Dzień dobry. Dzień dobry. Z tej strony

Paweł Albrecht. Jest ze mną Kamil

Szymański.

>> Witam. Yyy,

>> Kamil pracował w wielu bankach.

Pracowałeś w bankach Wielkiej Brytanii,

teraz pracujesz w banku Trade Republic.

W związku z tym chciałem z tobą

porozmawiać o systemie bankowym w

Europie, na świecie, w Polsce i o tym,

dlaczego Polacy mają gorzej w bankach

niż mają ludzie za granicą. Ja też mam

doświadczenia związane z Wielką Brytanią

i z innymi krajami, więc widzę te

systemy bankowe. Są plusy banku w

Polsce. Ale też jest sporo minusów. Więc

zacznijmy może od tego, co dotyczy

większości z nas, czyli zacznijmy od

kredytów hipotecznych. Dlaczego w Polsce

mamy najwyższe stopy i stopy zmienne? A

dlaczego na zachodzie, w Wielkiej

Brytanii i w strefie euro można robić

fiksy i to procentowanie jest niskie? Z

czego to wynika? No takich pytań,

dlaczego na pewno można zadać dużo,

czemu mamy relatywnie wysokie stopy

procentowe, ale banki w Polsce wyjątkowo

mało tej stopy procentowej przekazują

klientom. Takich tematów jest dużo.

Fakty na pewno są takie, że rzeczywiście

w chociażby w Wielkiej Brytanii, w

której mieszkałem przez ponad 10 lat,

oprocentowanie kredytów w stosunku do

stopy referencyjnej

banku centralnego jest niższe. kredyty

są oprocentowanie lokowane jest na

dłuższy termin czasu na określony okres

dwóch trzech czterech lat dając

kredytobiorcom pewne takie poczucie

bezpieczeństwa i stabilizacji możliwość

planowania. Więc takie takie tematy jak

wzięcie kredytu i później zorientowanie

się po kilku miesiącach, że on poszedł w

górę, bo stopy procentowe poszły w górę.

Ja już nie mówię w ogóle o takim temacie

jak kredyt w innej walucie niż bazowa.

To jest po prostu nie do pomyślenia. I

na pewno jak wróciłem po tylu latach do

Polski z Londynu to jedną z rzeczy,

która mnie mocno zdziwiła, to jest

właśnie sposób w jaki w jaki w Polsce

można można otrzymać kredyt. Do tego

jeszcze bym dorzucił bardzo takie

liberalne

oferowanie, bardzo liberalne oferowanie

zdolności kredytowej, gdzie za każdym

jednym razem jak w Polsce ubiegałem się

o kredyt, to dostawałem propozycję

kredytu tak dużą, że no ja sam

wiedziałem, że gdybym ten kredyt wziął,

to nie był go w stanie spłacać. West

takie bardzo liberalne podejście do

tego, ile my panu tego kredytu damy.

>> No Wielkiej Brytanii też nawet przy

samym zakładaniu konta już zmieniły się

tak przepisy, że tłumaczą to jak

trzyletniemu dziecku jak się powinno

założyć konto, funkcjonować, co to jest

dług i tak dalej. Trzeba przejść test

przed założeniem różnych produktów tam

bankowych,

więc te banki się bardzo różnią. No ale

może powiedzmy sobie też o tym, na czym

tak naprawdę zarabiają banki, no bo mamy

różne możliwości, ale co jest tym

głównym źródłem dochodów, z czego one

żyją i z czego te biurowce banków, z

jakiego powodu one są najwyższe w

miastach.

>> Głównym przychodem większości banków

jest tak zwana marża odsetkowa.

Banki oczywiście mają bardzo dużo opłat.

Opłata za posiadanie karty, opłata za

uruchomienie kredytu.

Opłat znajdziemy sporo, natomiast lwią

część stanowi marża odsetkowa, która

polega na mechanizmie, z którym każdy z

nas prawdopodobnie się zetknął nieraz.

Jeżeli zobaczymy przez ostatni rok,

weźmy przykład w Polsce i to, że

wielokrotnie na pewno czytaliśmy o tym,

że w zeszłym roku banki 42 miliardy

przychody osiągnęły na największy w

historii w ogóle Polski. Większość tego

jest z marży odzadkowej, czyli jeżeli

spojrzymy na to, co na stopę procentową

Narodowego Banku Polskiego, średnio

przez ostatni rok to było ponad 5%, w

tej chwili spadło poniżej pięciu, ale

średnio było ponad pięć. Każdy z nas na

pewno zauważył, że jeżeli spojrzał na to

jakie oprocentowanie ma na swoim

rachunku gotówkowym, to oprocentowanie

średnio dla wszystkich kontwet 1% nie

wyniosło. Natomiast jeżeli ta sama osoba

nawet po niewielką pożyczkę by poszła na

niewielki okres czasu i ktoś z dosyć

dobrą historią kredytową, no to taka

pożyczka to jest 9 12% nie mówiąc już o

o kartach kredytowych. Więc y banki

otrzymują pieniądze od banku

centralnego, nie przekazują tego osobom,

które oszczędzają. Natomiast jeżeli w

drugą stronę my chcemy pożyczyć od banku

pieniądze, musimy płacić bardzo, bardzo

wysokie odsetki. No i ta różnica na tych

bardzo dużych sumach

marża odować. Pytanie, dlaczego z czego

to wynika, że w Polsce nie muszą tego

robić, bo tych banków jest teraz no

kilka, tak? Część upadła, skonsolidowały

się, poprzejmowały, jest mało banków w

Polsce, jest nieem z 20 tych banków, tak

strzelam.

A na przykład w Wielkiej Brytanii jest

po prostu większa konkurencja, jest

prościej założyć banki, dzięki temu jest

lepsza oferta po prostu dla ludzi w

odsetkach, w lokatach i tak dalej. Z

tego to wynika?

>> Myślę, że z jednej strony wynika to z

pewnej misji, jaką czują banki. Jeżeli

pytamy się czemu banki takie niskie

oprocentowanie wypłacają klientom, można

przeczytać wypowiedzi chociażby wysoko

postawionych osób w związku banków

polskich, które wyraźnie tłumaczą, że

rolą banków jest

finansowanie ekonomii, wspieranie

przedsiębiorstw, wspieranie obsługi

długu publicznego kraju. Jest bardzo

dużo ważnych ról. Nikt nie zająknie się

o tym, że rolą polskich banków jest

wspieranie Polaków w tym, żeby

oszczędzali, inwestowali. To po prostu

nie jest nie jest uznawane za za zadanie

banku, za funkcję banku. To jest raz. A

dwa, myślę, że banki nas też na

przestrzeni lat

>> wprowadziły w taki pewien

w pewną rezygnację.

Polacy od lat przyzwyczaili się do tego,

że nie wypłacane są odsetki na

rachunkach bankowych, że kredyty są

niesamowicie drogie, że produkty są

nieatrakcyjne, skomplikowane. Nie widzę

zbyt dużej ilości osób, które gdzieś by

protestowały, podnosiły głos na temat

tego, że to co banki wypłacają w

odsetkach nam na rachunkach bankowych to

jest sześć, siedem razy niższe niż od od

stopy depozytowej NBP. Więc myślę, że to

jest takie połączenie misji banków,

która nie łączy się z tym, że Polacy

mają oszczędzować, oszczędzać, z taką

pewną rezygnacją nas jako konsumentów z

domagania się pewnych podstawowych praw,

jak to, że chciałbym, żeby mój rachunek

bankowy wypłaca mi jakieś w miarę

przyzwoite odsetki.

>> No właśnie. I jak sobie przypomnę jak

wyglądał bank PKO w większości miast, to

były takie olbrzymie budynki z takim

ogromnym gmachem, gdzie siedziały panie

za szybą, tak przed takimi dużymi

komputronami, flatronami, chciałem

powiedzieć, monitorami takimi flatronami

dużymi

i no i ta wizyta w banku była, ludzie

się specjalnie ubierali, żeby pójść do

banku i tak dalej. Dzisiaj mamy

fintechy.

Ja też ostatnio tworzyłem w Wielkiej

Brytanii sobie w Fintechu konto i

przyniosłem to z jednego z głównych

banków, bo po prostu

no są rzeczy, które mnie blokują przed

normalnym płaceniem, wypłacaniem

pieniędzy i tak dalej. Są różne

zabezpieczenia, hasła do logowania. Na

przykład w LoLie jest coś takiego, że

jest y musisz podać ciąg słów trafiony

na pierwszą, trzecią i dziewiątą na

przykład literę i każdy zawsze siedzi

przed komputerem i sobie liczy na

palcach, która litera jest która. A w

Fintechu naciskasz start, logujesz się

Face ID, widzisz, robisz przelew komuś,

tak? Robisz grupę ze znajomymi. Naprawdę

no to ułatwiło życie. Ty reprezentujesz

też Trade Republic, tak? Który też jest

działającym w Europie fintechem. Yyy, no

i teraz yyy no mamy tych fintechów

kilka, tak? I teraz yyy

rozumiem, że

mamy tradycyjne banki, które tak szybko

nie są w stanie się zmieniać, a te

fintechy jednak właśnie wypełniają tą

lukę, która no powstała na podstawie

tego, co powiedzieliśmy przed chwilą,

nie?

