyskuje, bo może teoretycznie więcej

4:55

objętości pyłku przyjąć. No ale jednak

4:58

koszt energetyczny wytworzenia takiego

4:59

kwiatu jest bardzo, bardzo duży. Tutaj

5:03

też widzimy, że synteza barwników jest

5:05

bardzo intensywna w przypadku tego

5:07

kwiatu. Y, mamy tutaj czerwony barwnik,

5:10

który przyciąga.

5:12

Z tego co się orientuje to raflezj chyba

5:15

zapylają nietoperze, ale to muszę

5:17

sprawdzić i jeżeli się mylę to dam znać

5:20

w komentarzu. Inny przykład. Historczyki

5:23

koriantes. One są zapylane przez samce

5:26

samotnych pszczół, które zbierają w

5:27

kwiatach feromony. Czyli zobaczcie jak

5:30

one muszą starać się te storczyki, żeby

5:33

wykształcić taki fenotyp y, który

5:36

spowoduje, że samce pszczół y

5:41

będą do nich przylatywać i będą je

5:43

zapylać. Muszą przede wszystkim

5:46

odpowiedni kształt przyjąć te te

5:48

storczyki. Zauważcie, że tutaj mamy

5:50

jakby taką głowę pszczoły. Tutaj mamy

5:52

tułów tej pszczoły i te samce myślą, że

5:57

to jest samica tejże pszczoły. A

6:00

dodatkowo te kwiaty wydzielają feromony,

6:02

które pachną jak samice pszczoły. Więc

6:06

te storczyki muszą bardzo komplikować

6:10

sobie życie przez to, że chcą po prostu

6:13

być zapylone, czyli po prostu ma mają

6:16

jakąś tę płeć.

6:20

Płeć bardzo często, tutaj zastanawiam

6:23

się czy coś jeszcze na tym slajdzie, ale

6:24

nie. Płeć bardzo często prowadzi do

6:27

dymorfizmu płciowego. Dymorfizm płciowy

6:31

to jest oczywiście występowanie różnic

6:34

zarówno w fizjologii, jak i morfologii

6:37

samic i samców. I tutaj dymorfizm

6:41

płciowy jest tak naprawdę postawiony do

6:44

granic możliwości u głębinowych ryb

6:48

żabnicowych. U tych ryb mamy taką

6:50

sytuację, że tak naprawdę samce, które

6:52

tutaj widzicie, one są przyssane do ryby

6:56

żab do do samicy ryb żabnicowych. To są

6:59

takie worki na plemniki tak naprawdę,

7:02

które są związane z tą samicą i po

7:05

prostu w pewnym momencie ją zapładniają.

7:07

Czyli tutaj tak naprawdę mamy

7:09

zredukowanie samców do takich worków,

7:13

które z tą samicą sobie pływają w tychże

7:17

głębinach.

7:20

Teraz tak, jak jest determinowana tutaj,

7:21

przepraszam za literówkę, płeć. Y, więc

7:24

ogólnie organizmy mogą być albo

7:26

obupłciowe, co często zdarza się u

7:29

roślin, ale także oczywiście u zwierząt

7:32

mamy obojnaki

7:36

i mamy również rozdzielnopłciowe

7:38

organizmy, czyli obupłciowe. Jeden

7:41

osobnik ma wytwarza zarówno gamety

7:43

męskie, jak i żeńskie. Rozdzielnopłciowy

7:46

organizm wytwarza albo te, albo te. My

7:49

na przykład jesteśmy gatunkiem

7:51

rozdzielnopłciowym.

7:52

Y i zauważmy na tym drzewie, że

7:54

niekoniecznie musi być to determinacja

7:57

genetyczna.

7:58

To znaczy zobaczmy y, że mamy tak XY to

8:02

jest determinacja płci, która jest

8:04

ogólnie u wszystkich saków

8:06

charakterystyczna.

8:08

Bardzo podobna jest u owadów

8:11

ta determinacja płci. Inna determinacja

8:15

jest w przypadku ptaków. Tutaj mamy

8:18

chromosomy YW i bardzo często jest tak,

8:21

że to samice są heterogametyczne, to

8:24

znaczy posiadają właśnie ZW chromosomy

8:27

różne, natomiast samce posiadają zz.

