Zapraszamy na naszą wspólną podróż w

przeszłość do czasów jednego z, no chyba

najważniejszych władców w historii

Polski. Spróbujemy dziś przyjrzeć się

bliżej panowaniu Bolesława Chrobrego.

>> Tak, Bolesław Chrobry, syn mieszka

pierwszego, postać absolutnie kluczowa.

To za jego czasów kształtowały się i

granice, i struktura kościelna, i no

właśnie pozycja Polski w ówczesnej

Europie. Spróbujemy więc to wszystko

jakoś uporządkować, zrozumieć te

najważniejsze wydarzenia, wyzwania po

prostu jak taka fascynująca lekcja

historii.

>> Dokładnie. Zobaczymy jakie decyzje

podejmował i jak one wpłynęły na losy

państwa.

>> Chcesz to dobrze zapamiętać? Testy,

quizy i infografiki. Link w opisie. Ucz

się mądrzej, nie dłużej.

>> Zacznijmy może od początku. Co właściwie

Bolesław zastał po Mieszku pierwszego?

Bo przecież Mieszko zostawił państwo,

powiedzmy, już całkiem spore.

>> Zdecydowanie. Mieszko przyłączył Śląsk,

Małopolskę. Państwo było już znacząco

rozszerzone. Ale Bolesław stanął przed,

no nielada zadaniem utrzymać to, co

ojciec zdobył, a do tego zdobyć jeszcze

większy prestiż. No i ta wymarzona

korona królewska.

>> Ale samo przejęcie władzy chyba nie było

takie proste.

>> Oj, nie. Wręcz przeciwnie. Bolesław

musiał yyy no pokonać konkurentów,

swoich przyrodnich braci, których

Mieszko pierwszy, jak wiemy z dokumentu

Dagome i UDEX, chyba widział jako

współdziedziców.

>> Czyli najpierw walka wewnętrzna,

konsolidacja władzy.

>> Tak. musiał ich odsunąć, zjednoczyć

państwo pod swoim przywództwem, a to

wymagało i siły, i pewnie no sprytu

dyplomatycznego wobec sąsiadów, którzy

na pewno bacznie się przyglądali.

>> I szybko nadarzyła się okazja, żeby

pokazać się na zewnątrz. Mam na myśli tę

historię z biskupem Wojciechem, rok 997.

Skąd on się w ogóle wziął w Polsce?

>> Wojciech to była ciekawa postać.

Pochodził z bardzo wpływowego czeskiego

rodu sławnikowiców.

Był biskupem Pragi, ale przez konflikty

w Czechach musiał opuścić kraj. No i

trafił do Polski i Bolesław go przyjał.

>> Tak, Chrobry udzielił mu wsparcia, a

Wojcych miał ambitny plan. Chciał

nawracać na chrześcijaństwo pogańskich

Prusów. To było plemię mieszkające na

północny wschód od państwa Piastów.

Misja dość ryzykowna

>> i skończyła się tragicznie męczeńską

śmiercią Wojciecha. Niestety tak. Ale

właśnie wtedy Bolesław wykonał no

genialne posunięcie. Postanowił wykupić

ciało Wojciecha od Prusów.

>> Słynna legenda o złocie ważącym tyle co

ciało.

>> Dokładnie ta legenda. Podkreśla ona

determinację Chrobrego, ale przede

wszystkim wagę tego czynu. Wykupił

ciało, czyli relikwie i sprowadził je

uroczyście do Gniezna. A to miało wiesz

kolosalne znaczenie.

>> Jakie? Co to dało Polsce? Po pierwsze

Polska zyskała własnego świętego,

męczennika uznanego przez cały

chrześcijański świat. To niesamowicie

podnosiło prestiż młodego państwa i

samego Bolesława. Po drugie, Gniezno

jako miejsce spoczynku tak ważnych

relikwii stało się od razu ważnym

ośrodkiem kultu, celem pielgrzymek,

>> co z kolei doprowadziło do

>> do zjazdu gnieźnieńskiego w roku 1000.

