Pomyślmy o tym przez chwilę. Co trzeba

zrobić, żeby mieć energię na cokolwiek?

Na pracę, naukę, spotkanie ze znajomymi.

>> No odpowiedź jest banalnie prosta.

>> Trzeba coś zjeść. Jedzenie to nasze

paliwo. Dostarcza nam energii, którą

mierzymy w kaloriach, ale też budulce w

postaci białka, witamin. No absolutna

podstawa. I tu dochodzimy do jednego z

największych i chyba najbardziej

absurdalnych paradoksów naszych czasów.

>> Dokładnie.

Jako ludzkość produkujemy obecnie więcej

jedzenia iż potrzebujemy, by wykarmić

każdą osobę na tej planecie. A mimo to

problem głodu nie tylko wciąż istnieje,

ale w ostatnich latach no znowu narasta.

>> Jest tak poważny, że walka z nim to

jeden z głównych celów zrównoważonego

rozwoju ONZ.

>> Zatem co tu nie gra? Dlaczego system

jest tak no zepsuty? W tej naszej

analizie spróbujemy to rozłożyć na

czynniki pierwsze.

>> Zobaczymy gdzie leży problem, jak

naprawdę wygląda głód w XX wieku i co

jeśli w ogóle cokolwiek da się z tym

zrobić.

>> Chcesz to dobrze zapamiętać? Testy,

quizy i infografiki. Link w opisie. Ucz

się mądrzej, nie dłużej.

>> Dobrze. Zacznijmy może od tego, jak

ogromne są te nierówności. W

materiałach, które analizowaliśmy jest

takie zestawienie, które naprawdę wiesz

daje do myślenia.

>> Te liczby,

>> tak? Statystyczny mieszkaniec Unii

Europejskiej pochłania dziennie około

3440

kkalorii,

>> a z kolei mieszkaniec jednego z

najsłabiej rozwiniętych krajów świata ma

dostęp do żywności o wartości zaledwie

2220

kkalorii.

>> Ta różnica ponad 1200 kkalorii może

brzmieć trochę abstrakcyjnie. No

właśnie, ale żeby to sobie uzmysłowić,

to tak jakby ten pierwszy zjadł solidny

trzydaniowy obiad, a potem jakby nigdy

nic dołożył sobie jeszcze drugi pełny

obiad.

>> A ten drugi w tym czasie walczy, by w

ogóle zebrać kalorie potrzebne do

podstawowego funkcjonowania.

>> To nie jest różnica, to jest po prostu

przepaść.

>> Dokładnie. A w tych materiałach jest

mapa na stronie 214, która pokazuje to

dosłownie jak na dłoń. Nie trzeba nawet

czytać legendy.

>> Od razu widać.

>> Cała Europa, Ameryka Północna, Australia

świecą się na czerwono i pomarańczowo.

To strefy nadwyżki, gdzie jemy grubo

powyżej normy.

>> A potem patrzysz na Afrykę

subsacharyjską, na część Azji

Południowej i widzisz morze zieleni i

żółci. To miejsca, gdzie ludzie nie

zaspokają nawet tych podstawowych

potrzeb. I co fascynujące, to nie jest

tylko kwestia ilości kalorii.

>> O, zdecydowanie nie. Chodzi też, a może

przede wszystkim o to, co ląduje na

talerzu. Nazywamy to strukturą spożycia,

>> czyli co jemy.

>> Tak, w krajach zamożnych nasza dieta

jest bogata w produkty pochodzenia

zwierzęcego, mięso na biał rryby. W

takiej dani to prawie 35% całej energii,

którą spożywamy.

>> A w Nigerii Etiopii

>> poniżej 10%. A to pokazuje, że ich dieta

opiera się na zupełnie innych

fundamentach. Zresztą jest taki skrajny

przykład, który świetnie to obrazuje.

>> Jaki?

>> Statystyczny Japończyk zjada rocznie

około 46 kg ryb i owoców morza.

>> No ma to sens. To naród wyspiarski z

potężną kulturą rybołóstwa.

>> Oczywiście. A mieszkaniec Etiopii, kraju

bez dostępu do morza, zaledwie 200 g

rocznie. To tyle co jeden mały filet z

ryby przez cały rok.

>> I to prowadzi nas do sedna diety w

krajach rozwijających się. Ona opiera

się na tym, co jest tanie, sycące i

łatwe w uprawie w danym klimacie,

>> czyli głównie zboża.

>> W dużej części świata to będą zboża ryż,

pszenica. W Afryce ogromną rolę

odgrywają rośliny bulwiaste jak maniok

czy jam. W Etiopii, o której mówiliśmy,

podstawą jest TE.

>> Tef. Co to jest?

>> To fascynujące lokalne zboże, z którego

robią takie charakterystyczne gąbczaste

placki. Nazywają je ingera. Często służą

im one za talerz i sztucce jednocześnie.