8:30

Odwrotnie, jak to jest prawda u ssaków,

8:32

że my, że my mężczyźni, mówię właśnie o

8:35

sobie mamy XY, kobiety mają XX, ale

8:39

zauważcie, że u gadów na przykład mamy

8:43

środowiskowe

8:44

środowiskową determinację płci. yyy

8:46

bardzo często właśnie u gadów, u żuwi na

8:49

przykład tak jest, że w zależności od

8:51

tego w jakiej temperaturze będzie będą

8:52

inkubowane jaja, tak yyy taką będziemy

8:56

płeć dostawać danego y osobnika yyy

8:59

żuwia.

9:01

I tutaj no pokazuje to jak bardzo płynna

9:03

w biologii jest w przypadku niektórych

9:07

taksonów ta ta płeć, że wystarczy tylko

9:10

i wyłącznie

9:12

tak naprawdę,

9:14

żeby

9:16

jaja były w innej temperaturze i mamy

9:18

inną płeć osobnika.

9:21

Dobra, to takie najważniejsze rzeczy. No

9:25

i na czym polega płeć? Czy z czym się

9:27

wiąże? Bo my chcemy dzisiaj odpowiedzieć

9:28

sobie na pytanie, po co jest ta płeć? Po

9:30

co osobnikom w biologii jest płeć? No

9:34

więc rozmnażanie płciowe wiąże się z

9:36

trzema procesami. Jest to rekombinacja

9:38

genetyczna, która zachodzi w profazie

9:41

pierwszej mejozy, dokładniej w

9:44

pachytenie. Jest to tak zwany crossing

9:46

over, który polega na wymianie części

9:51

chromatyd, chromosomów homologicznych.

9:53

To powoduje, że otrzymujemy

9:55

zrekombinowane

9:57

y geny w przypadku potomstwa, co

10:02

zwiększa szansę, że otrzymamy potomstwo

10:04

lepiej dostosowane niż y osobniki

10:08

rodzicielskie do środowiska, w którym

10:10

żyje. Mamy także podział redukcyjny, no

10:12

czyli mejozę. Tak naprawdę drugi

10:14

podział, jeśli słyszycie psa, bardzo was

10:16

przepraszam.

10:18

Ten pies bardzo się wkurzył. No cóż,

10:20

może to wytnę. yyy podział redukcyjny i

10:23

losową segregację chromosomów do gamet.

10:25

Znów losowa segregacja chromosomów do

10:27

gamet. Kolejny proces, który powoduje

10:30

pewną losowość, jeśli chodzi o m

10:33

powstawanie potomstwa czy po prostu

10:37

takich zestawów genów u potomstwa, co

10:40

znów zwiększa szansę na to, że utrzymamy

10:42

jakimś cudem lepszego osobnika niż

10:44

osobniki rodzicielskie. No i mamy

10:47

syngamię, czyli po prostu połączenie

10:48

gamy. Te trzy yyy trzy procesy.

10:51

Oczywiście syngamia też wprowadza pewien

10:53

czynnik losowy, no bo yyy różne plemniki

10:56

mogą się połączyć z tą samą komórką

10:58

jajową bądź z wieloma komórkami

11:00

jajowymi, jeśli mamy taki typ y gami,

11:03

czyli zapłodnienia.

11:05

No ale najczęściej mamy oogamię

11:09

w przypadku zwierząt. No i oogamia to

11:11

jest

11:13

taka sytuacja, gdzie gamety są

11:15

zróżnicowane na duże komórki jajowe i

11:17

małe plemniki. Oamia powoduje, że mamy

11:21

większe prawdopodobieństwo spotkania się

11:23

gamet. Często ta ołogamia następuje też

11:26

wewnątrz

11:28

organizmu żeńskiego. Jest zapłodnienie

11:30

wewnętrzne, więc tym bardziej mamy

11:33

nieruchomą komórkę jajową. tak naprawdę

11:34

i plemniki, które do niej dążą. To nie

11:37

jest jakaś taka sytuacja, że gamety

11:38

muszą się spotykać gdzieś w wodzie,

11:41

dryfują i w pewnym momencie się

11:43

spotykają, jak na przykład u

11:45

parzydełkowców. W tym przypadku mamy

11:47

duże prawdopodobieństwo, że do tej dużej

11:49

komórki jajowej jednak te plemniki

11:51

trafią. I tak naprawdę koszt wytworzenia

11:53

potomstwałami przez to, że taka komórka

11:56

jajowa

11:58

jest w organizmie osobnika żeńskiego,

12:00

ponosi jedna płeć. Jest to

12:03

płeć żeńska.