>> Zgadza się. W Polsce w tej chwili ponad

30 rachunków w ogóle jakich procent

rachunków, które jest otwierana

maklerskich i bankowych jest w ogóle

otwierana z fintechami lub neobankami. W

Wielkiej Brytanii to jest ponad 50%

rachunków bankowych jest w tej chwili

otwierana z neobankami. A to co

wspomniałeś o

starych oddziałach PKO BP i tym jak to

wygląda w tej chwili bardzo jedna z

ciekawszych statystyk na którą ostatnio

się natknąłem. Ja widziałem, że ta

digitalizacja bardzo szybko postępuje,

ale y według najnowszych statystyk około

98-97%

Polaków korzysta z bankowości mobilnej.

I co ciekawe 2/3 Polaków, to jest około

20 milionów dorosłych osób korzysta z

bankowości tylko i wyłącznie za pomocą

bankowości mobilnej. Już nie nawet, już

nie mówimy nawet o takiej bankowości na

komputerze, nie. Ludzie przestali

chodzić do oddziałów, ludzie przestali w

ogóle nawet korzystać z bankowości w

komputerze i smartfon, ekran smartfona

dla 20 milionów Polaków jest jedynym

stykiem, jedynym stykiem z bankiem. No i

tutaj rzeczywiście fintechy, które

działają szybciej, bardziej zwinnie,

które mają niższe koszty, są w stanie

zaoferować. Mimo tego, że banki w Polsce

generalnie

może już banki z zachodu, to też jest

kolejna rzecz. Jak przyjechałem z Anglii

10 lat temu, to nasza bankowość cyfrowo,

można było różne rzeczy mówić o naszej

bankowości, ale nie można było mówić, że

jest zacofana cyfrowo. W tej chwili też

nie jest zacofana cyfrowo, ale już

wszyscy inni dogonili. W tej chwili jak

ja oglądam swoje konto w HSBC jakie

nadal mam w Wielkiej Brytanii a moje

konto chociażby w PKA OBP tam już nie

widzę znaczącej różnicy, ale fintechy

nadal w tej chwili przodują, jeżeli

chodzi o prostotę,

łatwość obsługi, ale też jeżeli chodzi o

podstawową ofertę, czyli przejrzyste

opłaty, niskie opłaty, a nawet możliwość

zarobienia normalnego oprocentowania. I

to jest ciekawy element w ogóle

funkcjonowania fintechów, że często jak

myślimy o takich super ultra

nowoczesnych firmach stworzonych od zera

w finansach i myślimy o ofercie jaką one

mają to bardzo często myślimy co co co

tam jakie cuda mogą być a bardzo często

dzięki fintechom my dostajemy od

bankowości te podstawowe rzeczy które na

których zawsze nam najbardziej zależało

niedrogi kredyt dobre oprocentowanie

tanie inwestycje przejrzyste produkty i

takie rzeczy które rzeczywiście dla nas

pracują i których my oczekujemy od

naszego banku.

>> No właśnie to do tych produktów

dojdziemy później do też tu robię wam

taką zajawkę, żeby zostać z nami dalej.

Dojdziemy też do statystyk, ile ludzie

inwestują w Polsce, ile ludzie inwestują

w Europie, jak się to będzie zmieniać.

Tutaj przed wejściem do studia podałeś

kilka fajnych statystyk, które

chciałbym, żeby wybrzmiały zaraz, ale

zatrzymajmy się przy fintechach.

Bo

w wielkiej teorii, w wielkiej teorii

jest tak, że jeżeli mam normalny bank,

normalny na tej zasadzie, że ma oddziały

stacjonarne, mogę pójść z panią

porozmawiać,

to w danym kraju, no tutaj rozmawiamy o

Polsce, ale w większości krajów jest

jakiś regulator, jest jakiś fundusz

gwarancyjny, który sprawia, że tam do

kilkudziesięciu tysięcy czy euro, czyli

do kilkuset tysięcy złotych w jednym

banku, jeżeli coś się stanie, to te

pieniądze dostanę z powrotem. Więc

teoretycznie w dużej teorii taki bank

jest bezpieczniejszy. No bo nie wiem

państwo go wykupi gdzieś te środki,

czujemy się z nimi w teorii bardziej

bezpiecznie. Z drugiej strony też jest

tak, że jak wpłacamy pieniądze do banku,

to już pytają nas skąd są te pieniądze.

Nie można wpłacić mówiąc, że niech to

pani nie interesuje, to są moje

pieniądze, to już nie działa. Tak

wypłacając pieniądze z bankomatów, mamy

limity po 800, po 1000 zł w większości

bankomatów. wypłacając gotówkę trzeba ją

wcześniej zamawiać, bo tej gotówki nie

ma. Tak, ona jest cyfrowa, to jest tylko

zapis i tak dalej. Tak, to wszystko też

stoi na jakichś serwerach, gdzie no też

to może wyparować, zdarzają się błędy,

różne przelewy z z kilkoma zerami więcej

były takie historie, więc to też nie

jest tak, że taki bank tradycyjny jest

super pewny. Ale pytanie, jak to wygląda

w fintechach? Czy to jest dalej bank,

czy czy bank ma dalej, czy jest dalej

gwarancja bankowa?

No bo jeżeli mamy tylko czat w aplikacji

i ktoś tam nie odpisuje, no to nie ma

pieniędzy, nie?

>> Tak jak wspominałem, wszystkie banki w

tej chwili i tak już rozwijają bardzo

mocno platformy cyfrowe i nawet

tradycyjne banki, które jeszcze cały

czas mają oddziały i pewnie się nie

pozbędą tych oddziałów jeszcze przez

bardzo długi okres czasu. Główne

inwestycje idą w aplikację mobilną i

większość klientów korzysta z aplikacji

mobilnej i większość klientów korzysta z

banków troszeczkę jak z fintechów. y,

nigdy nie idąc do oddziałów, nawet nie

widząc oddziałów. Więc to czy chcemy,

czy nie chcemy, te nasze finanse, one

się odbywają gdzieś w chmurze, w

aplikacji, to jest wszystko cyfrowe. To

czy co ktoś, czy dana instytucja jest

bankiem, czy nie jest bankiem, to tutaj

nawet nie chodzi o to, jaką ma aplikację

albo o to czy ma oddziały, tylko żeby

zostać bankiem trzeba zdobyć licencję

bankową. Yyy, jeżeli jest to licencja

bankowa od regulatora lub banku

centralnego europejskiego, no to to jest

wtedy najprawdopodobniej wszystko okej.

Więc jeżeli mamy rachunek w banku, który

dostał licencję na to, żeby móc się

nazywać bankiem, spełnił szereg wymogów

do tego, żeby móc się nazywać bankiem,

może oferować rachunki, wypłacać

oprocentowanie, no to w tym banku na

zasadzie przepisów takich pane

europejskich obowiązuje

fundusz gwarancyjny bankowy. To nie jest

taka rzecz specyficznie polska, to

obowiązuje w każdym kraju unijnym. I to

jest gwarancja do 100 000 € w gotówce.

Ta gwarancja jest o tyle teoretyczna, że

nie pamiętam w jakiejś jakiejkolwiek

przeszłości sytuacji, gdzie jakiś bank

upadł i te pieniądze zostały wypłacone,

bo rządy w poszczególnych krajach zrobią

wszystko, żeby żaden bank nie upadł.

bank, który upadł i któremu trzeba

wypłacać te pieniądze z tego bankowego

funduszu gwarancyjnego. To jest

gigantyczna wtopa w ogóle dla całego

kraju, dla całego systemu bankowego, też

dla rządu, dla regulatora i tam naprawdę

wszystko jest robione i do tej pory były

takie sytuacje, nawet pamiętam w

Wielkiej Brytanii w roku 2008 w czasie

tego wielkiego kryzysu, gdzie przede

wszystkim wszystko jest robione, żeby

żaden bank nie upadł. Więc ta sytuacja

jest mocno teoretyczna, że jednak to się

dzieje, ale wtedy rzeczywiście jest 100

000 z bankowego funduszu gwarancyjnego.