To było wydarzenie no absolutnie bez

precedensu. Do Gniezna przyjeżdża sam

cesarz rzymski, odtąd trzeci. Cesarz w

Gnieźnie. Kronikarz Tietmar, choć chyba

nie przepadał za Polakami, opisał to

przyjęcie z podziwem. Pisał, że cesarz

widząc z daleka upragniony gród, zbliżył

się do niej pobożnie, pieszo i dalej. Z

jaką wspaniałością przyjmował wówczas

Bolesław Cesarza? To robi wrażenie.

>> Tak, nawet Tietmar musiał przyznać, że

Chrobry stanął na wysokości zadania. Ale

zjazd to było coś więcej niż tylko

pielgrzymka od tona do grobu świętego

Wojciecha, który nota Bene był jego

przyjaciel. To był moment kluczowych

decyzji.

>> Najważniejsza to chyba ta dotycząca

kościoła.

>> Zdecydowanie w Gnieźnie utworzono

arcybiskupstwo. Pierwszym arcybiskupem

został Radzim Gałdenty przyrodni brat

świętego Wojciecha i co ważne temu

arcybiskupstwu podporządkowano nowe

biskupstwa.

w Krakowie, Wrocławiu i Kołobrzegu.

>> Co to oznaczało w praktyce?

>> Stworzenie niezależnej polskiej

prowincji kościelnej, metropolii. To był

gigantyczny krok w stronę pełnej

suwerenności. Polski kościół

uniezależniał się od wpływów

niemieckich, na przykład od metropolii w

Magdeburgu. To był fundament

państwowości w średniowieczu.

>> A ten słynny gest odtona. Nałożenie

diademu cesarskiego na głowę Bolesława.

>> No właśnie to kolejny niezwykle ważny

element zjazdu. Ten gest interpretuje

się powszechnie jako wyraz uznania

Bolesława za równego sobie partnera

prawie jak brata w rodzinie

chrześcijańskich władców Europy.

>> Czyli jeszcze nie korona królewska, ale

>> ale wyraźna zapowiedź i zgoda cesarze na

podniesienie rangi Polski. Wyraz

przyjaźni, wspólnej wizji Ottona o

uniwersalnym cesarstwie, gdzie Polska

miała być ważnym członem. ten zjazd no

po prostu wystrzelił pozycję Chrobrego i

Polski w Europie na zupełnie nowy

poziom.

>> Skoro Gniezno było tak ważne, to jak

właściwie wyglądało? Mamy jakieś

wyobrażenie na przykład na podstawie

tych rekonstrukcji, które można znaleźć

w książkach, powiedzmy na stronach

194-195.

>> O tak. Gniezno było imponującym

ośrodkiem. Wyobraźmy sobie potężny gród

warowny otoczony olbrzymimi wałami,

które jak szacują archeolodzy mogły mieć

nawet 12 met wysokości. 12 met.

>> Tak, to były konstrukcje

drewnianoziemne,

naprawdę masywne, a na szczycie pewnie

jeszcze palisada, czyli ostroku, trudne

do zdobycia.

>> A co było w środku? Zawałami.

>> W sercu grodu oczywiście katedra,

miejsce przechowywania relikwii świętego

Wojciecha, centrum tej nowej organizacji

kościelnej. Obok katedry prawdopodobnie

stało Palatium.

>> Palatium?

>> Tak, to murowana rezydencja władcy. Coś

jak pałac. Jedna z pierwszych takich

kamiennych, reprezentacyjnych budowli w

Polsce. Wyraźny symbol władzy i prestiżu

Bolesława. Mogła tam być też mniejsza

kaplica, taka dwolska.

>> A zwykli ludzie, rzemyślnicy, kupcy,

gdzie oni mieszkali?

>> Ich życie koncentrowało się głównie na

tak zwanych podgrodziach. To były osady,

które rozwijały się u podnóża wałów. Tam

były warsztaty garncarzy, kowali,

skórników. Tam kwitł handel. czyli takie

zaplecze gospodarcze.

>> Dokładnie. A jeszcze dalej od grodu

mogły znajdować się tak zwane osady

służebne. Ich mieszkańcy specjalizowali

się w konkretnych usługach czy produkcji

na potrzeby dworu i załogi grodu. Na

przykład dostarczali żywność, wyrabiali

konkretne przedmioty. Całość tworzyła

naprawdę złożony, tętniący życiem

organizm. Centrum władzy, religii,

rzemiosła, no i oczywiście obronności.