12:05

No właśnie. I ile kosztuje taka płeć,

12:07

gdybyśmy chcieli to policzyć? To znaczy

12:09

kosztuje dwa razy tyle, co jej brak.

12:11

Jeżeli sobie popatrzymy na osobnika

12:14

żeńskiego, no to jednak on

12:17

przekazuje czy męskiego, tak? No tutaj

12:20

akurat ta jak powiedzieliśmy w przypadku

12:22

Ogami to osobnik żeński wytwarza jakby

12:27

ten tego nowego osobnika, to on ponosi

12:30

te największe koszty, więc no mógłby

12:32

przekazać tak naprawdę swojemu potomstwu

12:35

100% swoich genów, a przekazuje tylko

12:37

połowę. Stąd właśnie taki prosty

12:40

rachunek, że ta płeć kosztuje dwa razy

12:41

tyle, co jej brak.

12:44

I teraz płeć i dobór płciowy, czyli

12:46

ewolucja w populacji płciowej i

12:49

bezpłciowej.

12:51

Wychodzimy z takiego genotypu, gdzie

12:54

mamy same literki małe ABC, recesywne

12:57

załóżmy i chcemy dojść do tego dużego

13:00

ABC. I teraz, żeby dostać taki

13:06

dostać taki genotyp w przypadku

13:11

bezpłciowej populacji, to ta mutacje, te

13:15

mutacje, które prowadzą do ABC, one

13:17

muszą zajść w jednej linii, tak? Czyli

13:19

mamy osobnika, który jest ABC i w pewnym

13:22

momencie on dostaje mutację, zmienia się

13:24

na duże A i w tej samej linii musi zajść

13:28

mutacja, która daje duże B. I w tej

13:30

samej linii znów musi zajść mutacja,

13:33

która daje C. To jest mało

13:34

prawdopodobne, prawda? Że w jednej linii

13:35

zajdą po kolei te wszystkie mutacje. Zaś

13:39

w przypadku

13:41

takiego płciowego rozmnażania, przez to,

13:43

że mamy rekombinację genetyczną, przez

13:46

to, że mamy te wszystkie procesy losowe,

13:48

o których powiedziałem przed chwilą, nie

13:50

musimy mieć w ogóle tych tych mutacji w

13:53

jednej linii. Mogą się po prostu tasować

13:55

te gamety, tasować się kombinacje tych

13:58

genów w crossing over.

14:00

I po prostu w pewnym momencie

14:03

ten te

14:06

załóżmy, no te genotypy zejdą się w taki

14:08

sposób, że dostaniemy ten genotyp ABC

14:12

duże w znacznie szybszym

14:15

czasie.

14:17

I tutaj mamy jeszcze przykład ewolucji w

14:20

populacji płciowej i bezpłciowej

14:22

drożdży.

14:23

Mamy osobniki

14:26

bezpłciowe i płciowe i mierzono po

14:29

jakimś tam czasie dostosowanie do do

14:35

ojejku do do życia w danym środowisku. I

14:38

tutaj mamy przedstawiony

14:41

to całkowity wzrost tego dostosowania.

14:43

Widzimy, że w populacji płciowej on jest

14:45

znacznie wyższy. Tutaj mamy jeszcze

14:48

przykład, z tego co pamiętam, utrwalania

14:51

tych niekorzystnych mutacji. Korzystne

14:54

mutacje są zaznaczone na zielono, te

14:58

niekorzystne na taki fioletowy kolor i

15:00

widzimy, że w przypadku bezpłciowej

15:02

populacji

15:04

przez to, że nie mamy tak naprawdę

15:06

zwiększania tego dostosowania za bardzo

15:09

i te mutacje są bardzo powolne i też

15:13

troszeczkę jest,

15:15

że tak powiem, losowe, co się tak

15:17

naprawdę zachowa. Nie mamy tak naprawdę

15:20

żadnego tasowania. No to yyy tutaj mamy

15:24

taką sytuację, że w tej bezpłciowej

15:26

populacji utrwaliły się utrwaliło się

15:28

bardzo wiele tych cech niekorzystnych.

