[müzik]

Yurttaşlarım

az zamanda çok ve büyük işler yaptık.

İşlerin

en büyük temeli Türk kahramanlığı ve

yüksek Türk kültürü olan Türkiye

Cumhuriyetidir.

Bir asrın sonunda

[müzik]

20. Yüzyıl boyunca dünya genelinde

çocukların haklarının korunması ve

geliştirilmesi için önemli adımlar

atılır. 1948'de Birleşmiş Milletler

Genel Kurulu tarafından kabul edilen

İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi tüm

insanların eşit haklara sahip olduğunu

ve bu hakların korunması gerektiğini

belirtir. Ancak bu beyanname sadece

yetişkinlerin haklarını içerir. Çocuk

haklarına dair uluslararası

farkındalıksa ilk olarak 1960'lı

yıllarda oluşur. Bu farkındalık

çocukların korunması ve refahlarının

artırılması için uluslararası bir

anlaşma oluşturma çabalarına yol açar.

Böylece 1989'da

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu

tarafından çocuk haklarına dair sözleşme

kabul edilir. Bu sözleşme çocukların tüm

dünyada hakları olduğunu belirterek

çocukların korunması ve refahlarının

artırılması amacıyla bazı düzenlemeler

getirir. Sağlık, eğitim, güvenlik, aile

birliği, kültür, din ve spor gibi

alanları içeren sözleşme, işkence veya

kötü muamele gibi istismar formlarına

karşı da önlem alır. Çocuk Hakları

Sözleşmesi 196 ülke tarafından imzalanır

ve çocuk haklarının korunması için

uluslararası topluma önemli bir vizyon

çizer.

[müzik]

Türkiye Cumhuriyeti ise çocuk hakları

konusunda dünyanın diğer ülkelerine

örnek olacak bir noktada yer alır. 29

Ekim 1923'te Cumhuriyetin kuruluşuyla

birlikte ülkemizde çocukların hayatı,

hakları ve eğitimi ile ilgili önemli

adımlar atılır. Çocuklar geleceğimizin

güvencesi, yaşama sevincimizdir. Bugünün

çocuğunu yarının büyüğü olarak

yetiştirmek hepimizin insanlık

görevidir." diyen Mustafa Kemal

Atatürk'ün önderliğinde, "Çocukların

eğitimi devletin en önemli

önceliklerinden biri haline gelir.

Cumhuriyetin kuruluşundan sonra

çocukların eğitimi için birçok yeniliğe

imza atılır. İlkokulların yanı sıra

ortaokul ve lise gibi eğitim kurumları

açılır ve çocukların eğitimi için

gerekli olan kaynaklar sağlanır.

Cumhuriyetin ilanından sonra çocuklar

için sağlık hizmetleri de önemli bir

hale gelir ve ülkenin her yerinde sağlık

merkezleri açılır. Böylece çocukların

sağlıklı bir şekilde büyümesi için

gerekli olan ortam sağlanır. Çocukların

sosyal hayatı da cumhuriyetle birlikte

değişen başlıklardan olur. Çocuklar için

tiyatro, müzik ve dans gibi sanat

etkinlikleri düzenlenir ve yeni neslin

sanatla tanışması sağlanır. Ayrıca spor

etkinlikleri de düzenlenerek sağlıklı

bir yaşam tarzının teşvik edilmesi

amaçlanır. Bütün bunların yanında

Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa

Kemal Atatürk, Türkiye Büyük Millet

Meclisi'nin açıldığı gün olan 23 Nisan'ı

bütün dünya çocuklarına armağan eder.

[müzik]

Programımızın bu bölümünde ilk olarak

çocuklara armağan edilen bir gün olan 23

Nisan'ı konuşuyoruz. Türkiye

Cumhuriyeti'nin kuruluşuna giden yolu ve

yeni rejimin çocuklara bakışını ele

alıyoruz. Hayatı boyunca çocuklar için

çaba sarf eden ve bu konuda birçok

önemli çalışmaya imza atan bir isim

konuğumuz oluyor. Ankara Üniversitesi

Eğitim Bilimleri Fakültesi öğretim üyesi

Profesör Doktor Sedat Sever'den konuyu

bizim için anlatmasını istedik.