Ale ta przyjaźń z cesarstwem

zapoczątkowana w gnieździe nie trwała

wiecznie. Coś poszło nie tak.

>> Niestety wielka wizja odtona i umarła

razem z nim w 2002 roku. Miał zaledwie

22 lata. Jego następca Henryk II miał

zupełnie inne podejście.

>> Jakie?

>> Bardziej pragmatyczne i no mniej

przyjazne Polsce. Rosnąca siła Bolesława

Chrobrego zaczęła być postrzegana nie

jako atut, ale jako zagrożenie dla

interesów niemieckich. I tak zaczęły się

długie,

bardzo wyniszczające wojny

polsko-niemieckie.

>> Ile one trwały?

>> Z przerwami, ale prawie 20 lat. Od około

1004 do 108 roku. To szmat czasu.

>> Jak wyglądały te walki? Bo Bolesław

chyba początkowo odmosił sukcesy.

Widziałem mapę na stronie 196. te tereny

przyłączone na zachodzie.

>> Tak początkowo Chrobry wykorzystał

zamieszanie po śmierci Ottona. Zajął

Milsko i Łużyce. To są tereny na zachód

od Odry. Na krótko opanował nawet

Czechy, Morawy, Morze i część Słowacji.

Był niezwykle ambitny,

>> ale Henryk nie odpuszczał.

>> Nie. Wojny były bardzo zacięte, ze

zmiennym szczęściem.

Wojska niemieckie wchodziły głęboko w

Polskę, oblegały Poznań. To było

naprawdę ciężkie dla obu stron.

kosztowne i no krwawe.

>> Ale jak to się w końcu skończyło?

>> Skończyło się w 118 roku pokojem w

Budziszyni i to był niewątpliwie sukces

Bolesława.

>> Dlaczego sukces?

>> Bo Polska utrzymała zdobyte wcześniej

Milsko i Łużyce. To ważne strategicznie

tereny. Cesarz musiał uznać siłę

Chrobrego. Co więcej, Henryk II

zobowiązał się nawet wesprzeć Bolesława

militarnie w jego planach na wschodzie.

Ten pokój to dowód i na siłę militarną,

i na dyplomatyczny kunszt Bolesława. Ta

mapa na stronie 196 dobrze pokazuje jak

rozległe było państwo po tym pokoju.

>> I Bolesław faktycznie ruszył na wschód.

Jeszcze w tym samym 2018 roku wyprawa

kijowska. Po co?

>> Celem była interwencja w wewnętrzne

walki na Rusi Kijowskiej. Bolesław

chciał pomóc swojemu zięciowi

świętopełkowi odzyskać tron w Kijowie,

który utracił na rzecz brata Jarosława

Mądrego.

>> Udało się

>> militarnie. Tak. Ków został zdobyty.

Świętopyłk na chwilę wrócił na tron, ale

co ważniejsze dla Polski?

>> To chyba zdobycze terytorialne w drodze

powrotnej.

>> Dokładnie. Wracając z Kijowa, Bolesław

przyłączył do Polski grody czerwieńskie.

To był bardzo ważny strategicznie obszar

na wschodzie, na pograniczu dzisiejszej

Polski i Ukrainy. Teren sporny z Rusią

od dawna.

>> Z tą wyprawą wiąże się też legenda o

mieczu szczerpcu.

>> A w tak słynna legenda. Bolesław miał

ponoć wyszczerbić swój miecz, uderzając

nim o złotą bramę w Kijowie. Chociaż

historycy mówią, że sama brama powstała

później, a i miecz koronacyjny, który

znamy jako szczerbiec jest młodszy, to

legenda żyła własnym życiem. Przez wieki

utrwalała obraz Chrobrego jako potężnego

zdobywcy.

>> Wszystko to kościół, wojny, zdobycze

prowadziło do jednego celu, koronacji.