15:30

zaś w przypadku yyy tej płciowej, że tak

15:33

powiem yyy populacji yyy utrwaliły się

15:37

geny yyy znaczy cechy wyłącznie

15:39

korzystne. No wynika to z tego, że w

15:41

przypadku populacji tej yyy płciowej no

15:45

jest większa szansa, że dojdzie szybciej

15:46

do powstania y tej korzystnej kombinacji

15:51

allelów. No i na tym eksperymencie chyba

15:53

dobrze to widać.

15:57

Czy istnieją bezpłciowe gatunki? Tak,

15:59

istnieją bezpłciowe gatunki, natomiast

16:01

one są rzadkie. Istnieją y takie y

16:04

gatunki yyy wrotków, które mamy. To

16:07

wrotki nie są omawiane, to są

16:09

bezkręgowce po łacinie Rotifera, jeśli

16:11

ktoś chce przeczytać, one mają taki

16:13

charakterystyczny

16:14

yyy aparat wrotny.

16:17

Tutaj czy tutaj? Chyba tutaj.

16:21

Taki dziwny jest ten, nie? No

16:22

zdecydowanie tutaj będzie aparat wrotny.

16:25

No nic, nieważne. W każdym razie one

16:27

mają charakterystyczny test cykl

16:29

życiowy, ale z jednej grupy wrotki z

16:32

Bdeloidea

16:34

nie mamy w tej grupie nie ma tak

16:36

naprawdę płci. Mamy wyłącznie samicę,

16:40

czyli wyłącznie jedną płeć można

16:41

powiedzieć, która dzieli się

16:42

partenogenetycznie, czyli wytwarza

16:44

komórki ajowe i te komórki ajowe po

16:46

prostu przekształcają się automatycznie

16:49

w nowe osobniki. Nie mamy tutaj płci, to

16:52

jest taka ewolucyjna trochę zagadka. Też

16:55

u niektórych jaszczurek ta płeć nie

16:57

występuje. Ogólnie partonogeneza też

16:59

jest charakterystyczna dla niektórych

17:00

gadów, więc może tutaj w tym procesie

17:03

trzeba szukać rozwiązania tej zagadki.

17:07

Dobra i teraz odpowiedzmy sobie jeszcze

17:09

na pytanie, jak powstał ten

17:10

najważniejszy proces, który daje nam tak

17:12

naprawdę przewagę z posiadania pół

17:15

chill, czyli crossing over. Crossing

17:18

over

17:19

tak intuicyjnie powstał po to, żeby

17:22

zwiększać wariancję genetyczną

17:23

potomstwa, ale tak nie jest, bo

17:25

przypominam to, co mówiłem na którymś z

17:28

pierwszych odcinków z ewolucji, że

17:31

ewolucja nie działa życzeniowo. To

17:32

znaczy nie ewolucja nie mówi fajnie by

17:35

było mieć bardziej zróżnicowane

17:37

genetycznie potomstwo, to zróbmy

17:38

crossing over. Najczęściej to jest

17:41

właśnie taka egzaptacja, tak jak

17:43

mówiliśmy, czyli mamy jakąś

17:44

preadaptację. W przypadku crossingover

17:47

to był proces, który był używany do

17:50

usuwania wirusów z z genomu i on jest

17:54

kooptowany do pełnienia nowej funkcji,

17:56

czyli do zwiększania wariancji

17:58

genetycznej potomstwa i powstaje

18:01

adaptacja.

18:03

Więc ten proces, no bo wiecie, crossing

18:05

over to jest pewne pewna zamiana

18:09

odcinków chromatydyt w genomie. No i to

18:11

po prostu było wycinanie

18:13

odcinków wirusowych z genomu.

18:17

Ten proces prawdopodobnie powstał w

18:19

wyniku wyścigu

18:21

zbrojeń, o którym mówi hipoteza

18:23

Czerwonej Królowej.