No i o ten scenariusz o Kajtorze gdzieś

tam może jest czat, przez który ciężko

jest się porozumieć albo tu to gdzieś

tam ja jeszcze widzę te mogą być

sytuacje gdzie taka sytuacja gdzie ten

bank w teorii upada i klient nie może

wystarczająco szybko się dowiedzieć tego

jak ma dostać pieniądze z powrotem ale

nie wyobrażam sobie sytuacji żeby

licencjonowany bank europejski w takiej

sytuacji tych pieniędzy nie wypłacił bo

na tym opiera się całe zaufanie do

bankowości więc tutaj dopóki jest ta

licencja w Unii Europejskiej myślę że

jest okej akurat o tym nie marwi

Strażnikiem jest tak naprawdę regulator,

bo ja miałem ostatnio taką historię z

Monzobank w Wielkiej Brytanii, że nie

mogłem zrobić przelewu ze swojego konta

na swoje konto z prywatnego na firmowe,

większego niż 10 000 funtów i przez 6

dni roboczych pisałem z ludźmi na

czacie, żeby mi zdjęli limit z mojego

konta na moje konto. Już nie mówię,

żebym do ciebie wysyłał, tak do obcej

osoby z rachunku, tylko do siebie. Sześ

dni musiałem walczyć, więc miałem takie

poczucie, że nie mam tych pieniędzy i

ich nie będę miał. Wiedziałem, że mnie

nie oszukają i napisałem sobie z czatem

do nich yyy wiadomość, że no odniosę się

tam do regulatora, że zablokowali mi

środki i tak dalej. No to po dwóch

godzinach miałem już zwiększony limit i

wszystko było okej. Tak więc jakby, no

mieli może długą kolejkę ticketów i nie

byli w stanie mnie obsłużyć. Finalnie to

się wydarzyło, ale miałem też taką

sytuację w normalnym banku, który

zablokował mi pół miliona złotych i też

jak idziesz do oddziału, to mówią, że to

już trzeba iść do korporacyjnego, bo oni

nie wiedzą, też gdzieś dzwonią i tam cię

nie odbierają nawet sami od siebie. Więc

teoretycznie nasza taka iluzja w tym, że

stacjonarny bank jest bardziej

bezpieczny od fintechu to jest tylko

takie wyobrażenie, bo to i tak się potem

odbywa na zasadzie

zdalnego połączenia. Tak. Natomiast

>> tak, no tutaj się zgodzę. To, że mogę

pójść do banku i do pani w okienku i

przysłowiowej, to wcale nie oznacza, że

partii jakiekolwiek tylko

>> tak albo i nie, ale niekoniecznie tam

tak jesteśmy w stanie załatwić rzeczy.

Natomiast no tutaj

tutaj w pewnym sensie bank

usprawiedliwiając widzę takie sytuacje.

Sam w tej chwili mam jedną taką na

sytuację z jednym bankiem, że gdzieś tam

na rachunku maklerskim zostało mi 400 €.

Ja za nic w świecie nie mogę tego

wytransferować na inny rachunek. Mój to

już się toczy jakimiś tygodniami. Ja już

prawie na tą rękę machnął. ręką

machnąłem. No ale jedną rzecz, y, jednej

rzeczy jestem pewien. Okej, tak jak się

męczę z tymi 400 € akurat w tym

przypadku, tak te 400 € mi nie wyparuje,

nie zniknie. To więc takie, takie

finalne bezpieczeństwo

ono jest, ale takie historie, które

opisałeś, no niestety zdarzają się

regularnie. To przejdźmy teraz do

czegoś, co w Polsce wyparuje i będą to

emerytury.

I to jest ciekawy wątek, bo nasza

emerytura jest oparta o taki system, że

ja pracuję na mojej babci emeryturę,

tak? Jeżeli ja przestanę pracować na

emeryturę mojej babci, no to

teoretycznie rząd do tego dokłada, tak?

I bierze to dalej z pieniędzmi jakby

podatników. Natomiast w wielu systemach

gospodarczych ludzie opierają całą swoją

wizję przyszłości o giełdę. Nie tak jak

u nas o nieruchomości, kupienie trzech

kawalerek na wynajem w ciągu całego

życia, tylko o giełdę.

Jest to kompletnie inny system myślenia,

gdzie oni zarabiają sami na siebie. Tak.

Czy mógłbyś o tym więcej powiedzieć, jak

to wygląda za granicą?

>> Tak, niektóre kraje to robią. Ich jest

mniejszość. Co ciekawe, takim przykładem

najlepszym jest są Stany Zjednoczone i

Wielka Brytania. Ale tutaj cofnę się

jeszcze krok do tego, co powiedziałeś,

bo to jest ciekawy temat. Większość

ludzi sobie z tego nie zdaje sprawę, jak

działa nasz system emerytalny. Nasz

system, większość ludzi myśli, że okej,

chodzę do pracy, odkładam na ZUS, tam

jest jakiś jeden filar, trzeci, czwarty,

piąty, szósty, odkładają się jakieś

pieniądze. Ja dzięki tym odłożonym

pieniądzom w przyszłości będę miał

dostęp do emerytury. System nasz

emerytalny wygląda w ten sposób, że nie

ma żadnych pieniędzy moich, które są

odkładane z naszego ZUS-u w jakimś

funduszu, pracuj znikają z naszego one,

one znikają i system wygląda tak, że z

naszych z naszego ZUS-u w tej chwili, z

naszych z naszych składek są opłacani w

tej chwili ludzie, którzy w tej chwili

są na emeryturze. A jak my będziemy na

emeryturze, to jeżeli system się nie

zmieni, to yyy nasze dzieci czy młodsze

pokolenie im będzie zabierany ten ZUS i

będzie nam po prostu przekazywany w

postaci świadczeń emerytalnych. Stąd tak

dużo mówi się, dużo mówi się o problemie

luki emerytalnej, bo ze względu na

sytuację demograficzną jest coraz więcej

ludzi emerytowanych, jest coraz mniej

ludzi w wieku produkcyjnym i te te

proporcje i ilość ludzi pracujących,

która musi pracować na emerytów, ona się

coraz bardziej

>> to już widać od 10, 15, 20 lat, że to

się nie zgadza, nie?

>> Tak, dokładnie. Natomiast są kraje takie

jak Stany Zjednoczone czy Wielka

Brytania, gdzie system emerytalny został

wiele lat temu zreformowany i

przestawiony na to, żeby dawać narzędzia

i zachętę i możliwości ludziom do tego,

żeby fizycznie odkładali rzeczywiście

swoje pieniądze, żeby te pieniądze nie

znikały nigdzie i nie trafiały do kogoś

innego, a żeby fizycznie w miejscu

odkładały się w dedykowane fundusze

emerytalne,

w fundusze inwestycyjne, własne plany

oszczędnościowe.

do tego stopnia, że gdzieś tam w

przyszłości, tak, w wieku 60 możemy to

wytłumaczyć,

>> bo mówisz własne plany i fundusze. To to

powiedzmy, czym jest własny plan i

fundusz, bo

>> no mogę sobie kupić ETF, do którego

później dojdziemy, tak? I dopłacać do

niego co miesiąc i powiedzmy kupić za

100 000 do$arów sobie kupić ETF i on

sobie rośnie 5, 10% rocznie.

No i na emeryturze będę miał 200, 300

000 powiedzmy i to jest moje i w każdym

momencie mogę stracić to,

>> no albo zarabiać. A fundusz to jest

to jest miejsce, w którym cały kraj po

prostu wrzuca pieniądze razem z rządem i

teoretycznie to jest na tej samej

zasadzie, co mój indywidualny plan. Czy

ma coś jeszcze do tego, że ewentualnie

rząd do tego dołoży, jeżeli byśmy

stracili emerytury i tak dalej? Nie, to

tutaj są, może wytłumaczę to na

przykładzie Wielkiej Brytanii, która nie

jest aż tak rozwinięta, jeżeli chodzi o

system, o te możliwości oszczędzania

przez giełdy, jak w Stanach

Zjednoczonych, ale w Europie

prawdopodobnie jest to wiele osób się

zgodzi na lepszy system. Czyli po

pierwsze mamy taką klasyczną emeryturę

zwyczajną, to się nazywa state pension.

To jest tak jak ta nasza emerytura. I

ja, żebym nie skłamał, ale jak 10 lat

temu wyjeżdżałem z Wielkiej Brytanii, to

było coś na kształt 80 funtów

tygodniowo.

To takie pieniądze, że nawet w Polsce

człowiek by na tym nie poszalał, ale ja

w tym systemie pracowałem ponad 10 lat,

więc na mnie, na mojej emeryturze za

tych lat kilkadziesiąt, 30 czy tam ileś,

ja dostanę odrobinkę te taką malutką

emeryturkę z Wielkiej Brytanii. Stanę.