[müzik]

>> 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk

Bayramız kutlu olsun. 103. yılın nice

yıllarla birlikte bizim esenliğimiz

için, ülkemizin, Türk ulusunun esenliği

için nice olanaklara kucak açmasını

özellikle diliyor. Eee ve 23 Nisan

1920'ye gelinceye değin ülkemizin

koşullarına dönük birkaç kısa saptama

yapmak istiyorum. Sevgili dinleyiciler,

hepimizin çok iyi bildiği gibi Dünya

Savaşı'ndaki ağır yenilgenin sonucunda

Osmanlı İmparatorluğu çoğunluk nüfusun

Türk olduğu sınırlara doğru çekildi.

İmzalanan anlaşmalar uyarınca da ordu

büyük

>> [boğazını temizler]

>> ölçüde tasfiye edildi. Yabancı devletler

tarafından silahlarımıza el kondu.

Ülkenin birçok yöresi emperyalistler

tarafından işgal edildi. Ulaşım ve

haberleşmede olmak üzere birçok faaliyet

denetim altına alındı. Niçin bunları

aktarıyorum? Özellikle bizi 1920'ye

getiren koşullara ilişkin kısa

özetlemeli bir belirleme yapmak için

özellikle de 15 Mayıs 1919'da İzmir'in

Yunanlılar tarafından işgali gerçekten

bardağı taşıran son damla oldu. Evet.

Sömürgeci işgalin ülkeyi dört bir yandan

kuşattığı

1919'dan

1920'ye gelinceye değin 23'e gelinceye

değin yani 103 yıl süre geçti. Özellikle

23 Nisan 1920'de

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin

açılması ile birlikte ne oldu?

Egemenliğin ulusa geçişi somutlandı.

Ulusal bağımsızlık savaşı kazanıldı.

gerçekleştirilen

siyasal, kültürel, eitsel içerikli

devrimlerle çağdaş bir devlet yapısının

temelleri atıldı. Türk ulusunu

bağımsızlığa götüren bu gücün kaynağı

nedir diye gelin hep birlikte düşünelim.

Nedir? Dört bir yanı emperyalist güçler

tarafından kuşatılmış bir toplum.

1919'da Büyük Atatürk'ün Samsun'a

çıkmasıyla, 1920'de Türkiye Büyük Millet

Meclisi'nin açılmasıyla ki bugün büyük

bir onurla o mutlu günü, o bayramı

kutluyoruz. Ve hemen şunu da aktarmak

istiyorum. Bir öğretmen olarak, bir

öğretim üyesi olarak ne mutlu ki bu

ülkenin bir üyesiyiz. Ne mutlu ki

dünyada çocuklara bayram armağan eden

bir ülkenin Evet. ilk kez ve hala tek

olan bu bayramı armağan eden bir ülkenin

üyesi olarak da onur duyduğumu, gurur

duyduğumu belirtmek istiyorum. Evet,

Ulusal Bağımsızlık savaşı kazanıldı.

Siyasal, kültürel, eitsel içerikli, nice

devrimlerle çağdaş bir devlet yapısının

temelleri atıldı. Sevgili dinleyiciler,

Türk ulusunu bağımsızlığa götüren bu

gücün temel kaynağı nedir? Bu soruyu

gelin yanıtlayalım. Bu düşünsel ve

eylemsel yapıyı tüm ilke ve değerleriyle

kuşatan anlayış sevgili dinleyiciler

Atatürkçülük olarak

kavramsallaştırılabilir.

Bu düşünsel yapının ulusun özgürlüğü

adına eyleme geçmiş en önemli tarihsel

olaylarını gelin birlikte hatırlayalım.

Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas

kongreleri. Evet. Sömürgeci işgalin

ülkeyi dört bir yandan kuşattığı

1918-19'dan

1920'ye gelinceye Büyük Millet

Meclisi'nin açılıp egemenliğin ulusa

geçişinin somutlandığı bu tarihe deyin

kısa bir serüvene çıktık. Ama şunu da

belirtmeden geçmek istemiyorum. Nedir 23

Nisan 1920'nin önemi? Türk ulusu için en

önemli bence aktarılması gereken yargı

demokrasinin düş olmaktan çıkıp bu

topraklarda düşünsel birikime dönüştüğü

tarihin adıdır. 23 Nisan 1920. Bu

tarihten başlayarak sevgili dinleyiciler

hukuksal ve ulusal egemenlik

demokrasinin de yapılanmasına imkan

sağlayan cumhuriyetle

kurumsallaştırılmıştır.

