Witaj na kanale Maturalne Słuchowisko.

Dziś zajmiemy się tematem: Jakie postawy

przyjmuje człowiek wobec zła? Na

podstawie dumy Alberta Kamusa.

>> Do tej pory maturzyści przygotowywali

się z kanałem Maturalne słuchowisko do

matury ustnej. Teraz rozszerzyliśmy

ofertę o kurs online. Wszystkie pojęcia,

motywy, konteksty z poszczególnych epok

masz opracowane i wytłumaczone w prosty

sposób. Link w opisie. Zapraszamy.

>> No to zaczynajmy. Zło od zawsze

towarzyszy człowiekowi. Może przybierać

formę wojny, przemocy, choroby czy

systemów, które odbierają ludziom

wolność i godność. Niezależnie jednak od

tego, skąd pochodzi, zawsze stawia

człowieka przed koniecznością wyboru. W

obliczu zła można działać, sprzeciwiać

się, ratować innych i próbować naprawiać

świat. Można też odwrócić wzrok, zamknąć

się w sobie albo wykorzystać sytuację

dla własnych korzyści. Każda z tych dróg

prowadzi do zupełnie innych

konsekwencji. Sytuacje graniczne

szczególnie mocno ujawniają prawdziwą

naturę człowieka. Kiedy znika poczucie

bezpieczeństwa, a codzienność wypełnia

strach i cierpienie, łatwo stracić wiarę

w sens działania. Wtedy obojętność

wydaje się wygodnym rozwiązaniem. Jednak

właśnie w takich chwilach najbardziej

liczy się wybór postawy. To czy człowiek

zachowa wrażliwość na krzywdę innych,

czy pozwoli by zło stało się czymś

normalnym. Człowiek wobec zła może

przyjmować różne postawy. Od odwagi i

solidarności przez egoizm i ucieczkę aż

po obojętność. To wybór postawy wobec

zła decyduje o zachowaniu

człowieczeństwa i moralnej wartości

jednostki. Zło nie znika samo. Rozrasta

się wtedy, gdy nikt mu się nie

przeciwstawia. Dlatego postawa aktywnego

sprzeciwu, nawet jeśli wydaje się

bezsilna, ma ogromne znaczenie.

Człowiek, który pomaga innym, podejmuje

wysiłek i nie zgadza się na krzywdę,

zachowuje własną godność. Nie potrzebuje

wielkich zwycięstw. Wystarczy, że nie

pozwala złu przejąć nad sobą kontroli. Z

kolei uleganie złu lub wykorzystywanie

go dla własnych korzyści prowadzi do

wewnętrznego rozkładu. Człowiek

stopniowo traci wrażliwość, zaczyna

usprawiedliwiać krzywdę i oddala się od

własnych wartości. Najgroźniejsza jest

jednak obojętność. Cicha zgoda na

cierpienie innych, która nie boli od

razu, ale z czasem niszczy moralne

fundamenty świata. Dlatego literatura

tak często wraca do pytania o postawy

wobec zła. Pokazuje, że nawet jeśli zła

nie da się całkowicie usunąć, zawsze

można wybrać po której stronie się

stanie. I właśnie ten wybór jest

najważniejszym sprawdzianem

człowieczeństwa. W dżumie Kamu

przedstawia epidemię jako metaforę

wszelkiego zła, które nagle pojawia się

w świecie i niszczy dotychczasowy

porządek. Zaraza zamienia spokojne

miasto Oran w przestrzeń strachu,

izolacji i cierpienia. W tej sytuacji

każdy z bohaterów musi odpowiedzieć

sobie na pytanie, czy i jak sprzeciwić

się złu. Najbardziej wyrazistą postawę

reprezentuje doktor Bernard R. Od

początku działa nie zastanawiając się

czy jego wysiłek ma sens. Leczy chorych,

organizuje pomoc, walczy do granic

możliwości. Nie robi tego z potrzeby

bohaterstwa. Jak sam mówi, kieruje się

uczciwością, czyli przekonaniem, że nie

wolno godzić się na cierpienie innych.