To jest ten podstawowy system, który

nie gwarantuje jak jakiejkolwiek formy

godnego życia na emeryturze. Ale drugim

takim bardzo silnym filarem emerytury w

Wielkiej Brytanii jest to, że wszyscy

pracodawcy Wielkiej Brytanii. Swoją

drogą PPK w Polsce zostało trochę

zbudowane na tym modelu z Wielkiej

Brytanii. Pracodawca,

każdy pracodawca powyżej tam kilku

pracowników ma obowiązek odkładać

pracownikowi pieniądze na fundusz

emerytalny. trochę kilka procent

zdejmując z pensji pracownika,

jednocześnie kilka procent dokładając

samemu. Więc każdy ma świadomość, okej,

kilka procent mojej pensji jest

umieszczane w funduszu emerytalnym, ale

pracodawca też od siebie kilka procent

dodaje.

Te sumy wkładane do tego planu

emerytalnego jednocześnie są odkładane z

podstawy do opodatkowania, więc zwrot

podatkowy się zwiększa i fizycznie

jeszcze więcej pieniędzy dostaje, które

mogę też, jeżeli bym chciał z powrotem

właśnie wpłacić na fundusz emerytalny.

Zazwyczaj pracodawca daje pracownikowi

opcję. Jeżeli chcesz o 1 czy 2%

zwiększyć tak swoje

to to, co odkładasz, to to ja też 1,2%

taki mechanizm jest odłożę. I w związku

z tym bardzo duża większość populacji

pracującej w Wielkiej Brytanii, nie

wiem, odkładając 45%

swojej miesięcznej pensji, jeżeli to

pracodawca dokłada, do tego dostajemy

zwrot jeszcze podatkowy, nie wiem, 12,

13, 14% miesięcznie odkłada na emeryturę

z tą opcją na 20, 30 czy nawet

czy nawet więcej lat. I to są pieniądze,

które są należą do osoby. To nie są

pieniądze, po które tak zwany rząd może

przyjść i stwierdzić, że jednak zmienił

zdanie, ja z tymi pieniędzmi zrobię coś

innego. To są pieniądze, które

absolutnie należą do osoby, która zbiera

pieniądze na emeryturę. I później mamy

też, jak już mamy ten zazwyczaj po 30

latach oszczędzania, tam są bardzo duże

sumy pieniędzy, bo z tych niewielkich

sum po 30 latach się robią setki tysięcy

funtów albo nawet i więcej. Osoba ma

wybór, czy chce przejść na tą emeryturę

w wieku 65 lat, a może sześciu, a może

siedmiu. Czy jakąś część z tych

pieniędzy chce gotówką wyjąć, czy chc

wszystko zamienić sobie na tą taką

gwarancję

miesięcznej emerytury. Im później

przejdziemy na emeryturę, tym więcej tej

emerytury będziemy mieć. yyy i yyy są

tam też mechanizmy, które kilka lat

przed emeryturą przekładają te pieniądze

bardziej w takie fundusze bezpieczne,

powiedzmy gotówkowe, a mniej z giełdy.

To całkiem dobrze działa. Większość

osób, która gdzieś na etacie spędza

większość swojego życia, jest

zabezpieczona prawdziwymi pieniędzmi,

które naprawdę odłożyła. A na dokładkę

istnieje jeszcze bardzo rozbudowana

rozbudowany mechanizm zachęcania nas do

tego, żebyśmy inwestowali i oszczędzali

jeszcze ponad te ponad ten mechanizm,

który wytłumaczyłem. Czyli to są przede

wszystkim bardzo dobra oferta chociażby

ETFów albo takich niskokosztowych

funduszy, bardzo dobra oferta takich

produktów jak u nas IKEXZE,

ISA jest taki ISA w Wielkiej Brytanii

podatkowy instrument i cały czas te

takie zachęty

do tego, żeby budować kapitał, budować

oszczędności, ale w wehikułach, gdzie

pieniądze należą do nas, mamy do nich

dostęp i nadal mamy Mamy bardzo dużo

kontroli. No także to zupełnie inny

system w porównaniu do naszego, gdzie

większość osób jakby miała powiedzieć,

co oszczędza, gdzie oszczędza, co robi,

czy coś w ogóle robi, to nawet by nie

wiedziało od czego, czy coś w ogóle. Ty

wiesz gdzie już jak jesteśmy w Wielkiej

Brytanii, gdzie te pieniądze trafiają,

czyli ja mam spółkę w Wielkiej Brytanii,

zatrudniam ciebie i wtedy ja jest jakiś

jeden domyślny fundusz, do którego to z

automatu idzie. Czy to jest tak, że to

pracodawca wybiera jakiś fundusz, czy to

państwo wybiera? Jak to jest? Pracodawca

zazwyczaj wybiera funtusz, czyli mamy

jakąś dużą firmę. Zazwyczaj to są bardzo

duże firmy zajmujące się zarządzaniem.

>> Ale to jest taki normalny, który mogę

normalnie kupić tak samo, tak

>> jak prywatnie, czyli to jest na przykład

ETF Black Rocka i wtedy w to

>> są. Tutaj wchodzimy jeszcze w taki

większy element szczegółu, bo są tak

zwane self selected pensions,

prawdopodobnie dla kogoś takiego jak ja.

Większość osób, w przypadku większości

osób emerytura wygląda w ten sposób, że

mój pracodawca dogadał się z jakąś dużą

firmą, która zarządza aktywami, nie

wiem, Shreders albo Alliance albo

Invesco, coś takiego. Tak. i tam z góry

mam określone, że ta firma zarządza

moimi funduszami. Ewentualnie jako osoba

ewentualnie mogę mieć wybór w jaki

fundusz chcę, żeby moje pieniądze były

inwestowane i tam gdzieś mam cztery do

wyboru, taki bardziej akcyjny, bardziej

obligacyjny, coś pośrodku. Natomiast

jest taka ścieżka dla osób bardziej

zaawansowanych, selfcted pensions, gdzie

ja nawet mam wybór zainwestowania swoich

własnych do dokonania kompletnie

własnego wyboru inwestycyjnego. No i

wtedy taka osoba jak ja, która

chciałaby, żeby jak najmniej moich

pieniędzy była zainwestowane w

jakiekolwiek aktywnie zarządzane

fundusze,

wtedy taka osoba może wybrać sobie

samemu na przykład ETF albo samemu

portfel zrobić. Koncepcja generalnie

jest taka, że to są nasze pieniądze. No

i jakby wszyscy gramy na to, że ta

gospodarka rośnie, tak? I dzięki temu no

jest też inflacja do dróg pieniędzy,

więc to teoretycznie są takie teorie, że

ten wzrost S&P 500 na przykład o te 10%

rocznie wynika po prostu z tego, że

stany drukują 10% rocznie i tak naprawdę

ciągle to jest tyle samo, ale wartość

pieniądza spada, więc to teoretycznie

idzie to do góry. No ale ludzie się tego

nie boją, tak? Bo, bo w Stanach no

większość ludzi ma akcje

>> tak

>> grubo ponad po

>> 60% dorosłej populacji

posiada w swoich aktywach akcje.

>> A u nas i na pewno też pod tym filmem i

pod tymi innymi filmami o giełdzie w

Polsce zawsze jest komentarz: "Nie

dotykajcie giełdy, naganiacze, to nie

działa, to jest takie ogólne

przeświadczenie, że to że to jest coś

niebezpiecznego, nie?" I teraz

porozmawiajmy sobie może o tym, jeżeli

masz takie statystyki.

o średnim depozycie człowieka w Europie,

jaki on jest w Polsce, jaki on jest za

granicą. Może zacznijmy od tego. Średni

depozyt w Polsce.

Może tutaj jak przechodzimy do

statystyk, to od razu wspomnę o czymś

takim, że wszystkie statystyki dotyczące

inwestowania, oszczędzania,

jesteśmy jednym z najmniej

oszczędzających i inwestujących narodów

całej Unii Europejskiej. Więc w każde w

każdej statystyce, jaką wspomnimy

dzisiaj, jesteśmy albo na ostatnim

miejscu w Unii Europejskiej, albo jak

już nie jesteśmy na ostatnim, to

zazwyczaj jesteśmy na przedostatnim albo

trzecim od końca. I za nami zazwyczaj

jest ktoś z Trójcy albo z Rumunia,

Grecja, Cyprjać,

ale w statystykach jesteśmy absolutnie

na na szarym końcu.