29 Ekim 1923'te

ilan edilen cumhuriyetle evet

demokrasinin yapılanmasına ilişkin çok

önemli bir adım atılmıştır. Şimdi 19

Mayıs 1919 sömürgecilerin parçalayıp yok

etme aşamasına getirdiği dağılmış bir

imparatorluğun içinden ulusal birlik

ülküsüyle Evet bu çok önemli. Ulusal

Birlik ülküsüyle Kurtuluş ve Bağımsızlık

Savaşı'nın başlatıldığını biliyoruz. 22

Haziran 1919'da

Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşları

tarafından Amasya'da yayımlanan genelge

o kadar önemli ki o genelgedeki yargı

hepimizin belleğinde ve ruhunda

biliyorum ki bütün canlıyla yaşıyor.

Milletin istiklalini yine milletin azim

ve kararı kurtaracaktır. Evet. Bu

belirleme ulusal kurtuluşun, ulusal

iradenin nedenli somutlandığını

göstermesi açısından çok önemlidir. Bu

karar tarihsel geçmişinde olduğu gibi

Türk halkının özgür yaşama istencinin

onurlu bir haykırışıdır. Sevgili

dinleyiciler, Doğu İlleri

temsilcilerinin de katılımıyla şimdi

özellikle bunları belirlemek istiyorum.

Çünkü Türk tarihinin çok önemli döneme

noktaları bunlar. Kurtuluşumuzun çok

önemli tarihleri 7 Ağustos 1919'da

Erzurum Kongresi 4 11 Eylül 1919'da

ülkenin bütün temsilcileriyle

gerçekleştirilen

Sivas Kongresi ve bu kongrelerde alınan

kararlarla yurdu işgal eden sömürgeci

güçler ve işbirlikçilerine karşı

başlatılan kurtuluş mücadelesi Türk

olusuna hem bağımsızlık hem de

aydınlanma çağının kapılarını

aralamıştır. İşte o kapının, o kapıdan

girişimizin ilk adımıdır. 23 Nisan 1920.

Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramımızın

100. yılı kutlu olsun. Bu bayramı inşa

eden düşünceye ilişkin de sevgili

dinleyiciler birkaç saptama yapmak

istiyorum. Evet. Atatürkçülük Türk

toplumunun son derece geri kalmış

koşullarına ve yaşamsal sorunlarına

kaynağını bilimden alan bir anlayışla

çağdaş çözümler bulmuş bir düşünce

sistemidir. Peki bu düşünce sisteminin

özelliği nedir? Bu düşünce sistemi

ülkemizde çağdaş uygarlığa yönelişin

adıdır. Daha yalın bir belirleme ile

belleklerde kalacak bir yargıya

dönüştürelim. Atatürkçülük en özlü

yargıyla Türk ulusunun bir aydınlanma

sürecidir. Bireyin ve toplumun yaşamını

yönlendirmede aklın ve bilimsel

düşüncenin işlevsel kılınmasıdır. Ve biz

çok iyi biliyoruz ki batıda aydınlanma

çağının temel güç kaynağı da bu işlevsel

güç olmuştur. Atatürk Türkiye

Cumhuriyeti'nin düşünsel temellerini

atarak ulusal dayanışmayı sağlamış ki az

önce de belirttim batı ülkelerinin

eğitim süreçlerinde uzun zamandır

uygulanagelen özgür, bağımsız, bilimsel

düşünce gücüne sahip bireyler yetiştirme

anlayışının koşullarını da ülkemizde

yapılandırmış ve yaşama geçirmiş bir

önderin adıdır. Şimdi bir yargısını,

eğitimle ilgili bir yargısını siz

sevgili dinleyicilerimize bir kez daha

anımsatmak istiyorum. Ne diyor Atatürk?