18:25

Ona się wzięła z z Alicji w Krainie

18:29

Czarów. Czerwona królowa mówiła, że żeby

18:33

tutaj

18:35

żeby stać w miejscu, musisz biec jak

18:37

najszybciej. Więc tutaj chodzi o to, że

18:40

właśnie żywiciel z pasożytem bądź z

18:41

patogenem po prostu prześcigają się w

18:44

tym, kto najlepiej zaatakuje i kto

18:46

najlepiej się obroni. I w tym przypadku

18:48

ten, kto który był w gospodarzem, no

18:52

obronił się w taki sposób, że chciał

18:54

usuwać te wirusy z genomu za pomocą tego

18:56

tego crossing over.

19:00

Tak. I ogólnie pokazywaliśmy sobie

19:05

taką

19:07

perspektywę, w której ten zysk

19:10

posiadania płci jest taki

19:11

długoterminowy, że w którymś tam

19:13

pokoleniu muszek owocowych y jest y

19:18

osiągany, ale tak naprawdę tak

19:20

intuicyjnie my ten zysk krótkoterminowy

19:23

widzimy już w pierwszych pokoleniach. No

19:25

i tutaj mamy populację ślimaka. y

19:28

potamopyrgus Antipodarum, gdzie y mamy

19:32

samice y, które rozmnażały się płciowo i

19:36

mamy względne dostosowanie tych samic w

19:39

porównaniu do samic bezpłciowych.

19:42

Tutaj mamy tą linię, która jakby

19:45

symbolizuje te dostosowanie samic

19:47

bezpłciowych. I zobaczmy, że w trzech

19:50

różnych populacjach samic rozmnażających

19:52

się płciowo yyy ten zysk y na

19:56

przestrzeni 5 lat tak naprawdę y był yy

20:00

wyższy. Zauważmy, że tutaj mamy tak

20:03

naprawdę względną względne dostosowanie

20:09

no prawie 3 i półkrotne

20:12

w porównaniu do samic z grupy

20:15

bezpłciowej. Tu się coś stało w 2005.

20:17

Ciekawe co to było. Czy jakaś nagła

20:19

katastrofa ekologiczna. Tu trzeba byłoby

20:22

doczytać. Czyli mamy krótkoterminowy

20:24

zysk z posiadania płci.

20:27

Jeżeli byśmy się rozmnażali bezpłciowo,

20:29

mamy znacznie gorsze dostosowanie do y

20:34

do warunków w środowiska. No w każdym

20:38

tak naprawdę z y lat następnych, no

20:42

oprócz tego 2005. Jestem ciekawy, co tam

20:44

się stało. Yyy i teraz tak.

20:47

Dostosowanie samca w przy organizmach,

20:51

które rozmnażają się płciowo zależy tak

20:54

naprawdę od ilości, od liczby

20:55

zapłodnionych samic. Czyli ile zapłodnie

20:58

samic, tak jestem lepiej dostosowany do

21:01

środowiska. Natomiast samica

21:04

przez to, że wychowuje to potomstwo i

21:06

tak jak mówiliśmy, płeć żeńska odpowiada

21:08

za

21:10

dojrzewanie tego potomstwa,

21:12

to jej dostosowanie zależy od liczby

21:14

wyprodukowanego potomstwa.

21:17

I w populacji

21:20

wariancja potomków u samców jest

21:22

znacznie większa. To znaczy samice mają

21:24

plus minus równą liczbę potomków,

21:27

dwójkę, trójkę. Tak. Natomiast samce w

21:30

biologii ma mają tak, że

21:34

ma nie nie wiele ma zero,

21:37

ale na przykład jest samiec, który ma s

21:40

osiem, tak tych potomków. Więc jakby

21:44

średnia dla obu płci jest taka sama, ale

21:46

wariancja jest większa, bo samice mają

21:48

równomierny rozkład tego potomstwa.

21:49

Natomiast samce są takie, które mają

21:51

zero, a są takie, które mają mnóstwo

21:53

tego potomstwa, bo zapadłniają wiele

21:55

samic.

21:57

Więc wniosek jest taki, że to samce

21:59

konkurują o samice, a te starannie tych

22:02

samców wybierają. No i znów mamy

22:04

przykład tego cudowronka.

22:07

I teraz jak zdobyć samicę? Samice

22:10

zdobywamy w taki sposób, że możemy mieć

22:12

konkurencję samców poprzez rytualną

22:14

walkę. Tutaj podaję wam takie dwa

22:15

przykłady bardzo ciekawe ze świata

22:17

biologii. I tu mamy rytualną walkę

22:20

jelenich byków. Tak, mamy ogromne,

22:23

bardzo silne czaszki byków, jelenia.