I jeżeli chodzi o ilość, znowu tylko dwa

kraje w Unii mają niższe depozyty niż u

nas. W Polsce średnie depozytu zależy

jak to liczyć. Na depozytach w Polsce

mamy prawie bilion złotych. Jeżeli

podzielimy to na 30

milionów dorosłych Polaków na depozycie

jest ponad 900 miliardów, to daje coś

ponad około 25, tak na oko tysięcy

złotych na depozycie na osobę, ale to

jest oczywiście średnia mocno zawyżona

przez wąską grupę.

>> Mówimy o tym, co ktoś ma po prostu w

cyferkach na koncie bankowym. Tak.

>> Tak. W różnej w różnej maści rachunków

bankowych. Natomiast w praktyce wygląda

to tak, że 17% osób w Polsce nie posiada

jakichkolwiek oszczędności, zero nic, a

kolejne ponad 30% posiada y coś w

okolicach 5000 zł, czyli takie ilość

oszczędności, która by przeciwnej osobie

pozwoliła przeżyć jeden miesiąc bez

wypłaty. Więc połowa Polaków, tak mówiąc

o tych statystykach, połowa Polaków

praktycznie nie ma nie ma żadnych

oszczędności, a później znowu nadal mamy

jakieś 30 40%, które ma oszczędności

jakieś nieprzekraczające

10, 15, 20 000 zł. Więc ten większość

naszych oszczędności trzymamy w

depozycie. Mamy bardzo mało inwestycji w

naszych portfelach. To jest znowu

największy odsetek,

drugi czy trzeci największy odsetek w

Unii Europejskiej. 75% wszystkiego, co

mamy, wszystkich aktywów trzymamy w

gotówce. Ale nadal tak mało oszczędzamy,

że mimo tego tylko dwa kraje mają mniej

gotówki w przeliczeniu na mieszkańca niż

my. Więc generalnie mało oszczędzamy,

mało inwestujemy.

>> No jeżeli chodzi o rachunki maklerskie,

o inwestowanie w ETFy w akcje, to to

jakie są statystyki, jeżeli je masz w w

strefie euro, powiedzmy, i w Polsce

jakiej wielkości takiej, jeżeli myślimy

o kimś, kto inwestuje na giełdzie, to

ile tych pieniędzy na zachodzie on ma na

tej giełdzie?

Znowu wrócimy do do do pewnych średnich.

Około 57%,

czyli większość wszystkich środków,

średnia europejska jest inwestowana

gospodarstw domowych w tak zwane

inwestycje. Czyli jeżeli uśrednimy

wyniki z Unii, to większość środków jest

trzymana w inwestycjach i to jest

kombinacja funduszy inwestycyjnych. To

jest kombinacja bezpośredniego zakupu

obligacji. To jest bezpośrednia

ekspozycja na akcje oraz też produkty

emerytalne, takie jak powiedzmy nasze

PPK

albo albo IKE XZE. I to się mniej więcej

trzyma w kupie z taką teorią

oszczędzania podstawową, że powinniśmy

mieć wszyscy poduszkę finansową, taką

gdzie mamy w miarę łatwo dostępne

pieniądze, które niekoniecznie będą

zarabiały nie wiadomo ile, ale są w

miarę łatwo dostępne

po to, żeby móc zaspokoić wszystkie

planowane wydatki, ale też nie planowane

wydatki. Nie chcemy sytuacji, w której

gdzieś tam nagle potrzebujemy 5000 na

gwałtety z jakiegoś powodu i nie mamy

tych pieniędzy skąd wziąć. Ale jeżeli

mamy już tą taką poduszkę finansową, to

wszystkie inne pieniądze, których nie

planujemy wydać w jakiejkolwiek

najbliższej przyszłości, inwestujemy,

czyli umieszczamy w coś, co ma tendencję

do tego, żeby rosnąć na wartości wraz z

upływem czasu. Bo w przeciwnym razie te

pieniądze są zjadane przez inflację,

która w Polsce przez ostatnie 5 lat

wyniosła chyba 38

38%, tak? Czy długoterminowe pieniądze,

one znikają po prostu przez ze względu

na inflację. Więc tam jest ten taki

zdrowy zdrowy zdrowy podział. Y u nas 5%

Polaków

posiada posiada akcje w swoim portfelu w

stosunku do 60% Amerykanów, ale tak jak

wspomniałeś w Ameryce inwestowanie w

akcje to jest czymś zupełnie normalnym,

a u nas akcje, giełda, kasyno,

naganiacze i tak dalej. Yyy i też ciężko

się yyy

nie zgodzić w pewnym stopniu z tym. Bo

to w jaki sposób są sprzedawane,

reklamowane

yyy inwestycje i akcje na zachodzie, w

Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii

czy w dużej ilości krajów yyy zachodnich

jest zupełnie inna niż to jak to jest

robione i jak historycznie było robione

w Polsce.

>> Rozmawialiśmy yyy przed wejściem tutaj

do studia o tej statystyce dotyczącej

ETFów, gdybyś mógł też o tym powiedzieć

naszym widzom, bo to jest mega ciekawe

jak się to będzie rozwijać, jak to

wygląda teraz. ETFY są najszybciej

rozwijającym się instrumentem finansowym

w ogóle w historii. To jest instrument

finansowy, który powstał już prawie nie

30 lat temu w połowie na początku lat

90. Ludzie sobie nawet sprawy z tego nie

zdają, ale

taką ogromną popularność wśród klientów,

zwłaszcza detalicznych, wśród masnosi

zaczął odnosić jakieś ta popularność się

zaczęła jakieś 10 lat temu, a jeszcze

została przyspieszona przez ten rok

covidowy, kiedy wszyscy rzucili się na

inwestycje. W tej chwili

szacuje się, że 25%

populacji

średnio populacji w Unii Europejskiej

posiada w swoim portfelu

ETFA.

W krajach, gdzie ETFy są najbardziej

popularne, ciekawym przykładem są

Niemcy. Bardzo taki tradycyjny,

taki kraj, w którym ludzie inwestują,

też lubią gotówkę, inwestują w taki

bardzo ostrożny, tradycyjny sposób.

liderem. Niemcy są w ogóle w Unii

Europejskiej. W tej chwili 55% dorosłych

Niemców posiada ETFA w portfelu.

Średnia unijna to jest 25%. Jak ostatnio

widziałem taki raport Black Rocka,

największego emitenta ETFU w Europie,

było topowych 15 krajów. Ku mojemu

zdziwieniu na na dole tych 15% była

Wielka Brytania. Myślałem, że będzie

więcej 12%. Natomiast Polska się tutaj w

ogóle nie łapie w te statystyki. na tyle

mało inwestujemy, na tyle mało

oszczędzamy, y, że na te statyki się, na

te statystyki się nie łapiemy. Według

badania stowarzyszenia inwestorów

indywidualnych, to jest największe

polskie stowarzyszenie zbierające ludzi,

którzy rzeczywiście inwestują. Jest taki

mały, taki balonik niewielki osób,

ale wśród osób aktywnie inwestujących

ETF jest drugim najbardziej popularnym

instrumentem w Polsce.