Bir ulusu, özgür, bağımsız,

şanlı, yüksek bir toplum olarak yaşatan

ya da köleliğe, yoksulluğa düşüren de

eğitimdir. Şimdi sevgili dinleyiciler

eğitim için neler yaptı? şanlı, özgür,

bağımsız bir toplumu yaratmak için

Atatürk neler yaptı sorusuna da birkaç

kısa açıklama ve örnek vermek istiyorum.

Şu yargı öylesine belleğimde size

aktarılması için beni uyarıyor ki

Atatürk diyor ki, "Bir millet ki resim

yapmaz, bir millet ki heykel yapmaz, bir

millet ki fennin yani bilimin icap

ettiği şeyleri yapmaz, ittiraf etmeli ki

o milletin tariki-i terakkide yani

ilerleme yolunda yeri yoktur." Peki,

Türk toplumu çağdaş uygarlık düzeyinin

üzerine çıkarma ülküsü olan bu düşünsel

anlayış neler yaptı? Sevgili

dinleyicilerimiz, şimdi bir toplumun

demokratik toplum olabilmesi içinki

Atatürk'ün gerçek amacı buydu. O

toplumda demokratik kültürün

gelişebilmesi için biz çok iyi biliyoruz

ki önce o toplumdaki kişilerin düşünme

yetisi edinmesi, çocukluk yıllarından

başlayarak sorma, bilme, öğrenme

isteğinin o çocuklarda uyandırılması

gerekiyor. Çünkü demokratik kültür

yaşama, doğaya, insana özgü bir

duyarlılık bütünüdür. O duyarlılığın

gelişebilmesi için de okul türü

öğrenmenin bilimsel çağdaş bir anlayışla

yapılanması gerekiyor. Ne diyor Atatürk?

Kültür. Okumak, anlamak, görebilmek,

görebildiğinden anlam çıkarmak, ders

almak, düşünmek,

zekayı terbiye etmektir. Aklını terbiye

etmektir.

Ne demek aklı terbiye etmek sevgili

dinleyicilerimiz? Akl terbiye etmek

duygunun ve düşüncenin bilinçlenmesi

demektir. Duygu ve düşünce bilinçlenmesi

de sevgili dinleyicilerimiz erken

dönemden başlayarak çocukların bebeklik

evresinden başlayarak çocukların

izlediklerini, okuduklarını anlamaları

ve yorumlamalarıyla gerçekleşir.

Bebeklik evresinden başlayarak aklın

terbiye edilebilmesi için çocukların

aklına sorumluluk vermek gerekiyor.

Aklın işletilmesine dönük çocukların

nitelikli uyaranlarla buluşması

gerekiyor. Ancak ancak çocuğun kendi ana

dilinde kavram tasarımı sürecini

yetkinleşmesi gerekiyor,

yetkinleştirmesi gerekiyor. Ne demek

istiyorum? Demek istiyorum ki sevgili

dinleyicilerimiz, biz kavramlarla,

Türkçe sözcüklerle düşünürüz. Herkes

belleğindeki sözcük sayısı kadar, kavram

sayısı kadar özgün ve özgür düşünebilir.

Aklın eğitilmesi kavramsal yeterlilikle

koş bir süreci içerir. Biz çok iyi

biliyoruz ki batıda rönesans denilen o

yaratıcı düşünüş o toplumların, o

ulusların kendi dillerinin bilincine

ulaşmalarıyla doğmuştur.

Hepimizin çok iyi bildiği Atatürk'ün

önderliğinde gerçekleştirilen Türk dil

devrimi de kültürümüzü yaratıcı kılma

eyleminden başka bir şey değildir. Bilin

ki o 1918-19

koşullarında az önce kısa kısa

değinmelerde bulunduğumuz bir dönemde

durağan ve kapalı bir toplumd Türk

toplumunu bu durağan ve kapalı toplum

özelliğinden devingen ve açık bir toplum

yapısına geçirebilmek için her şeyden

önce bir kültür değişikliğine gereksinim

vardı. Atatürk uluslaşma sürecine giren

bir toplumun yaratıcı bir kültür

oluşturabilmesi için öncelikle burası

gerçekten vurgulanması gerekiyor.