Wie, że wielu pacjentów i tak umrze, ale

nie przestaje działać. Jego postawa

pokazuje, że sprzeciw wobec zła nie

polega na pewności zwycięstwa, lecz na

samej decyzji, by nie być biernym.

Podobnie zachowują się Taru i Grant.

Angażują się w oddziały sanitarne,

poświęcają czas i siły, choć również nie

mają gwarancji sukcesu. Taru przyznaje,

że całe życie uciekał od świata, w

którym ludzie krzywdzą innych. W oranie

odnajduje sens w walce z epidemią. To

przykład człowieka, który świadomie

wybiera dobro jako sprzeciw wobec zła.

Ciekawą przemianę przechodzi ojciec

Panelu. Początkowo uważa, że Juma jest

karą boską i nawołuje mieszkańców do

biernej pokuty. Jednak gdy widzi śmierć

niewinnego dziecka, zaczyna rozumieć, że

nie wolno tłumaczyć zła, ideologią czy

religią, jeśli nie idzie za tym realna

pomoc. Ostatecznie sam angażuje się w

opiekę nad chorymi i umiera, pozostając

przy ludziach do końca. Jego historia

pokazuje, że nawet człowiek początkowo

bierny może odnaleźć w sobie odwagę

działania. Inaczej zachowuje się

Rambert. Na początku myśli wyłącznie o

sobie. Chce uciec z miasta do ukochanej.

Stopniowo jednak dostrzega, że nie może

budować własnego szczęścia na cierpieniu

innych. Rezygnuje z ucieczki i dołącza

do walczących z epidemią. Jego decyzja

pokazuje, że obojętność można

przezwyciężyć, gdy człowiek odkryje

odpowiedzialność za innych. Na

przeciwległym biegunie stoi Kotar.

Epidemia jest dla niego szansą. Chaos

pozwala mu uniknąć kary za dawne

przestępstwa i zarabiać na cudzym

nieszczęściu. Nie tylko nie walczy ze

złem, ale wręcz je wykorzystuje. To

przykład człowieka, który ulega złu i

traci moralne granice. Kamu zestawia te

postawy, by pokazać, że zło zawsze

odsłania prawdziwą naturę człowieka.

Jedni zachowują godność i solidarność,

inni szukają wygody albo korzyści.

Podobny problem ukazuje zbrodnia i kara

Fiodora Dostojewskiego. Raskolnikow jest

młodym studentem, który próbuje zbudować

własną teorię moralności. uważa, że

istnieją ludzie zwyczajni, którzy muszą

przestrzegać zasad oraz jednostki

wyjątkowe, którym wolno je przekraczać w

imię wyższych celów. Ta idea daje mu

pozorne usprawiedliwienie dla zbrodni. W

jego przekonaniu zabicie lichwiarki ma

przynieść dobro innym, a on sam chce

udowodnić sobie, że należy do grona

nadludzi. Jednak już po dokonaniu

morderstwa okazuje się, że teoria nie

chroni go przed konsekwencjami. Zamiast

poczucia mocy pojawia się lęk, chaos

myśli i coraz silniejsze wyrzuty

sumienia. Raskolnikow zaczyna cierpieć

psychicznie i fizycznie. nie potrafi żyć

z ciężarem winy, mimo że wciąż próbuje

racjonalizować swój czyn. Dostojewski

pokazuje w ten sposób, że zło, nawet

usprawiedliwiane wielkimi ideami, zawsze

obraca się przeciwko człowiekowi, który

je popełnia. Przełomem w życiu bohatera

staje się spotkanie z Sonią, dziewczyną

prostą, ale pełną empatii i wewnętrznej

siły. To ona nie potępia go, lecz

prowadzi ku przyznaniu się do winy i

moralnemu oczyszczeniu. Dzięki jej

postawie Raskolnikow rozumie, że żadna

teoria nie usprawiedliwia krzywdy

drugiego człowieka. Jego droga pokazuje,

że uleganie złu prowadzi do wewnętrznego

rozkładu, ale człowiek ma jeszcze szansę

powrotu do dobra, jeśli potrafi przyznać

się do błędu i przyjąć odpowiedzialność.