Ale ponieważ Polacy generalnie nie

inwestują, w związku z tym dla

większości populacji jest to instrument

nieznany. A to co napędza jeszcze tą

rewolucję, inwestowanie w ETFY w

ostatnie lata, w ostatnich latach to nie

jest jakby sam produkt dokonał pewnej

rewolucji. BTF to jest produkt, gdzie

mogę w jednym jednym kliknięciu, tak w

jednym miejscu mam bardzo prosto

zdefiniowany gotowy koszyk akcji, łatwy

do zrozumienia, nie wiem, S&P 500, 500

największych spółek z giełdy

amerykańskiej, WIG 20 najwięcej 20

największych spółek z giełdy

warszawskiej. Jest to produkt

przejrzysty, płynny. Jest to produkt

bardzo tani, który mogę łatwo kupić,

sprzedać, który też performance ma

bardzo dobre wyniki, bardzo dobre

osiąga, bo się okazało wiele lat temu,

że właśnie takie koszyki, gotowe

koszyki, przy których nikt nie

majstruje, osiągają dużo lepsze wyniki

inwestycyjne niż fundusze aktywnie

zarządzane przez specjalistów. Natomiast

ostatnio się dokonała jeszcze druga

rewolucja polegająca na łatwości zakupu

ETFA, bo mimo tych wszystkich zalet,

które wymieniłem ETFA, nadal żeby ETFA

kupić trzeba mieć troszeczkę więcej

wiedzy. Trzeba wejść na rachunek

maklerski, zobaczyć ile ten ETF

kosztuje, jeżeli jest notowany na innej

giełdzie, czy ile to euro, ile to będzie

złotych, ile ja mam pieniędzy, to ile ja

mogę tych jednostek kupić za to. Trochę

trzeba pokombinować w tej chwili. yyy

gigantyczną popularność. Jeszcze nie w

Polsce, ale już w Europie zyskują tak

zwane plany inwestycyjne oferowane

głównie przez te nowoczesne fintechy i

nowoczesne yyy banki, gdzie każdy każda

osoba może zrobić sobie takie stałe

polecenie inwestycji w dowolnie

wybranego ETFa, na przykład raz na

tydzień, raz na miesiąc, raz na kwartał

z góry określoną sumę i to się odbywa po

prostu kompletnie. automatycznie

i też pozwala, ponieważ większość z nas

inwestować tak naprawdę może w regularny

sposób. Bardzo mało osób dysponuje

bardzo dużym kapitałem. Tak w ten sposób

też nieruchomości kupujemy, bierzemy

kredyt, bo nie jesteśmy w stanie od razu

kupić nieruchomości za milion. Musimy to

sobie rozłożyć w czasie. Jeżeli

oszczędzamy, inwestujemy, też niewielka

grupa z nas jest w stanie operuje bardzo

dużymi pieniędzmi. Musimy do tego dojść

regularnym oszczędzaniem. Więc ta

możliwość tego, że za dowolną sumę w

Polsce to może być 50 zł, 100 zł, 200

zł. Mogę zrobić sobie takie stałe

zlecenie na ETF, no to popularność tego

jest nieprawdopodobna. W tej chwili mamy

takich zleceń, takich planów

oszczędnościowych w Europie 12 milionów.

Black Rock szacuje, że za w prze ciągu

trzech lat do końca 2028 roku będzie to

30 milionów. Więc to jest taka w tej

chwili na naszych oczach dokonująca się

rewolucja takiego bardzo prostego

inwestowania dla każdego. Nie dość, że

mamy taki instrument jak ETF, gdzie w

jednym miejscu mamy ten gotowy y koszyk,

który tam adresuje wszystkie potrzeby

inwestycyjne większości osób, jeszcze

jest ta taka automatyzacja i kompletne

uproszczenie sposobu zakupu. No jeżeli

to będzie 30 milionów ludzi, biorąc pod

uwagę, że tam dorosłych obywateli,

którzy cokolwiek mogą robić ze swoimi

finansami, no jest kilkaset milionów w

Europie, tak więc 200 milionów takich,

którzy rzeczywiście mogą podjąć

działanie.

>> W Polsce jest 30 milionów, w samej

Polsce jest 30 milionów.

>> No więc y więc to będzie no 10%

praktycznie populacji Europy zaraz

używało ETFów. U nas sportem narodowym

są nieruchomości. Ja też w ten sport

gram i to dość dobrze. W Wielkiej

Brytanii zawsze się śmieliśmy z osób w

Wielkiej Brytanii, że tam jest tak

prosto kupić dom na kredyt. Jeszcze ten

pierwszy, gdzie masz swój mortgage, taki

residential, że to jest po prostu aż tak

proste, że to jest zawsze to było tańsze

niż wynajem. A i tak ludzie nie kupowali

swoich domów, bo mieli jakieś obawy, bo

to nie było sportem narodowym dla

wszystkich, tylko dla landlordów. W

Polsce sportem narodowym dla wszystkich

jest kupienie mieszkania na wynajem i i

bawienie się później z najemcami, bo to

prawo nie nadąża. A teraz jesteśmy w

takiej sytuacji, że ja sprzedaję kilka

mieszkań swoich tam w blokach z płyty, w

kamienicy gdzieś tam. Ceny są kosmiczne,

bo to po mieszkanie w kamienicy jest

koło 10 000 zł za metr wystawione, gdzie

było kupowane dużo, dużo niżej. Więc

jeżeli ktoś ma wydać 500 600 000 za

starsze mieszkanie, no to już się

zastanawia, więc ta sprzedaż nie jest

taka szybka. I teraz się okazuje, że te

moje piękne nieruchomości, o które tak

walczyłem całe życie, wcale takie piękne

już nie są, bo, bo teraz żeby żeby je

sprzedać na teraz, jeżeli potrzebuję, to

musiałbym cenę obniżyć o 100 czy o 150

000 i wtedy się zacznie ruch. No ale

jedną decyzją muszę stracić 150 000,

nie? Natomiast tutaj przy TFA coraz

częściej ludzie chyba widzą po prostu,

że to jest zdecydowanie prostsze

i dlatego tak to rośnie. No bo możesz

sprzedać praktycznie w każdym momencie,

bo te ETFy są płynne, takie S&P 500 to

przecież ludzie kupują, sprzedają

codziennie, tak więc można i kupić,

można i sprzedać. Tylko myślę, że w

Polsce i to jest pytanie,

ludzie dalej się boją

i zastanawiają się, czy warto. Tak? No

bo pytanie czy warto jest odkładać 100,

200, 300, 400, 500 zł miesięcznie WTFa,

który daje nam od 5 do 10% by dawał 5 te

sześć. Super bezpiecznie. Tak. Pytanie,

czy jest w ogóle sens ryzykować 100%

kapitału i czy to jest ryzyko 100% żeby

takie małe kwoty inwestować? Co to ty

myślisz? No właśnie poruszyłeś bardzo

ciekawy temat. Zacznę od nieruchomości.

Ja sam jestem generalnie yyy fanem

inwestycji w nieruchomości i jeden z

moich takich niewielu

y rzeczy, których yy żałuję, że że

wcześniej kiedyś nie zrobiłem, to mam

wrażenie, że mogłem troszeczkę więcej w

nieruchomości

zainwestować.

Ekspozycji na na na na te aktywo. Nie

mam aż tak dużej, jakbym chciał. E, ale

to czemu nieruchomości są tym takim

naszym sportem narodowym, to jest to, że

wszyscy rozumiemy nieruchomości i mimo

tych wszystkich problemów związanych z

zakupem nieruchomości, bo to przecież

trzeba mieć jakiś duży kapitał na

wejście, jakieś opłaty

dla notariusza, ten całe szukanie

nieruchomości, spora ilość stresu,

później oczywiście inwestujemy w

nieruchomości, bo wierzymy, że w długim

terminie one będą rosły, ale

nieruchomości mogą spać na wartości.

Jeżeli na wynajem wynajmujemy

nieruchomość, możemy mieć problem z

osobą, która wynajmuje. Coś się coś się

może zepsuć, może być, tak jak

wspomniałeś okres, kiedy na przykład

moja nieruchomość spadnie na wartości

albo w ogóle mam problem ze sprzedażą.

Więc tych tych problemów jest dużo. A

jednak jak poczytamy sobie takie różne

badania, no to większość Polaków uważa,

że nieruchomości to jest bardzo dobra

inwestycja, że na nieruchomościach

zazwyczaj się zarabia, że nieruchomości

wiążą się z niskim ryzykiem, ale to się

bierze stąd, że my rozumiemy

nieruchomości i na przykład rozumiemy tą

stratę, że ja wiem, że nieruchomość może

spaść na wartości, ale przecież

nieruchomość nie zniknie. No, no, no nie

zniknie. Nie jest możliwe kupić 10 za 10

000 za metr nieruchomość. No przecież

ona nie spadnie do zera na metr. Ona

nawet na 5000 za metr prawdopodobnie nie

spadnie, a w długim okresie raczej

rośnie. Tak. Kuchnia, łazienka, cztery

ściany. Jeżeli mam wynajmującego, mogę

mieć z nim jakiś lekki problem, ale on

się wyprowadzi, wezmę następnego, będzie

okej. Tak myślimy.

Podchodząc do nieruchomości. z

inwestycjami. Problemem jest to i to

uważam, że jest z mojego doświadczenia,

a 18 od 18 lat sprzedaje inwestycje

Wielkiej Brytanii, w Polsce ludziom

bardzo bogatym, klientowi masowemu.

Największą barierą jest brak zrozumienia

ryzyka. Y, czyli tak jak przy

nieruchomości, ja wiem, że ona może

spaść na wartości, ja wiem, że może być

nie

>> mamy z tyłu głowy wachlarz rzeczy, który

może się wysypać przy nieruchomości,

nie? Tak, ale to nas nie przeraża, bo

wiemy, że ta nieruchomość nie zniknie,

że w którymś momencie ją sprzedam. Y,

nie mamy tej obawy. Wiemy z czym to

ryzyko się je. Jeżeli nieruchomości

spadną na wartości, prawdopodobnie

odbędzie się to w całym kraju. Będzie

się o tym mówiło, inni będą w podobnej

sytuacji i tak dalej. Przy inwestycjach

jest taka kompletna pustka. Mamy reklamę

produktu inwestycyjnego. Kup fundusz,

kup akcje, kup to, na dole napis.