Öncelikle dilini, ana dilini

geliştirmesi temel bir ilke olarak

benimsendi Atatürk tarafından. Türkçenin

yabancı ögelerden ve kurallardan

arındırılarak halka yaklaştırılması,

bilinçli çabalarla kendi yapı ve

olanaklarına uygun olarak geliştirilmesi

hem ulusal eğitim hem de toplumdaki

geniş halk kitleleri için sağlıklı bir

iletişim kurma, özgün duygu ve düşünce

üretme olanakları yarattı. Demokratik

toplum düşünen insana gereksinim duyar.

Bir toplumun düşünebilmesi için o

toplumdaki bireylerin kendi ana

dilleriyle kavram oluşturma

yeterliliğine erişmesi gerekiyor.

Türkçemizi, ses bayrağımızı kullanarak,

geliştirerek düşünme yetise edinmeye az

önce belirttim ya aklının kılavuzunda

yaşamını yönetme ve düzenleme

alışkanlığı kazanmaya başladı. İşte

sevgili dinleyicilerimiz bir toplumda

demokratik kültürün yeşermesi,

yetkinleşebilmesi için o toplumdaki

insanların önce düşünme yetisi aklının

kılavuzunda da yaşamı yönetme ve

düzenleme alışkanlığı kazanması gerekir.

İşte Büyük Atatürk'ün önderliğinde o

Cumhuriyeti kuran temel anlayış böyle

bir yapılanmayı Türk toplumu için de

amaçlamıştır.

[müzik]

Türkiye'de ilk olan Ankara Üniversitesi

Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Uygulama ve

Araştırma Merkezi'nin kurucu müdürü olan

Profesör Doktor Sedat Sever, çocuk

edebiyatının bilimsel bir çalışma alanı

olarak yapılanmasına öncülük eden

isimlerden, severden çocuk edebiyatını

ve çocuklar için okuma kültürünün

önemini anlatmasını istedik.

[müzik]

Evet. Bir ülkede sevgili dinleyiciler

bilimsel düşüncenin yaşamın her alanında

yaygınlaşabilmesi için kişilerin

bebeklik evresinden başlayarak, erken

çocukluk döneminden başlayarak özerkilik

geliştirmesiyle olanaklı. Bu nedenle

çocuklarımızın özellikle günümüzde

görsel anlamda kuşatıldığı, yazılı

kültürden hızla uzaklaştığı bir dönemde

ne yapacağız? Ülkemizdeki çocukların

eğitiminden sorumlu tüm kurumların,

kişilerin, ailelerin duyarlılıklarını

okuma kültürü edinmiş kişilerin

yetiştirilmesi konusunda buluşturulması

için çaba göstereceğiz. Diyorum ki

sevgili anneler, babalar, sevgili

dinleyicilerimiz,

çocuklarımız 3 aylık evreden başlayarak

duyu algılarını harekete geçirecek

nitelikli kendi dilinin olanaklarıyla

yapılandırılmış uyaranlarla,

resimli kitaplarla buluşturulması

gerekir. Uyaran organizmayı harekete

geçiren, akla sorumluluk veren uyarıcı

demektir. Çocuklarımızın akıllarını

geliştirmeden onların duygu ve düşünce

evrenlerini yetkinleştirmemiz mümkün

değil. Diyorum ki çocuğun karnına

ekmekten önce söz cinini katmalıyız. Bu

bir Kızıldereli atasözü. Belleğime

düştü. Sizinle paylaştım. Evet. çocuğun

karnına ekmekten önce yani 6 aylık

evreden önce sözcüğü yani kendi dilinin

kendi dilinin olanaklarıyla yapılanmış

dils gereçleri katmalıyız. Diyorum ki

çocuklarımızı annelerimizin ninnileriyle

beslemeliyiz. O ninni çocuğun kendi ana

diliyle kurduğu en etkili iletişim

yoludur. Çocuklarımızı özellikle 6

aylık, 8 aylık evrede kavram

kitaplarıyla, resimli kitaplarla görsel

algılarını

öğrenme sürecine katabilecek kitaplarla

buluşturmalıyız. Biz bunlara sesli

kitaplar diyoruz, kavram kitapları

diyoruz, banyo kitapları diyoruz. Peki

amacımız ne? doğası gereği öğrenmek,

bilmek, keşfetmek, yeni şeyler bulmaya

çalışmak isteyen canlının duyu

algılarını öğrenme sürecine katmak.