>> Niesamowite.

>> To pokazuje, jak bardzo dieta jest tam

zrośnięta z lokalną kulturą, ale

jednocześnie jak bardzo jest monotonna w

porównaniu z naszą. Okej, czyli mamy

obraz świata podzielonego na tych,

którzy jedzą za dużo i tych, którym

brakuje. Ale to co mnie naprawdę

zaskoczyło w tych materiałach, to że

słowo głód jest no o wiele bardziej

skomplikowane niż się wydaje.

>> O tak.

>> Okazuje się, że można być głodnym mając

pełny żołądek.

>> No właśnie. To jest absolutnie kluczowe

dla zrozumienia tego problemu. Kiedy

myślimy głód, najczęściej mamy przed

oczami obraz wychudzonego dziecka,

kogoś, komu fizycznie brakuje

pożywienia.

>> No tak. To pierwsze skojarzenie.

>> Tak. I to jest oczywiście prawda. To

nazywamy głodem rzeczywistym, jawnym

albo ilościowym. Sytuacja, w której po

prostu brakuje kalorii.

>> Ale jest też ten drugi znacznie bardziej

podstępny rodzaj. Tak, głód utajony,

nazywany też jakościowym. I tu jest ten

paradoks, o którym wspomniałeś. Ktoś

może jeść codziennie do syta, jego

bilans kaloryczny może się zgadzać, ale

jego organizm głoduje.

>> Jak to możliwe?

>> Dlaczego? Bo w tej diecie opartej na

przykład tylko na jednym rodzaju zboża

brakuje kluczowych mikroelementów,

witamin, żelaza, jodu, cynku, a także

pełnowartościowego białka. To trochę

tak, jakby ktoś próbował przeżyć jedząc

codziennie wyłącznie frytki. Brzuch

będzie pełny, kalorii może być nawet za

dużo, ale po kilku tygodniach organizm

zacznie się sypać.

>> Dokładnie. Nie dostaje paliwa o

odpowiedniej jakości i skala tego

problemu jest porażająca.

>> Jak duża?

>> Szacuje się, że głód utajony dotyka od

półtora do nawet 2 miliardów ludzi na

Ziemi.

>> 2 miliardów.

>> Tak.

To znacznie, znacznie więcej niż ofiar

głodu rzeczywistego.

On nie zabija od razu, dlatego jest

utajony, niewidoczny na pierwszy rzut

oka, ale jego konsekwencje są

druzgoczące.

>> Jakie na przykład?

>> Prowadzi do ciężkich chorób. Niedobór

witaminy C to szkorbut, brak żelaza to

anemia, a skrajny niedobór białka u

dzieci powoduje straszną chorobę zwaną

kwasiorkor.

>> Straszne,

>> ale przede wszystkim osłabia odporność.

A w warunkach, gdzie dostęp do lekarza

jest luksusem, zwykła infekcja dla

osłabionego organizmu może być po prostu

wyrokiem śmierci.

>> Skoro wiemy już jak złożony jest to

problem, to przejdźmy do fundamentalnego

pytania. Dlaczego? Dlaczego w XX wieku

ludzie wciąż głodują?

>> No właśnie. Materiały, które analizujemy

dzielą przyczyny na trzy takie główne

grupy, które zresztą strasznie się ze

sobą zazębiają.

>> Zacznijmy od pierwszej. Pierwsza grupa

jest najbardziej oczywista. To przyczyny

przyrodnicze. Mówimy tu o klęskach

żywiołowych, długotrwałych suszach,

niszczycielskich powodziach, plagach

szkodników.

>> Jak te biblijnie brzmiące plagi

szarańcze, prawda?

>> Dokładnie. które potrafią w jeden dzień

zniszczyć plony dla całego regionu. Do

tego dochodzi postępujące niszczenie

gleby i oczywiście zmiany klimatu,

>> które sprawiają, że te ekstremalne

zjawiska pogodowe stają się coraz

częstsze i gwałtowniejsze.

>> Tak,

>> ale sama natura rzadko jest jedynym

winowajcą. Jest też druga grupa,

przyczyny ekonomiczne.

>> I tu na pierwszym miejscu jest po prostu

skrajne ubóstwo. Ludzie nie stać na

jedzenie, nawet jeśli ono fizycznie leży

na strau na lokalnym targu. Do tego

dochodzi niski poziom rolnictwa,

>> tak? Brak dostępu do nowoczesnych

narzędzi, nawozów, systemów nawadniania.

Wszystko to sprawia, że rolnicy są zdani

łaskę i niełaskę pogody.

>> I wreszcie trzecia, chyba

najtragiczniejsza grupa przyczyn,

społeczno-polityczne.

>> Bo okazuje się, że największym wrogiem

człowieka jest często drugi człowiek.