22:26

Mamy również poroża i one walczą

22:29

pokazując w ten sposób swoją pozycję w

22:32

stadzie o samicę z tego stada. Yyy,

22:35

drugi przykład to jest przykład ze

22:37

świata y owadów. Samiec świtezianki

22:41

ważki yyy w trakcie kopulacji z samicą

22:44

usuwa nasienie jej poprzedniego

22:46

partnera. Zobaczmy, jak wygląda

22:48

szczytowa część narządu kopulacyjnego

22:51

samca świtezianki. Zauważmy, że on jest

22:53

taki haczykowaty. On wygrzebuje nasienie

22:57

poprzedniego partnera kopulacyjnego tej

23:00

samicy i zapładnia ją czy zaplemnia ją

23:04

swoimi swoim nasieniem. Więc też

23:06

niesamowity przykład jak samce konkurują

23:09

o samicę.

23:12

I czy sytuacja jest kiedyś odwrócona?

23:15

Odpowiedź brzmi tak. Samiczce mogą

23:18

konkurować o samce. Tak jest u

23:20

niektórych kaczek.

23:22

Ale także w ogóle życie seksualne kaczek

23:24

to jest o tym się książki pisze.

23:27

Tam bardzo często jest wyścig pomiędzy

23:30

samicami i samcami, ponieważ samce

23:33

gwałcą samice kaczek tak naprawdę i

23:35

samice, żeby nie zostać zgwałconymi,

23:40

one wykształcają takie spiralne pochwy,

23:43

a na to samce odpowiadają ewolucyjnie

23:45

takimi spiralnymi penisami,

23:48

takimi rozwijającymi się w sensie w taką

23:50

spiralę, więc tam możecie sobie o tym

23:52

poczytać, jeżeli macie bardzo dużo

23:54

wolnego czasu. Natomiast wracając do

23:56

tematu odcinka, u koników morskich to

23:58

samce opiekują się na rybkiem i też

24:02

przechowują jaja, więc wtedy to u tych

24:05

zwierząt to samice będą konkurować o o

24:09

samce, czyli ta płeć, która tak naprawdę

24:14

ponosi ten koszt wychowania potomstwa i

24:19

no wytworzenia tego potomstwa, że tak

24:21

kolokwialnie to ujmę, to onią się po

24:23

prostu będą

24:25

będzie biła płeć przeciwna.

24:27

Jeden z ostatnich slajdów, który

24:29

właśnie, o który wam obiecałem już na

24:31

pierwszym slajdzie, czyli czy

24:32

upośledzony samiec to dobry samiec.

24:35

Mamy przykład wikłacza olbrzymiego,

24:38

ptaka, który charakteryzuje się

24:40

gigantycznym ogonem

24:42

i ten ogon jest ciężki. Ten ogon

24:45

upośledza lot tego ptaka. Jest też

24:49

znacznie łatwiejszy taki ptak do

24:51

upolowania przez drapieżników. Y, ale

24:54

okazuje się, że taki ogon zwiększa

24:57

atrakcyjność takiego ptaka. Zobaczcie,

24:59

jak to musi być zdrowy ptak, żeby taki

25:01

ogon wykształcił. I tu widzimy średnią y

25:05

liczbę yyy gniazd zakładanych przez yyy

25:09

takiego ptaka i widzimy, że czym y

25:12

większa jest ta długość ogona, tutaj

25:15

mamy jeszcze takie, które mają skróconą

25:17

tą skrócony ten ogon, tym więcej tych

25:20

gniazd jest zakładanych. Więc tak,

25:22

upośledzony samiec to jest dobry samiec,

25:24

ale upośledzony w cudzysłowie, bo

25:26

oczywiście ten samiec jest upośledzony w

25:28

pewnym aspekcie, w aspekcie latania, w

25:30

aspekcie uciekania przed drapieżnikami,

25:32

ale to jest zdrowy samiec. To jest

25:34

samiec, który miał na tyle energii, miał

25:36

na tyle siły, miał na tyle sprytu, żeby

25:38

znaleźć składniki odżywcze, żeby y po

25:41

pierwsze uciekać przed drapieżnikami y z

25:44

takim ogonem, a po drugie, żeby w ogóle

25:45

taki ogon wykształcić.