Kimdir çocuk? Sevgili dinleyicilerimiz,

çocuk yaşamı anlamak, bilmek, öğrenmek

isteyen canlının adıdır. Kendi duyu

algılarını, kendi bilişsel

yeterliklerini kullanarak öğrenmeyi

temel ilke olarak benimsemiş canlının

adıdır çocuk. çocuğu gelin büyük usta

Fazıl Ösne Dağlarca

çok kısa bir şiiriyle de belleğimizde

canlandıralım. Ne diyor dağlarca?

Bakın şiirin adı açık. Kapısı açık bir

evdir hep çocuklar. Bir daha

seslendiriyorum. Kapısı açık bir evdir

hep çocuklar. Kediler de, develer de,

kuşlar da, bulutlar da girer içeri.

Evet. Çocukların duygu ve düşünce

evreni, düş güçleri çok yetkindir. Bu

öğrenme isteğini siz onların düş gücünü

besleyen kaynaklarla, nitelikli resimli

kitaplarla sanatçılar tarafından çocuğun

dil ve anlam evrenine, yaşına uygun

kitaplarla

beslerseniz bilin ki o çocukların

ilkokulda, ortaokulda, lisedeki öğrenim

başarısı çok verimli olacaktır. O çocuk

istediği, dilediği üniversitede okuma

olanağını bulacaktır. Diyorum ki çocuğun

okul türü öğrenmedeki başarısının

temelleri okul öncesi dönemde annenin

babanın duyarlı çabalarıyla atılır.

Çünkü biz çok iyi biliyoruz ki yaşamın

ayrılmaz bir gerçekliğidir öğrenmek.

Kişi yaşamının her döneminde, her

aşamasında öğrenme gereksinmesi duyar.

Öğrenmek insanlar için yaşamı anlamaya

çalışmanın temel bir etkinliğidir. Bunun

için sevgili dinleyiciler, sevgili

anneler, babalar, çocuğun yaşamının ilk

günlerinden başlayarak nesne ve

varlıklarla etkileşime girdiğine siz de

tanıklık ediyorsunuz. Peki neden bu

nesne ve varlıklarla etkileşime giriyor?

her şeyi öğrenmek ve bilme çabası içine

giriyor. Çünkü tanımak ve anlamak onun

temel gereksinmesi. O nedenle bebeklik

döneminden başlayarak sağlıklı bir

gelişim süreci için çocukların öğrenme

gereksinmelerini yanıtlayan nitelikli

kitaplarla ama tekrar ediyorum yaşına

uygun nitelikli kitaplarla

buluşturulması temel bir ilke olarak

benimsenmeli. Ve biz çocukların sorma

bilme isteğini, merak etme güdüsünü

besledikçe,

onların o güdüsünü harekete geçirdikçe,

o çocukların başarılı bireyler olarak,

demokratik toplumun etkin birer üyesi

olarak çok önemli sorumluluklar

üstleneceğini de hiç aklımızdan

çıkarmamamız gerekiyor. Onun için temel

ilke bir çocuğun kendi dilinin

olanaklarıyla kavram tasarımı sürecini

desteklemek, duyu algılarını kullanarak

onları anlamaya, duyumsamaya dönük

düssel ve düşünsel bir çaba içine

girebileceği ortamlar yaratmak. Biz

anne, baba ve eğitimcilerin temel

sorumluluğu olduğunu bir kez daha

anımsatmak istiyorum. Sevgili

dinleyiciler,

[müzik]

bu bölümümüzde 29 Ekim 1923'te kurulan

Türkiye Cumhuriyeti'nin çocuklara

bakışını dinledik. Konuğumuz Ankara

Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi

öğretim üyesi Profesör Doktor Sedat

Severdi. Önümüzdeki bölümlerde

Cumhuriyetin farklı alanlardaki asırlık

öyküsünü dinlemeye devam edeceğiz.

Haftaya yeniden görüşmek dileğiyle.

Hoşça kalın.

[müzik]

>> [müzik]

>> Hazırlayan Ömer Polat, sunan Hakan

Yılmaz.

>> [müzik]

>> bir asrın sonunda