>> Wojny.

>> Na czele tej listy są konflikty zbrojne

i wojny.

Wojna niszczy wszystko, pola uprawne,

infrastrukturę, blokuje dostawy pomocy

humanitarnej i zmusza miliony ludzi do

ucieczki.

>> A dane na ten temat są po prostu

wstrząsające. Przeczytałem, że ponad

połowa głodujących dorosłych i niemal

80% wszystkich niedożywionych dzieci na

świecie żyje w krajach ogarniętych

jakimś konfliktem.

>> 80%

>> to nie jest przypadek. Sudan Południowy,

Jemen, Syria to nie są miejsca, gdzie po

prostu brakuje deszczu. To miejsca,

gdzie ludzka decyzja o wojnie

doprowadziła do klęski głodu.

>> Dokładnie. Współczesne klęski głodu to

niemal zawsze taka toksyczna mieszanka

tych trzech czynników: katastrofy

klimatycznej, biedy i wojny. Jedno

napędza drugie w błędnym kole.

>> A skutki

>> dewastujące i wielopokoleniowe. Mówimy o

osłabieniu fizycznym i psychicznym

całych społeczeństw, o chorobach, o

załamaniu gospodarki, bo ludzie są zbyt

słabi, by pracować. Mówimy o masowych

migracjach w poszukiwaniu chleba,

>> a na końcu tej drogi jest śmierć,

>> zwłaszcza wśród najsłabszych, dzieci do

piątego roku życia. Niedobór pożywienia

w tym kluczowym okresie powoduje

nieodwracalne zmiany w rozwoju mózgu i

całego organizmu.

>> Porozmawiajmy chwilę o liczbach, bo one

pokazują, że nie mówimy o marginalnym

problemie. W 2020 roku na świecie

głodowało niemal 770 milionów ludzi.

>> 770 milionów.

>> To tak jakby cała populacja Europy nagle

zaczęła głodować. Prawie co 10 osoba na

ziemi.

>> A najbardziej niepokojące jest to, co

stało się w ostatnich latach. Wiesz,

jest taki wykres, który pokazuje trend w

czasie. Przez kilkanaście lat od

początku XX wieku liczba głodujących

systematycznie spadała.

>> Szliśmy w dobrym kierunku.

>> Powoli, bo powoli, ale jednak wydawało

się, że cel wyeliminowania głodu, choć

ambitny, jest w zasięgu ręki. Niestety,

mniej więcej od 2015 roku ten trend się

odwrócił

>> i zaczął rosnąć. Dlaczego?

>> To splot kilku czynników. nasilenie się

konfliktów zbrojnych w różnych częściach

świata, coraz bardziej odczuwalne skutki

zmian klimatu, a ostatnio do tego

wszystkiego doszły jeszcze ekonomiczne

konsekwencje pandemii,

>> tak, COVID-19,

>> które wepchnęły w skrajne ubóstwo

kolejne dziesiątki milionów ludzi.

>> A gdzie jest najgorzej?

>> Geodrachicznie problem koncentruje się w

dwóch regionach. W Azji, gdzie żyje

ponad 400 milionów głodujących i w

Afryce subsaharyjskiej, gdzie jest ich

prawie 300 milionów. W niektórych

krajach afrykańskich odsetek

niedożywionych przekracza 40% populacji.

>> I to wszystko prowadzi nas z powrotem do

tego absurdalnego punktu wyjścia.

Produkujemy wystarczająco dużo jedzenia.

Problem nie leży w produkcji, ale w

dostępie, dystrybucji i nierównościach.

>> No właśnie. Skoro tak, to co możemy z

tym zrobić? Jakie są rozwiązania?

>> I tu dochodzimy do sedna. Nie wystarczy

po prostu zwiększyć produkcję, bo już

teraz produkujemy za dużo.

>> Więc co?

>> Kluczowe są dwie rzeczy. Walka z

ubóstwem i walka z marnotrastwem.

Zacznijmy od tego drugiego, bo ta liczba

jest szokująca. W 2019 roku na świecie

zmarnowano, czyli po prostu wyrzucono

ponad 930 milionów ton żywności. Czekaj,

czekaj. 930 milionów ton to jest liczba,

której nawet nie potrafię sobie

wyobrazić.

>> To jest 17% całej globalnej produkcji

żywności.

>> 1/6

>> 1/6 jedzenia, które produkujemy ląduje w

koszu. W tym samym czasie 770 milionów

ludzi kładzie się spać głodnych. To jest

moralny i ekonomiczny absurd.

>> Ale czy to marnotrastwo dzieje się

głównie u nas w bogatych krajach, gdzie

wyrzucamy jedzenie z lodówek? Czy

problem jest też po stronie produkcji w

biedniejszych regionach?

