Witaj na kanale Maturalne Słuchowisko.

Dziś zajmiemy się pytaniem w jakim celu

autor nawiązuje w swoim tekście do

innego tekstu na podstawie opowiadania

Górą Edek Marka Nowakowskiego.

>> Do tej pory maturzyści przygotowywali

się z kanałem Maturalne słuchowisko do

matury ustnej. Teraz rozszerzyliśmy

ofertę o kurs online. Wszystkie pojęcia,

motywy, konteksty z poszczególnych epok

masz opracowane i wytłumaczone w prosty

sposób. Link w opisie. Zapraszamy.

>> No to zaczynajmy. Literatura rzadko

powstaje w całkowitej izolacji. Pisarze

niemal zawsze pozostają w kontakcie z

innymi tekstami kultury. Czytają

wcześniejsze dzieła, inspirują się nimi,

czasem się z nimi zgadzają, a czasem

świadomie im się sprzeciwiają. W ten

sposób tworzy się szczególna sieć

powiązań między utworami, która pozwala

odbiorcy dostrzec ciągłość myśli,

motywów i problemów powracających w

różnych epokach. Nawiązania do innych

tekstów mogą przybierać różne formy. Od

subtelnych aluzji po wyraźne

wykorzystanie postaci, symboli czy

tytułów. Takie odwołania nigdy nie są

przypadkowe. Autor sięga po znany motyw

lub bohatera, aby przypomnieć

czytelnikowi określone przesłanie,

rozszerzyć je o nowy sens albo

skonfrontować je ze współczesnością.

Dzięki temu tekst zyskuje dodatkową

głębię, a odbiorca, który rozpoznaje

nawiązanie, może odczytać utwór na kilku

poziomach jednocześnie. Literatura staje

się wówczas nie tylko opowieścią, ale

też rozmową między twórcami różnych

czasów. Dobrym przykładem takiego

dialogu między tekstami jest opowiadanie

Marka Nowakowskiego Górą Edek. Autor w

oczywisty sposób odwołuje się w nim do

dramatu Tango Sławomira Mroszka,

wykorzystując znaną postać Edka. To

nawiązanie pozwala pokazać, że problemy

przedstawione w dramacie, zwycięstwo

brutalnej siły nad kulturą i zasadami,

nie są wyłącznie literacką metaforą,

lecz mogą pojawiać się również w

zwyczajnych codziennych sytuacjach.

Autor nawiązuje do innego tekstu, aby

wejść z nim w świadomy dialog, rozwinąć

jego przesłanie i przenieść je w nowy

kontekst. W opowiadaniu Górą Edek Marek

Nowakowski wykorzystuje motyw Edka

Stanga Sławomira Mroszka, by pokazać, że

opisane wcześniej zjawiska nie należą

tylko do świata literatury, lecz są

aktualne także w realnym życiu, co

pozwala wzmocnić i poszerzyć sens

pierwotnego utworu. Już sam tytuł

opowiadania Górą Edek jest bezpośrednim

i czytelnym nawiązaniem do tanga. Edek w

dramacie Sławomira Mrożka to prymitywny,

brutalny kochanek Eleonory, który w

finale zabija Artura i przejmuje władzę

nad rodziną. symbolizuje triumf

chamstwa, siły fizycznej i instynktu nad

kulturą, intelektem oraz próbą

przywrócenia zasad i porządku. Jego

zwycięstwo oznacza klęskę wartości,

które miały nadać światu sens i

strukturę. Marek Nowakowski przenosi ten

symbol z teatralnej sceny do zupełnie

zwyczajnej codziennej sytuacji. Opisuje

zdarzenie na zatłoczonej ulicy, gdzie

kierowca małego Fiata zostaje

bezceremonialnie wypchnięty z miejsca

parkingowego przez kierowcę dużego

Forda. Ten drugi zachowuje się

arogancko, nie reaguje na pretensje i

wyraźnie cieszy się z własnej przewagi.