25:49

Dobrze? Yyy i ostatni slajd o

25:53

ryzykownych zachowaniach godowych.

25:56

Okazuje się, że samca samce tungary

26:00

takiej żabki y one przywołują samicę w

26:05

taki sposób, że no po prostu ją wołają

26:08

tak y jakoś tam rechocząc. Yyy, ale tak

26:12

się jakoś ewolucyjnie stało, że te te

26:15

odgłosy tej Tungary są tak samo

26:17

atrakcyjne dla samic, jak i dla

26:19

polujących na te żaby y nietoperzy.

26:23

I tutaj mamy taki przykład genialnego

26:25

zdjęcia właśnie nietoperza, który

26:27

poluje. On tej żaby nie widzi

26:28

oczywiście, tylko ją namierza

26:30

echolokacją w tym momencie, co jest

26:32

komiczne.

26:34

Ale zobaczmy tutaj właśnie spektrogram,

26:37

oscylatogram i spektrogram odgłosów

26:39

wydawanych przez tę żabę. No i widzimy,

26:42

że mamy dwa rodzaje tych

26:45

odgłosów. Mamy albo taki wine, a później

26:48

takie chaks, albo samo wine. I okazuje

26:53

się, że to wystarczy, żeby przyciągnąć

26:56

samicę, ale to jest znacznie bardziej

26:58

skuteczniejsze, znacznie bardziej

27:00

skuteczne, więc no wydawałoby się, że

27:03

wystarczy używać tego, ale ten jest

27:06

właśnie rozpoznawany przez nietoperze,

27:10

więc wyobraźcie sobie takiego samca,

27:11

który już naprawdę próbował wszystkiego,

27:13

żeby znaleźć samicę.

27:16

Ten wine sam nie działa i ten samiec

27:20

musi zdecydować, czy chce zaryzykować,

27:23

czy chce zaryzykować zrobienie łuck,

27:26

żeby przyciągnąć samicę, a jednocześnie

27:29

no przyciągnąć również nietoperza, bo

27:31

nietoperzy nie reagują raczej na ten

27:34

pierwszy sygnał, czy być samym y być po

27:38

prostu samotnym do końca życia.

27:42

I to wszystko w tym odcinku. Zapraszam

27:44

was serdecznie na media społecznościowe

27:46

na Facebooka oraz Instagrama, a także

27:47

zachęcam do odwiedzenia kanału

27:48

partnerskiego Luz Chemia, na którym

27:50

znajdują się podobne odcinki z chemii.

27:53

Jeśli macie jakiekolwiek pytania,

27:54

zachęcam do zadawania ich w

27:55

komentarzach. Na dzisiaj to tyle.

27:57

Trzymajcie się. Cześć

Interactive Summary

W tym odcinku Michał z kanału Mago Biologia omawia ewolucję, płeć i dobór płciowy. Wyjaśnia, dlaczego płeć jest zjawiskiem kosztownym ewolucyjnie, podając przykłady ptaków rajskich i roślin takich jak raflezja, a także porusza temat dymorfizmu płciowego na przykładzie ryb żabnicowych. Prezentuje różne mechanizmy determinacji płci, w tym genetyczną i środowiskową (np. u gadów). Kluczowym elementem jest omówienie korzyści z rozmnażania płciowego, takich jak rekombinacja genetyczna, podział redukcyjny i syngamia, które zwiększają zmienność genetyczną i adaptacyjność potomstwa, co jest przewagą nad rozmnażaniem bezpłciowym. Wideo wspomina również o rzadkich gatunkach bezpłciowych (np. wrotki Bdeloidea) oraz o tym, jak powstał proces crossing over zgodnie z hipotezą Czerwonej Królowej (jako egzaptacja związana z usuwaniem wirusów). Na koniec przedstawia mechanizmy doboru płciowego, w tym rywalizację samców, wybór samic, odwrócone role płciowe (koniki morskie), zasadę upośledzenia (wikłacz olbrzymi) i ryzykowne zachowania godowe (żaba tungara).

Suggested questions

13 ready-made prompts