Inwestowanie wiąże się z ryzykiem.

Inwestowanie wiąże się z ryzykiem. Ale

co to jest za ryzyko? I ja wielokrotnie

mówiłem, że gdybyśmy jedyną rzeczą, jaką

wiemy o przejściu przez ulicę jest to,

że może nasz samochód podtrącić, to nikt

by przez ulicę nie przechodził. Ale

wiemy w praktyce na czym polega

przechodzenie przez ulicę. Wiemy, że

możemy

ryzyko, bo jakby potrąconym przez

samochód zniwelować do zera rozglądając

się na boki i nie mamy z tym problemu. W

inwestycjach nie mamy czegoś takiego.

Jest ryzyko, ja nie wiem jak duże, jak

małe, w jakim scenariuszu się robi, czy

ja mogę, większość ludzi nie akceptuje

tego, że może stracić swoje pieniądze i

tak dalej. Więc żeby tutaj to wrzucić

może w jakieś takie

porównanie, zacznijmy od takiego na

przykładzie najbardziej popularnego ETFa

na świecie, jakim jest ETF na

najbardziej popularny indeks giełdowy na

świecie S&P 500, czyli to jest 500

największych spółek z giełdy

amerykańskiej. Mamy Ubera, Nike,

Spotifya,

Microsoft.

Ten mechanizm działania jest bardzo

podobny do mechanizmu działania

nieruchomości. tylko z większą z większą

płynnością. Czyli jeżeli spojrzymy na

ten indeks giełdowy, no bo czemu ci

Amerykanie tak inwestują? Czemu ludzie

inwestują? Inwestują, bo się na tym

zarabia pieniądze. No to zarabia się

pieniądze, czy się czy się traci

pieniądze? No i jeżeli mamy taką

inwestycję

odpowiedzialną, gdzie podchodzimy do

niej długoterminowo bardziej, gdzie nie

oczekujemy jakiś kosmicznych zwrotów jak

z kryptowalut, wystarczy nam 5%, 7%,

10%, takie wygodne przebicie inflacji.

No to jeżeli spojrzymy na taki fundusz

S&P 500, no to tak. Czy fundusz S&P 500

w długim terminie rośnie? Rośnie. Jeżeli

weźmiemy każdy okres taki pięcioletni,

to prawie zawsze zobaczymy wzrost. Czy

może spaść na wartości indeks S&P 500?

Tak jak nieruchomość? może spaść na

wartości. Czy to jest, czy to może być

100% albo 90%. Nie. 100 500 największych

firm amerykańskich takich jak McDonald's

czy Nike nie zniknie jutro, nie

rozpłynie się jutro, nie staci, nie

straci na wartości jutro. Co więcej, te

wszystkie firmy wchodzą w nowe rynki,

pozyskują nowe technologie, nowych

klientów, rozwijają się i razem z

ekonomią rosną, więc w długim terminie

mamy wzrost, ale tak, mamy momenty,

gdzie nasza inwestycja może być tańsza o

5%, 10% w skrajnych przypadkach takich

bardzo dużych spadków giełdowych jak za

covidu to może być 30%, ale to nie ma,

tam nie ma scenariusza, że ja stracę

połowę swoich pieniędzy albo wszystkie,

to już jest koniec. W skrajnych

przypadkach to są takie 20, 30, może

nawet 40% spadki. One zazwyczaj,

jeżeli spojrzymy na historię, giełda

wraca tam, gdzie była i jeszcze to

przebija. Więc my gdzieś tam po prostu

akceptujemy pewien poziom takiej

fluktuacji, gdzie jeżeli mówimy o

długoterminowych inwestycjach, dla

większości osób nie jest to problemem.

Jednocześnie możemy w taką inwestycję w

każdej chwili upłynnić. Możemy do niej

dołożyć, możemy malutki kawałek z niej

wyjąć w przeciwieństwie do

nieruchomości. A jeżeli inwestujemy to,

o czym wspomniałem wcześniej w ramach

takich regularnych planów

inwestycyjnych, no to jeżeli rynek

spada, no to też nasze zwroty się gdzieś

tam dalej jeszcze bardziej uśredniają,

bo ja kupuję jak rynek urósł, inwestuję

jak rynek spadł i te regularne, mniejsze

sumy regularnie wkładane znowu

uśredniają mi zwrot, a już jak ktoś

zaczyna w ogóle inwestowanie i zaczyna

od takich mniejszych sum jak 100 zł, 500

zł, 300 zł, cokolwiek

dla danej osoby jest taką wygodną sumą,

to już w ogóle element ryzyka jest

usuwany ze względu na sumy, w które

wkładamy. Jeżeli ja nigdy wcześniej nie

inwestowałem i wkładam 100 zł

miesięcznie

w ETFa, no to jakie to jest ryzyko

inwestowanie

sumy, za które mogę 5 kawk kupić na

mieście. Tak więc tych opcji w tej

chwili jest bardzo dużo.

>> Tak sobie myślę,

że przez to, że nas tak mało inwestuje,

takich rozmów jest bardzo mało, że co

kolega kupił, jak kupił i tak dalej.

Koleżanka, rodzice, co kupili,

dziadkowie i tak dalej. I nie mamy

takiego przeświadczenia, że tak jak

mówię z nieruchomością, jeżeli wszyscy

mamy mieszkania na wynajem, powiedzmy w

jakimś gronie i nie ma najemców albo

wartość nieruchomości spadła, no to

wszyscy widzimy, że wszyscy jesteśmy w

czarnej, bo taka jest sytuacja.

Natomiast jeżeli S&P 500 spada o 40%

i wszyscy nasi znajomi z zakładu pracy,

powiedzmy takiego jak Orlen, KGHM, gdzie

jest ileś tam tysięcy ludzi i wszystkim

emerytura spadła o 40%, to we w tych

wszystkich rozmowach na korytarzach

wszyscy tylko rozmawiają o tym, bo

wyparowało im 40% życia na emeryturze,

nie tej wartości. A u nas takich rozmów

się nie przeprowadza, no bo nikt nie w

dużej skali nie inwestuje. Tak? A jak

ktoś inwestuje, to się z tym nie wychyla

i trzyma to dla siebie.

ETFY też dopiero teraz zyskują w Polsce

na popularności bardziej. Tak więc

myślę, że na zachodzie po prostu wszyscy

rozumieją, że to jest takie dobro

wspólne. Inwestowanie też w Nike, w

Googlea, w Nvidi w w inne rzeczy, które

oni widzą na co dzień. To też jest jakby

wiara w to, że ta gospodarka idzie do

przodu i głównie Amerykanie inwestują,

bo oni łatwo wydają pieniądze, nie są

tak przywiązani jak my.

dużo wydają, dużo zarabiają i dzięki

temu ta wspólna wiara w to, że tam

trzeba pompować pieniądze, że to jest

dobre miejsce, to dzięki temu też to

idzie do przodu, nie?

>> No tak, oczywiście na mniejszą skalę,

ale to też się odbywa w Polsce.

Oczywiście nasza giełda, jeżeli chodzi o

rozmiar i na możliwości zarobku, jakie

oferuje, nie może równać się z giełdą

amerykańską. Co ciekawe, my też jeżeli

patrzymy na to, jakich firm jesteśmy

konsumentami, no to zazwyczaj to są

firmy właśnie z giełdy amerykańskiej, a

niekoniecznie z polskiej, ale w Polsce

gospodarka, okej, giełda historycznie

nie dojeżdża do do gospodarki.

Gospodarka rozwija się najszybciej w

Europie od 30 lat. Giełda nasza

troszeczkę nie dojeżdża, ale ostatnio

się trochę też ruszyło. Mamy kilka yyy

ciekawych spółek. Też na pewno nie jedna

osoba tankuje yyy na Orlenie.

używa, robi zakupy w Allegro, tak grała

w Wiedźmina i tak dalej. Więc u nas też

jest też mamy giełdę, też możemy kupować

ETFy.