>> Tak jest. To było zwieńczenie jego

panowania, jego ambicji. I w końcu w

1025 roku udało się. Bolesław Chrobry

koronował się na pierwszego króla

Polski.

>> Wykorzystał chyba moment, kiedy w

Niemczech było bezkrlewie po śmierci

Henryka II.

>> Prawdopodobnie tak. Uzyskał też pewnie

zgodę papieża. To był absolutny szczyt

jego kariery politycznej. Niestety zmarł

w tym samym roku, niedługo po koronacji.

>> Jakie znaczenie miała ta koronacja? Czy

to był tylko tytuł?

>> O nie, to było znacznie więcej.

Koronacja formalnie potwierdzała, że

Polska jest królestwem, równym innym

królestwom w Europie. Sam Bolesław

stawał się królem, pomazańcem Bożym. To

wzmacniało jego władzę w kraju i pozycję

na arenie międzynarodowej. Król to był

ktoś więcej niż książę. To był no

fundamentalny moment dla państwa. 1025

rok to jedna z tych dat, które po prostu

trzeba znać. Mówiliśmy o wielkiej

polityce, wojnach, kościele. A jak to

państwu działało od środka? Jak była

zorganizowana władza?

>> Mówimy tu o systemie, który nazywamy

monarchią patrymonialną.

>> Patrymonialną. Co to znaczy?

>> Patrymonium to po łacinie dziedzictwo,

ojcowizna. W tym systemie państwo było

traktowane trochę jak prywatna własność

panującej dynastii. Władca zarządzał

nim, pobierał dochody, ale też co ważne,

mógł je dzielić między swoich synów po

śmierci,

>> co jak wiemy z późniejszej historii

doprowadziło do rozbicia dzielnicowego.

>> Dokładnie. To była właśnie konsekwencja

tej patrymonialnej zasady.

>> A kto był taką powiedzmy prawą ręką

władcy? Kto zapewniał mu siłę militarną?

>> Kluczową rolę odgrywała drużyna

książęca. To byli zawodowi żołnierze,

pełni na utrzymaniu władcy, jemu

osobiście wierni. Mieszkali blisko

niego, w grodzie lub tuż obok. To była

jego gwardia, jego główne siły zbrojne.

>> To oni walczyli w tych wszystkich

wojnach?

>> Tak. To drużyna stanowiła trzon armii w

wyprawach wojennych, broniła granic, no

i tłumiła ewentualne bunty wewnątrz

kraju. Bez silnej, lojalnej drużyny

Bolesław nie mógłby prowadzić tak

aktywnej polityki.

>> Ciekawa rzecz jeszcze, sama nazwa

polska. kiedy ona się właściwie

pojawiła?

>> Nazwa polska zaczęła się upowszechniać

właśnie w czasach Chrobrego, gdzieś

około roku 1000.

>> A skąd się wzięła?

>> Pochodzi od nazwy plemienia Polan, tego,

które zamieszkowało centrum państwa,

czyli Wielkopolskę z Gnieznem jako

głównym ośrodkiem. Co ciekawe, jedna z

pierwszych wzmianek, która może odnosić

się do Polski jako całości, pojawia się

na monetach, Bolesława, denarach. Potem

nazwa zaczęła być używana też w

zagranicznych kronikach.

>> Zanim przejdziemy do podsumowania,

musimy wspomnieć o czymś absolutnie

niezwykłym, co przetrwało do naszych

czasów. O drzwiach gnieźnieński.

>> O tak, to prawdziwy skarb. Arcydzieło

sztuki romańskiej, wykonane z brązu

drzwi do katedry w Gnieźnie. Są

wyjątkowe, bo opowiadają historię.

>> Jak to opowiadają? To takie prostokątne

płaskorzeźby, które scena po scenie

przedstawiają życie i męczeńską śmierć

świętego Wójciecha. To jakbyśmy oglądali

średniowieczny komiks. Naprawdę, jeśli

ktoś ma przed sobą podręcznik na stronie

198 można zobaczyć te sceny.

>> Możemy opisać kilka z nich. Co tam jest

przedstawione.