Ten przykład potwierdza, że zło niszczy

przede wszystkim tego, kto je wybiera.

Nawet jeśli na początku wydaje się

logiczne, konieczne czy

usprawiedliwione, ostatecznie odbiera

człowiekowi spokój, sens i godność. Juma

pokazuje, że zło jest częścią ludzkiego

świata i może pojawić się nagle bez

ostrzeżenia. Tak jak epidemia spada na

Oran. Tak samo w historii ludzkości

pojawiają się wojny, systemy opresji czy

ideologie niosące cierpienie. Kami

podkreśla, że zła nie da się raz na

zawsze zniszczyć. Można je tylko

powstrzymywać, wiedząc, że zawsze

istnieje ryzyko jego powrotu. Ta

świadomość czyni ludzkie wybory jeszcze

ważniejszymi. Bohaterowie powieści

przyjmują wobec zła różne postawy. Rio i

Taru świadomie decydują się na opór. Nie

łudzą się, że zwyciężą, ale wiedzą, że

bez działania staliby się współwinni

cierpienia. Ich sprzeciw ma charakter

cichy i codzienny. To praca, pomoc

chorym, obecność przy umierających.

Kamil pokazuje, że heroizm nie musi

oznaczać wielkich gestów. Czasem polega

po prostu na tym, by nie odwrócić

wzroku. Z drugiej strony pojawia się

Kotart, który korzysta z chaosu. Zło

staje się dla niego okazją do zysku i

ucieczki od własnych problemów. Jego

postawa pokazuje, że niektórzy potrafią

przystosować się do cierpienia innych,

jeśli daje im to korzyści. Są też

bohaterowie, którzy długo próbują

uciekać od odpowiedzialności jak

Rambert, dopóki nie zrozumie, że nie da

się być naprawdę szczęśliwym w świecie,

w którym inni cierpią obok. Kamis

udowadnia, że największym zwycięstwem

człowieka nie jest całkowite pokonanie

zła, bo to jest niemożliwe. Prawdziwym

zwycięstwem jest niezgoda na zło, odmowa

obojętności, cynizmu i egoizmu. To

właśnie wybór postawy decyduje o tym,

czy człowiek zachowa swoje

człowieczeństwo nawet w świecie, który

wystawia je na najcięższą próbę. Inne

konteksty literackie. Dziady, część

trzecia, Adama Mickiewicza ukazują

Konrada jako poetę, którego niezwykła

wrażliwość nie pozwala mu pogodzić się z

cierpieniem narodu polskiego pod

zaborami. Nie jest już romantycznym

kochankiem skupionym na osobistych

emocjach. Całą swoją energię kieruje na

walkę ze złem, które w jego oczach

uosabia rosyjski car i system

zniewolenia Polski. Najpełniej widać to

w scenie zwanej wielką improwizacją.

Konrad poruszony losem swoich rodaków

zwraca się do Boga z żądaniem otrzymania

mocy, która pozwoli mu obudzić naród do

walki. Wierzy, że jako poeta ma

szczególną misję i że jego słowo może

stać się siłą zdolną przeciwstawić się

tyranii. Stawia się niemal na równi ze

Stwórcą, przekonany, że jego pragnienie

wyzwolenia ludzi jest równie ważne jak

boski plan. Gdy jednak Bóg milczy,

Konrad buntuje się. W gniewie oskarża go

o obojętność wobec ludzkiego cierpienia

i sugeruje, że taka postawa upodabnia

Boga do okrutnego cara. Ta scena

pokazuje skrajną postawę człowieka wobec

zła, pełną pasji, walkę, która przeradza

się w bunt nawet przeciwko samemu

Stwórcy, jeśli ten nie odpowiada na

wołanie o sprawiedliwość. M.