Ja mam ETFA na indeks MSCI Poland i też

w ramach

planu oszczędnościowego co miesiąc

odpowiednia suma pieniędzy ląduje w

indeksie MSCI Poland, największe spółki

z polskiej giełdy i nawet też nie wnikam

czy ta giełda nasza akurat wzrosła,

spadła, ale część swoich pieniędzy

inwestuje. Ale tak jak mówisz,

wspomniałeś taki dosyć skrajny

przypadek, że giełda się walnęła akurat

ludziom, którzy są przed emeryturą tam w

dobrym funduszu inwestycyjnym i akurat

też większość osób przed emeryturą

zazwyczaj stopniowo zaczyna z giełdy

wycofywać środki po to, żeby właśnie nie

znaleźć się w takiej sytuacji. Ale tak,

jeżeli inwestujemy wszyscy razem i

giełda na przykład spada i widzisz, że z

twojego portfela zniknęło 15 albo 20%

wartości w przeciągu miesiąca, twoi

znajomi też inwestują, rozmawiacie o

tym. Później mij jakiś czas, widzicie,

że to wraca do punktu, gdzie było, znowu

zaczyna rosnąć i budzi się pewna taka

świadomość, tak? Budzi się świadomość,

że giełda, okej, jest element ryzyka,

ona spada na wartości, ale czemu ludzie

inwestują na giełdzie? Czemu w Stanach

tyle ludzi inwestuje na giełdzie? Bo

giełda spada, ale później wraca tam,

gdzie była i rośnie dalej. Żeby giełda

tylko spadała i spadała. Bardziej żeby

spadała niż rosła. Nikt by nie

inwestował na giełdzie. Ludzie inwestują

na giełdzie, bo w dłuższym terminie

giełda rośnie. Ale znowu tu trzeba

troszeczkę czasu, trochę doświadczenia,

trochę zainwestowanie własnych pieniędzy

i takiego obeznania się z tym, takiego

nawet minimalnego,

żeby na koniec ja bardzo swobodnie

inwestuję, ale ja podejście do

inwestycji mam tak jak większość osób ma

do nieruchomości. Ja inwestowałem, ja

widziałem jak się nieruchomości

zachowują na spadkach, jak się zachowują

na na wzrostach. Ja śpię spokojnie. Ja

wiem, że ja się obudzę i tam się nic,

nic, nic strasznego nie stanie. Okej,

S&P spadnie o 5%, nie ma, nie mam z tym

żadnego problemu, ale nie ma szansy, że

mi pieniądze wyparują, że stanie się

coś, czego ja nie rozumiem. Y śpię sobie

absolutnie spokojnie.

>> Jeżeli mielibyśmy to powiedzieć, a

ostatnio zauważyłem w internecie, że

trzeba mówić każde słowo strasznie

dosłownie, bo inaczej jest straszny

hejt. Więc jeżeli mielibyśmy powiedzieć,

że jest szansa na przykład, że stracimy

100% na nieruchomości, to musi bomba

spaść na nieruchomość. To się może

wydarzyć tak, że zostanie zbombardowana.

Teoretycznie no na giełdzie też nam mogą

pieniądze wyparować o 100%, tak? No bo w

teorii kasuje guzik i nie ma,

>> ale to się nie dzieje. jak bomby nie

latają nam na na nieruchomość, jak nie

ma wojny, tak jakby to S&P 500 nie spada

do zera, więc teoretycznie opcja jest,

ale no jakby historycznie

do tej pory to S&P 500 rosło około tam

10 11% o tyle co jest wydrukowanych

pieniędzy na świecie i wydaje mi się, że

też

dlatego się zwiększa według tych badań

Black Rocka, tak że że coraz więcej

będzie tych planów inwestycyjnych

upartych o ETFY i tak dalej, bo inflacja

zaczęła być realna. problemem. Ja

robiłem ostatnio taki odcinek o

inflacji, to przez tam od 2000 któregoś

roku do praktycznie do covidu, do 2020

roku temat inflacji był tak delikatny,

że nikt o nim nie mówił i za bardzo nie

było wpływu. Oczywiście jak się cofniesz

10 lat wcześniej i Big Mac kosztował 2

zł, potem kosztuje ctery, to to widać,

ale tak, żeby z roku na rok trzeba było

zapłacić za okna czy za coś 20, 30%

więcej, to nie było takich rzeczy. I to

się zaczęło dziać teraz. I teraz jeżeli

ktoś nawet mało zarabia i cokolwiek

oszczędza i nie ma nieruchomości,

kredytu, no bo kredyt hipoteczny też

pomaga w walce z inflacją i trzyma po

prostu tą gotówkę na koncie, no to on co

roku te pieniądze po prostu są zjadane w

takim tempie, że jeżeli nic z tym nie

zrobi, to po prostu traci. A jeżeli kupi

jakikolwiek najpewniejszy ETF, jaki jest

na świecie i wyjdzie nawet na tym na

zero, to po prostu nie traci swoich

pieniędzy. Więc ludzie są zmuszani do

tego teraz, żeby to robić. Plus jest

coraz więcej firm, które to umożliwiają,

więc to naturalnie stanie się, myślę,

drugim sportem narodowym niedługo u nas

też, bo, bo inflacja nas zabije, nie?

>> Mi się też tak wydaje. Ja mówię o tym

głośno. Uważam, że w najbliższym czasie

inwestowanie stanie się tak, może, może

nawet zastąpi jako sport narodowy

nieruchomości w Polsce w głównej mierze,

dlatego że nie mamy wyjścia. Jesteśmy

narodem, który się bogaci. Tak, 20

największa

ekonomia świata, ale nie oszczędzamy,

nie inwestujemy, mamy coraz większą lukę

emerytalną. Mamy też coraz większą

świadomość tego, że że warto inwestować.

Takich rozmów jest coraz więcej,

narzędzi też jest coraz więcej, czyli

tanich, przejrzystych funduszy, w

których można inwestować długoterminowo.

Także myślę, że w najbliższym czasie

będzie to się bardzo mocno zmieniało.

>> Coś na koniec jeszcze chciałbyś dodać,

czy powiedzieliśmy wszystko? Jedyną

rzeczą, którą mogę doć na koniec, jeżeli

ktoś w tej chwili jeszcze nie inwestuje,

nie oszczędza, albo ktoś myślał o

inwestowaniu, ja zachęcił, zachęcałbym

każdego do tego, żeby zacząć chociażby

dzisiaj. Jeżeli nie dzisiaj, to jutro

otworzyć rachunek brokerski

czy w Trade Republic, w którym pracuję,

ale równie dobrze u innego brokera lub w

innym banku, gdzie znajdziemy produkty,

które nam odpowiadają i zacząć

inwestować jak najszybciej, a najlepiej

zacząć inwestować regularnie,

automatycznie,

zacząć nawet od niewielkich sum, wybrać

bardzo takie

dobrze zdywersyfikow szerokie

instrumenty finansowe, ale zacząć

inwestować jak najszybciej.

>> Ja to tylko potwierdzę

i skwituje to tak, że ja kiedy

dowiedziałem się o ETFA, o jakby

przekonałem się do akcji i tak dalej,

jak założyłem pierwsze konto i

przeszedłem chociaż przez panel swojego

brokera i przeszedłem całą rejestrację i

zobaczyłem, że to nie jest tak, że

klikasz i to się od razu kupuje, tylko

czasami trzeba poczekać. To nie jest

tak, że klikasz się od razu sprzedaje w

grze komputerowej, nie jakiejś, że masz

zasoby i sobie klikasz, wymieniasz i to

wszystko jest w sekundę, tylko to jakiś

okres trwa, tak? Jest jakaś wartość,

gdzie musisz uzbierać na przykład 500 €

żeby kupić jednego TFA w innych

produktach, może nie i tak dalej. Jak

mówisz o tych planach cząstkowym, tym

inwestowaniu, że nie trzeba kupić

całości. Jak się to zrozumie, to

nabieramy takiego, to tak jakbyśmy

otworzyli kurtynę i zobaczyli ten cały

strach, który tam jest i mamy coraz

więcej odpowiedzi na na coraz więcej

pytań, które mieliśmy z tą głowy,

dlaczego tego nie robić. I teraz to nie

jest tak, że ja namawiam wszystkich do

inwestowania pieniędzy na giełdzie, bo

oczywiście te pieniądze można stracić,

tak jak w nieruchomościach, tak i

wychodząc na dwór, na ulicę można

samochód potrącić, wszystko się może

wydarzyć, ale warto sobie gdzieś

uświadomić, że jednak nieruchomości

stają się za drogie,

za bardzo niedostępne, demografia nam

spada, więc więc tych chętnych na

nieruchomości będzie coraz mniej,

szczególnie w miastach powiatowych, a

nie w tych wojewódzkich. I gdzieś jeżeli

no mamy własny biznes albo możemy lepiej

zarabiać na etacie albo mamy

nieruchomości albo mamy giełdę to jest

tak proste jak to tak więc warto się

tego po prostu nauczyć zobaczyć

>> i nawet po prostu spojrzeć jak się po

tym poruszać i jak to naprawdę wygląda i

i sobie potrzymać jakąkolwiek kwotę

przez jakiś czas i zobaczyć co się z tym

dzieje nie

super dziękuję ci bardzo. Dziękuję wam

bardzo.

>> Do usłyszenia w kolejnym odcinku.

Pozdrawiam. Cześć. M.