>> Jasne. Zaczyna się od narodzin Wojciecha

kwatera 1. Potem są jego nauki. Podróż

do Prus kwatera 9. nauczanie pogan,

potem dramatyczne sceny, pojmanie i

męczeńska śmierć kwatera 10. Ale co

ważne z punktu widzenia Bolesława,

>> są też sceny związane z nim.

>> Dokładnie. Jest scena wykupienia ciała

Wojciecha przez Wysłanników Chrobrego

kwatera 13 i uroczyste złożenie relikwii

w katedrze gnieźnieńskiej kwatera 15.

>> Czyli te drzwi to nie tylko opowieść o

świętym, ale też o roli Bolesława.

Właśnie to pokazuje, jak ważny był kult

świętego Wojciecha i jak umiejętnie

Chrobry go wykorzystał. Drzwi są nie

tylko niesamowitym dziełem sztuki, ważą

ponad tony brązu, ale też świadectwem

epoki, narzędziem, powiedzmy

propagandowym. Pokazują potęgę władcy i

znaczenie Gniezna. Są bezcennym źródłem

historycznym. Warto dodać, że choć są

tak wyjątkowe, to nie były jedyne takie

w Europie. Znamy też drzwi płockie, ale

to te gnieźnieńskie są tak ściśle

związane z początkami Polski.

>> Niesamowite. Spróbujmy teraz zebrać to

wszystko w całość. Co jest najważniejsze

do zapamiętania o Bolesławie Chrobrym?

Takie punkty kluczowe.

>> Dobrze, spróbujmy podsumować. Myślę, że

najważniejsze to. Po pierwsze Chrobry

syn mieszka nie tylko utrzymał, ale

znacząco rozwinął państwo ojca. Zbudował

naprawdę silną pozycję.

>> Mhm. Po drugie, mistrzowsko wykorzystał

śmierć Wojciecha. Relikwie w gnieździe

podniosły rangę Polski.

>> Jasne.

>> Po trzecie, zjazd gnieźnieński w 1000

roku. To był przełom. Niezależna

metropolia kościelna i uznanie przez

cesarza.

>> Tak.

>> Po czwarte, gniezno jako centrum państwa

władzy, religii i obronności.

>> Po piąte, wojny z Niemcami i korzystny

pokój w Budziszynie. W 2018 Polska

zatrzymała Milskowi łużyce.

>> Ważne

>> po szóste, ekspansja na wschód, wyprawa

kijowska i przyłączenie grodów

czerwieńskich.

>> Rozumiem.

>> Po siódme i to chyba najważniejsze,

koronacja na pierwszego króla Polski w

1025 roku. Polska stała się królestwem.

>> Kluczowy moment.

>> Po ósme, pamiętajmy o systemie władzy.

Monarchia patrymonialna i silna drużyna

książęca.

>> Po dziewiąte, to za jego czasów

utrwaliła się nazwa polska. Dobrze.

>> I na koniec 10 punkt. Te wspaniałe drzwi

gnieźniejskie jako świadectwo kultu

święta Wojciecha i Kusztu epoki.

>> Świetne podsumowanie. Nie ma

wątpliwości. Bolesław Chrobry to postać

absolutnie fundamentalna. Władca

ambitny, skuteczny, który na trwałe

zapisał Polskę na mapie Europy jako

królestwo z własnym kościołem.

>> Zdecydowanie. I może na koniec taka myśl

do zastanowienia. Zarządzanie tak dużym

państwem w tamtych czasach bez

dzisiejszych technologii, bez szybkiej

komunikacji musiało być gigantycznym

wyzwaniem. Co było trudniejsze dla

Chrobrego? Utrzymanie kontroli nad

rozległymi i często świeżo zdobytymi

ziemi czy budowanie trwałych struktur

państwowych, kościelnych i co okazało

się trwalsze? te zdobycze terytorialne,

które częściowo później utracono, czy

może właśnie Korona królewska i

niezależny kościół, które na wieki

zdefiniowały Polskę?

>> To ciekawe pytanie na koniec. Dziękujemy

bardzo za tę wspólną podróż do czasów

pierwszego króla Polski. Mamy nadzieję,

że była ona dla wszystkich inspirująca i

zachęciła do dalszego odkrywania naszej

historii.