>> I jedno, i drugie. W krajach bogatych

marnujemy na poziomie konsumenta, w

domach, restauracjach, supermarketach. W

krajach biednych ogromne straty powstają

wcześniej na etapie zbiorów,

przechowywania i transportu z powodu

braku odpowiedniej infrastruktury,

>> dróg, magazynów.

>> Dokładnie. Dróg, silosów, chłodni.

Jedzenie po prostu gnije zanim dotrze do

ludzi. Dlatego rozwiązania muszą być

wielotorowe. Trzeba wspierać małych

lokalnych rolników, trzeba inwestować w

infrastrukturę i trzeba edukować. A co z

tą słynną kwestią jedzenia mięsa? W

materiałach jest podkreślone, że jego

produkcja jest bardzo nieefektywna.

>> Niezwykle nieefektywna. Hodowla zwierząt

zajmuje aż 77%

wszystkich użytków rolnych na świecie, a

dostarcza nam zaledwie 18% kalorii.

>> Tylko 18%.

>> Tak. i 37% białka. Ogromna część upraw,

jak soja czy kukurydza jest przeznaczana

na pasze dla zwierząt zamiast

bezpośrednio dla ludzi. Ograniczenie

globalnej konsumpcji mięsa uwolniłoby

gigantyczne zasoby ziemi i żywności,

>> które mogłyby wykarmić miliardy. To

czysta matematyka.

>> Dokładnie.

>> Na szczęście w tej walce nie jesteśmy

bezbronni. Są organizacje, które

działają na pierwszej linii frontu.

Chyba najważniejszą z nich jest światowy

program żywnościowy, czyli WFP.

>> Zdecydowanie to największa na świecie

organizacja humanitarna, która walczy z

głodem. Działają w ponad 80 krajach,

docierając do miejsc, gdzie nikt inny

nie jest w stanie dotrzeć.

>> Do stref wojennych, obozów dla

uchodźców,

>> obszarów dotkniętych klęską żywiołową,

dostarczają żywność, która ratuje życie

tu i teraz. mąkę, ryż, olej, ale też

specjalne wysoko odżywcze posiłki dla

niedożywionych dzieci.

>> I w 2020 roku ich praca została

doceniona w niezwykły sposób.

>> Otrzymali pokojową nagrodę Nobla,

>> co jest symbolicznym, ale też niezwykle

trafnym uznaniem, że nie ma pokoju bez

jedzenia i nie ma jedzenia bez pokoju.

Tak, to są dwie strony tej samej monety.

Komitet Noblowski chciał w ten sposób

podkreślić, że głód jest często używany

jako broń wojenna, a zapewnienie

bezpieczności żywnościowego jest

fundamentem globalnej stabilności.

>> A praca w UFP to nie tylko rozdawanie

jedzenia.

>> Nie, nie. To też programy dożywiania w

szkołach, które zachęcają rodziców do

posuwania dzieci na lekcje czy

wspieranie lokalnych rynków przez

kupowanie żywności od małych rolników.

To jest wiesz kompleksowe działanie.

>> Myślę, że jeśli jest jedna rzecz, która

naprawdę zostaje w głowie po tej

analizie, to jest to jak bardzo mylimy

się co do natury głodu.

>> Zgadzam się.

>> Ten obraz, który mamy w mediach, skrajny

fizyczny brak jedzenia, to tylko część

prawdy. Ta cicha, utajona forma głodu,

która dotyka miliardy ludzi i niszczy

ich zdrowie po cichu, jest chyba o wiele

bardziej przerażająca,

>> bo jest niewidoczna. A drugi kluczowy

wniosek jest taki, że głównymi

przyczynami głodu nie są dziś klęski

naturalne same w sobie, ale ludzkie

decyzje, konflikty, złe rządy, ciwość i

systemowe nierówności.

>> Głód w XX wieku jest problemem

politycznym.

>> Dokładnie.

>> I wreszcie ten wstrząsający paradoks

marnotrawstwa. Wyrzucamy 1/6

produkowanej żywności. To pokazuje, że

rozwiązanie nie polega na wyprodukowaniu

jeszcze więcej, ale na mądrzejszym i

sprawiedliwszym zarządzaniu tym, co już

mamy.

>> Na koniec zostawię wszystkich z jedną

myślą. Prognozy niestety wskazują, że

celu wyeliminowania głodu do 2030 roku

nie uda się osiągnąć. Będziemy od niego

bardzo daleko. Wiemy, że na świecie jest

wystarczająco dużo jedzenia dla

wszystkich. Problem nie leży w

produkcji, ale w dostępie i dystrybucji.

Zastanówmy się więc, jaka jedna zmiana w

naszym globalnym systemie politycznym,

ekonomicznym czy społecznym mogłaby

zrobić największą różnicę w dostarczeniu

tej istniejącej nadwyżki żywności do

ludzi, którzy jej najbardziej

potrzebują.

Yeah.