Spokojny, kulturalny kierowca Fiata

przegrywa z bezczelnym i silniejszym

przeciwnikiem. Dokładnie tak jak Artur

przegrywa z Etkiem w dramacie Mrożka. Ta

scena natychmiast przywołuje finał

tanga. Nowakowski świadomie sięga po

znany symbol, by uświadomić

czytelnikowi, że zwycięstwo brutalnej

siły nad kulturą i rozsądkiem nie jest

jedynie literacką metaforą. To realne

zjawisko społeczne, które można

zaobserwować nawet w najprostszych

codziennych sytuacjach. Dzięki

nawiązaniu czytelnik od razu rozpoznaje

sens opowiadanej historii i odczytuje ją

w szerszym kulturowym kontekście. Autor

nie tylko przypomina przesłanie Mrożka,

ale także je rozwija. W tangu Edek

przejmuje władzę nad jedną rodziną, co

ma wymiar symboliczny i ostrzegawczy. W

górą Edek podobny typ człowieka pojawia

się na ulicy w zwykłej przestrzeni

publicznej. To sugestia, że świat

opisany przez Mrożka nie zatrzymał się

na deskach teatru, lecz przeniknął do

codziennego życia. Chamstwo, agresja i

brak szacunku stają się widoczne w

społeczeństwie jako realne zagrożenie

dla ładu i współżycia ludzi. Nawiązanie

pełni więc funkcję komentarza do

współczesności. Nowakowski pokazuje, że

jeśli społeczeństwo pozwala na rozpad

wartości i norm, zawsze pojawi się ktoś,

kto wykorzysta siłę i bezwzględność, by

podporządkować sobie innych. To wyraźne

ostrzeżenie przed obojętnością wobec

agresji i przed akceptowaniem świata, w

którym górą zawsze jest edek. Podobny

mechanizm świadomego nawiązania do

innego tekstu widzimy w innym świecie

Gustawa Herlinga Grudzińskiego. Już sam

tytuł powieści stanowi odwołanie do

zapisków z martwego domu Fiodora

Dostojewskiego. Rosyjski pisarz opisał w

swoim dziele doświadczenia zesłańców na

Syberii, ukazując brutalną rzeczywistość

więziennego życia i stopniowy rozpad

ludzkiej godności. Herling Grudziński

sięga po to nawiązanie, ponieważ sam

doświadczył podobnego losu w sowieckim

łagrze. Zestawiając własne przeżycia z

doświadczeniami Dostojewskiego, autor

tworzy pomost między dwoma epokami i

dwoma systemami zniewolenia. Pokazuje,

że mimo upływu czasu mechanizmy

okrucieństwa wobec człowieka pozostają

podobne. Dzięki temu jego opowieść nie

jest jedynie osobistym wspomnieniem,

lecz staje się świadectwem uniwersalnego

cierpienia ludzi poddanych nieludzkim

warunkom. Nawiązanie do zapisków z

martwego domu poszerza także sens tytułu

Inny świat. U Dostojewskiego martwy dom

oznaczał więzienie, w którym gasło

człowieczeństwo. U Herlinga

Grudzińskiego inny świat to cała

rzeczywistość sowieckiego systemu, gdzie

człowiek musi porzucić dawne wartości,

by przetrwać. Autor wchodzi więc w

dialog z wcześniejszym tekstem, rozwija

jego przesłanie i pokazuje, że to co

Dostojewski opisał w carskiej Rosji

powtórzyło się w nowym, jeszcze bardziej

bezwzględnym systemie. Ten przykład

pokazuje, że nawiązanie do

wcześniejszego dzieła nie jest jedynie

ozdobą literacką. To świadomy zabieg,

który pozwala wzmocnić przekaz, nadać mu

historyczną ciągłość i pomóc

czytelnikowi lepiej zrozumieć wagę

opisywanych wydarzeń. Autor sięga po

nawiązania do innych tekstów, aby

prowadzić z nimi świadomy dialog,

rozwijać ich przesłanie i przenosić je w

nowy kontekst. W opowiadaniu Górą Edek

Marek Nowakowski wykorzystuje postać

Edka Stanga Sławomira Mrozka, by

pokazać, że zwycięstwo brutalnej siły

nad kulturą, rozsądkiem i zasadami nie

jest jedynie literacką metaforą. To

realne zjawisko obecne w codziennym

życiu, widoczne nawet w zwykłych,

pozornie błachych sytuacjach. Dzięki

takiemu odwołaniu czytelnik łatwiej

dostrzega głębszy sens opisywanej sceny.

Rozpoznając postać Edka od razu

odczytuje sytuację w szerszym kontekście

kulturowym i rozumie, że literatura

potrafi nie tylko opisywać

rzeczywistość, ale również ją

przewidywać i ostrzegać przed

niebezpiecznymi zjawiskami. Nowakowski

pokazuje, że problemy ukazane przez

Mrożka nie zakończyły się na deskach

teatru, lecz stały się częścią

współczesnego świata. Nawiązanie do

innego dzieła staje się więc sposobem na

pogłębienie przekazu i wzmocnienie siły

oddziaływania tekstu. Pozwala autorowi

mówić więcej niż wynika z samej fabuły

opowiadania i wprowadza jego utwór w

szerszy dialog literacki. Dzięki temu

czytelnik nie tylko poznaje pojedynczą

historię, ale także dostrzega

uniwersalną prawdę o świecie, w którym

wartości kultury i intelektu wciąż

przegrywają z brutalną siłą i

bezwzględnością.

Inne konteksty literackie. W dramacie

Cordian Juliusza Słowackiego tytułowy

bohater przeżywa głęboki bunt wobec

zniewolenia swojej ojczyzny. Widząc

cierpienie Polski pod zaborami dochodzi

do przekonania, że samo marzenie o

wolności nie wystarczy. Potrzebne jest

realne działanie. Postanawia więc

zorganizować spisek i dokonać zamachu na

cara, wierząc, że odważny czyn jednostki

może zmienić los całego narodu. Próbuje

przekonać do współpracy swoich rodaków,

lecz spotyka się z ich strachem i

brakiem wiary w sukces. Ważnym momentem

jego wewnętrznej przemiany jest scena na

szczycie Montblan, gdzie Cordian rozważa

sens życia i znaczenie jednostki w

historii. Tam podejmuje decyzję o

poświęceniu się dla ojczyzny.

Ostatecznie jednak zostaje schwytany

przed wykonaniem planu, co pokazuje

tragizm romantycznego bohatera, który ma

odwagę działać, lecz przegrywa z potęgą

systemu. Słowacki świadomie nawiązuje w

Kordianie do Dziadów części trzeciej

Adama Mickiewicza. Polemizuje z ideą

mesjanizmu, według której Polska ma

zbawić inne narody poprzez własne

cierpienie. Autor Cordiana uznaje taką

postawę zabierną i niebezpieczną.

Zamiast niej proponuje ideę aktywnej

walki i czynu jako drogi do wolności.

Dzięki temu nawiązaniu Słowacki wchodzi

w dialog z innym twórcą epoki i

przedstawia własną wizję sposobu

odzyskania niepodległości.